SPK Piyasa Dolandırıcılığı Soruşturması 2026

SPK piyasa dolandırıcılığı soruşturması, Sermaye Piyasası Kurulunun Cumhuriyet başsavcılığına yaptığı yazılı başvuru olmadan yürütülemez; şüpheli konumuna gelen yatırımcı önce bu başvurunun hangi fiile dayandığını öğrenmelidir. İşlem bazlı fiilde etkin pişmanlık ödemesi mümkündür, bilgi bazlı fiilde değildir. Borsada işlem yasağı ise soruşturmadan önce de gelebilir.

SPK piyasa dolandırıcılığı soruşturması nasıl başlar?

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 115. maddesi, bu Kanun kapsamındaki suçlarda soruşturma yapılmasını Kurulun Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlar. Başvuru bir muhakeme şartıdır; Kurul başvurmadan savcılık bu suçlar için soruşturma yürütemez.

Uygulamada süreç çoğu zaman Kurulun hesap ve emir kayıtlarını incelemesiyle başlar. İnceleme sonunda Kurul fiilin suç oluşturduğu kanaatine varırsa başsavcılığa başvurur; yatırımcı ise ilk haberi genellikle savcılıktan gelen ifade çağrısıyla alır. Çağrı kâğıdında hangi suçtan şüpheli sayıldığınız yazılıdır; bu bilgi, savunmanın işlem bazlı mı bilgi bazlı mı kurulacağını belirler.

Başkasının sizi ihbar etmesi ayrı bir yoldur. Kurul dışında kalan bir suç duyurusu bu suçlarda soruşturmanın başlaması için yetmez; Kurulun başvurusu aranır. Başvurunun tarihini ve içeriğini dosyadan öğrenin, çünkü etkin pişmanlık ve işlem yasağı süreleri bu tarihe bağlı olarak tartışılır.

İşlem bazlı ve bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı arasındaki fark nedir?

İşlem bazlı fiilde sanık, yanlış veya yanıltıcı izlenim yaratmak amacıyla alım-satım yapar, emir verir, emri iptal eder veya değiştirir ya da hesap hareketi gerçekleştirir. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 107. maddesinin birinci fıkrası bu fiil için üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası öngörür; para cezası elde edilen menfaatten az olamaz. Kurum sayfaları kendinden kendine işlem ve önceden anlaşmalı eş zamanlı emirleri bu türün örnekleri olarak sayar.

Bilgi bazlı fiilde işlem şart değildir; yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi verilmesi, söylenti çıkarılması, haber verilmesi, yorum yapılması, rapor hazırlanması ya da bunların yayılması ve bu yolla menfaat sağlanması yeterlidir. İkinci fıkra üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası verir. Fiyatı, değeri veya yatırımcı kararını etkileme amacı ve kasıt aranır; sosyal medya paylaşımı yapan kişi bu nedenle işlem yapmasa da şüpheli olabilir.

Ayrım iki yerde sonuç doğurur. Birincisi, etkin pişmanlık yalnız işlem bazlı fiilde vardır. İkincisi, savunma ekseni değişir: işlem bazlı suçta emirlerin gerçek yatırım amacıyla verildiğini göstermek, bilgi bazlı suçta paylaşımın yanlış olmadığını veya menfaat doğurmadığını göstermek gerekir. Sermaye piyasasında işlenen bu fiiller, Türk Ceza Kanunu’ndaki genel dolandırıcılık suçundan ayrı olarak özel kanunda düzenlenmiştir.

SPK işlem yasağı ne kadar sürer, neleri kapsar?

Kurul, 6362 sayılı Kanun’un 101. maddesi uyarınca 104, 106 ve 107. maddelerdeki fiilleri işlediğine dair makul şüphe bulunan kişiler hakkında borsada geçici veya sürekli işlem yasağı gibi tedbirler alabilir. Bu yasak ceza kararına değil makul şüpheye dayandığından soruşturma başlamadan önce de uygulanabilir.

Bilgi Suistimali ve Piyasa Dolandırıcılığı İncelemelerinde Uygulanacak Tedbirler Tebliği’nin 6. maddesi süreleri belirler. Makul şüphe hâlinde geçici yasak altı aydır ve Kurul altı ay daha uzatabilir. Kurul 115. madde uyarınca suç duyurusunda bulunduğunda da işlem yasağı getirilebilir; getirilirse süresi iki yıldır ve aynı fiil nedeniyle daha önce yasaklı kalınan süre bu iki yıldan düşülür. Yasak sürerken başka kişilerin hesaplarıyla aynı nitelikte fiil işlenir ve yeni suç duyurusu yapılırsa tebliğin 7. maddesine göre beş yıllık sürekli yasak verilebilir.

Yasak yalnız kendi hesabınızı kapsamaz: yasaklıya vekil aracılığıyla da işlem yapılamaz. Suç duyurulu işlem yasağında sermaye piyasası lisansları yasak süresince iptal edilir; bu, aracı kurum çalışanları ve yöneticileri için ayrı bir meslekî sonuçtur. Kanunun 101. maddesine 7518 sayılı Kanun’la eklenen fıkra ayrıca Kurula, bu fiillere konu içeriklerin çıkarılması ve erişimin engellenmesi yetkisi tanır.

Piyasa dolandırıcılığında etkin pişmanlık ne demek, ödeme hangi aşamada ne indirim sağlar?

Etkin pişmanlık, suçtan elde edilen menfaatin Hazineye ödenmesiyle cezanın kalkması veya indirilmesidir. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 107. maddesinin üçüncü fıkrası bunu yalnız birinci fıkradaki işlem bazlı suç için kabul eder; bilgi bazlı suçta bu imkân yoktur.

Ödenecek tutar, elde edilen veya edilmesine sebep olunan menfaatin iki katıdır ve en az 500.000 TL olmalıdır. Aşamalar şöyledir: soruşturma başlamadan önce ödeme yapılırsa ceza verilmez; soruşturma evresinde ödeme yarı oranında, kovuşturmada hüküm verilinceye kadar yapılan ödeme üçte bir oranında indirim sağlar.

Kanun, soruşturmanın başlama anını tarih veya gün sayısıyla tanımlamaz; yalnız soruşturma başlamadan önce ifadesini kullanır. Bu nedenle belirli bir gün sayısına dayanan iddialara güvenmeyin. Ödeme tutarı menfaatin iki katına bağlı olduğundan, ödemeden önce işlem kayıtları üzerinden menfaati hesaplayın ve ödemeyi hangi aşamada yapacağınıza savunma stratejisiyle birlikte karar verin.

Şüpheli olarak ifadeye çağrılınca SPK personeli ifadede bulunabilir mi?

Evet. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 115. maddesinin üçüncü fıkrası, Cumhuriyet savcısının soruşturmada Kurul meslek personelinden yararlanabileceğini, şüpheli veya tanığın ifadesi alınırken Kurul meslek personelinin de hazır bulunmasının sağlanabileceğini öngörür. Sorular bu nedenle teknik olabilir: emir defteri, eşleşme, fiyat adımı ve hesap hareketleri üzerinden ilerler.

İfade çağrısına uymamanın sonuçları ifadeye çağrıldım gitmezsem ne olur sorusunda ayrıca ele alınır. Dosyaya erişim kısıtlanmışsa kısıtlılık kararına itiraz yolu da bulunur; ifade öncesinde dosyada ne olduğunu bilmek savunmanın temelidir.

İfadeden önce şunları hazırlayın:

• İlgili dönemin hesap ekstreleri ile emir, iptal ve değiştirme kayıtları.
• Her işlemin gerekçesini gösteren yazışmalar, notlar veya analiz belgeleri.
• Bilgi bazlı bir suçlama varsa paylaşımların tarihi, içeriği ve kaynağı.
• Varsa işlem yasağı kararı ve tebliğ tarihi.
• Aracı kurumla yaptığınız sözleşme ve verdiğiniz talimatlar.

Soruşturma sonunda dava açılırsa hangi mahkeme bakar, SPK davada ne sıfatla yer alır?

Savcılık yeterli şüphe bulursa iddianame düzenler. Kanunun 115. maddesine göre iddianamenin bir örneği Kurula tebliğ edilir ve Kurul davada katılan sıfatını kazanır.

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 116. maddesinin birinci fıkrası, bu Kanun’da tanımlanan suçlardan dolayı yargılama yetkisini Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun ihtisas mahkemesi olarak görevlendireceği asliye ceza mahkemelerine verir.

Suç bir şirketin yararına işlenmişse 114. madde uyarınca tüzel kişi hakkında da güvenlik tedbirleri uygulanır. Dosyaya işlem kayıtlarını inceleyen bir bilirkişi raporu girerse ceza soruşturmasında bilirkişi raporuna itiraz bu aşamada gündeme gelir; hesaplanan menfaat ve fiilin işlem bazlı sayılıp sayılmaması raporun sonucuna bağlı olarak değişebilir.

Takipsizlik kararı verilirse işlem yasağı kalkar mı, SPK itiraz edebilir mi?

Takipsizlik kararı, suç duyurulu işlem yasağının kaldırılmasının yolunu açar; ancak karar hemen sonuç doğurmayabilir. Kanunun 115. maddesinin dördüncü fıkrasına göre kovuşturmaya yer olmadığı kararına Kurul da itiraz edebilir. Tebliğin 8. maddesi uyarınca suç duyurulu işlem yasağı, takipsizlik kararı verilmesi hâlinde, itiraz edilmişse itirazın reddi ardından Kurul tarafından kaldırılır. Güncel Ceza Muhakemesi Kanunu’nda kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz sulh ceza hâkimliğine yapıldığından, itirazın sulh ceza hâkimliğince reddi beklenir; tebliğ metni bu aşamada hâlâ Ağır Ceza Mahkemesini anar, bu ifade eski usule dayanır.

Dava açılıp beraat kararı verilirse yasak, kararın Kurula tebliğinden sonra kaldırılır. Makul şüphe nedeniyle konan yasak ise Kurulun denetiminde suç duyurusu gerektirmeyen bir sonuca varılırsa sona erer. Takipsizlik kararının nasıl alındığı ve itiraz yolları kovuşturmaya yer olmadığına dair karar yazısında anlatılır.

Örneğin savcılık takipsizlik verdikten sonra Kurul karara itiraz ederse, yasağın kalkması itirazın sonucunu beklemek zorunda kalabilir. Yasağın bitiş tarihini Kurul kaydından ayrıca sorun.

Hangi işlemler piyasa dolandırıcılığı sayılmaz?

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 108. maddesinin birinci fıkrası belirli işlemleri bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığı saymaz. Bunlar Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının veya yetkilendirilmiş resmî kurumların para, döviz kuru, kamu borç yönetimi ya da finansal istikrar amaçlı işlemleridir.

Kurul düzenlemelerine uygun geri alım ve çalışanlara pay programları, fiyat istikrarı işlemleri ile piyasa yapıcılığı işlemleri de bu kapsamdadır. Savunmada işlemin bu gruplardan birine girdiğini göstermek için Kurul düzenlemelerindeki şartların karşılandığı belgelenmelidir; sıradan bir yatırımcı için bu istisna kural olarak uygulanmaz.

SPK işlem yasağı kararına karşı dava açma süresi ne kadardır?

İşlem yasağı düzenlemesinde ayrı bir dava süresi gösterilmediği sürece idari yargıda genel kural uygulanır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi dava açma süresini altmış gün olarak belirler ve süre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Bu nedenle yasak kararının size tebliğ edildiği tarihi gösteren belgeyi saklayın.

Kararın uygulanmasını dava sonuçlanana kadar durdurmak için 2577 sayılı Kanun’un 27. maddesi telafisi güç veya imkânsız zarar ile idari işlemin açıkça hukuka aykırı olmasını birlikte arar. Yasak nedeniyle portföyün yönetilememesi veya meslekî faaliyetin durması bu zararın somut göstergeleri olabilir; açık hukuka aykırılık ise işlemin dayandığı makul şüphe ya da suç duyurusu gerekçesinin eksikliğiyle ortaya konur.

Ankara ceza avukatı çalışmalarında da ceza soruşturması, işlem yasağı ve idari dava ayrı yürüyen süreçler olarak izlenir; ifade, itiraz ve dava tarihleri bir arada takip edilmelidir.

Av. Muhammet Ali BEYHAN