Ceza soruşturmasında bilirkişi raporuna itiraz, rapordaki somut hataların ve istenen ek incelemenin savcılığa bildirilmesiyle yapılır.
Raporun sonucuna katılmadığınızı söylemekle yetinmeyin: Hangi tespitin yanlış olduğunu, bunu gösteren belgeyi ve eksikliği giderecek işlemi birlikte açıklayın. Önce dosyada size süre veren bir yazı veya işlem bulunup bulunmadığını inceleyin. Kanundaki üç günlük süreyi kendi başvuru süreniz sanmayın.
Ceza soruşturmasında bilirkişi raporuna itiraz nasıl yapılır?
Soruşturma devam ediyorsa açıklamalarınızı, dosyanın soruşturma numarasını belirterek ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına sunabilirsiniz. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 63. maddesi, özel veya teknik bilgi gerektiren konularda inceleme yapılmasını düzenler; üçüncü fıkra bu yetkilerin soruşturma evresinde savcı tarafından da kullanılabilmesini sağlar. Başvuru, mevcut dosyadaki belirli rapora ve belirli eksikliğe yönelmelidir.
Şüpheli bakımından amaç, aleyhe görünen teknik sonucun dayanaklarını sınamak ve varsa lehe belgelerin değerlendirilmesini sağlamaktır. CMK m.160/2 uyarınca savcı, hem lehe hem aleyhe delilleri toplamak ve korumakla yükümlüdür. Mağdur ve şikâyetçi de m.234/1-a kapsamında delillerin toplanmasını isteyebilir. Ancak soruşturmada şikâyetçi olmakla, açılmış bir davaya katılan sıfatıyla kabul edilmek aynı şey değildir.
Dilekçede raporun tarihini, inceleme konusunu, sizin dosyadaki sıfatınızı ve talebinizi açıkça belirtin. İtirazın kabulü veya yeni bir uzman görevlendirilmesi kendiliğinden gerçekleşmez; talebin dosyanın çözümüne katkısı değerlendirilir. Müdafi ve vekilin farklı görevleri hakkında Ankara ceza avukatı ve soruşturma sürecinde hukuki yardım sayfasında açıklamalar bulunmaktadır.
Rapor ve dayanak belgeleri incelemeye nereden başlanır?
Sonuç sayfasıyla yetinmeden raporun tamamını, eklerini ve görevlendirme kararını birlikte okuyun. CMK m.66/1’e göre kararda inceleme konusu ve cevaplanacak teknik sorular yer alır. Böylece cevapsız bırakılmış bir soruyu, uzmana hiç sorulmamış yeni bir konudan ayırabilirsiniz. CMK m.67/1-2 de yapılan işlemlerin, sonuçların ve varsa uzmanlar arasındaki görüş ayrılığının raporda açıklanmasını gerektirir.
Şüphelinin savunmasını üstlenen avukat, yani müdafi, CMK m.153 kapsamında dosyayı inceleyebilir ve belge örneği alabilir. Aynı maddenin ikinci fıkrasındaki dosya inceleme kısıtlaması, üçüncü fıkra uyarınca bilirkişi raporlarına uygulanmaz. Suçtan zarar görenin vekili de bu maddedeki haklardan yararlanır. Bununla birlikte rapora erişim hakkından, dosyadaki her ayrı belgenin sınırsızca alınabileceği sonucu çıkarılmamalıdır. Mağdur veya şikâyetçinin doğrudan belge örneği istemesinde m.234/1-a’daki gizlilik ve soruşturmanın amacı koşulları dikkate alınır.
Raporda anılan görüntü, ölçüm veya kayıt size verilen belgeler arasında yoksa eksikliği adlandırın. Hangi ekin bulunmadığını ve o ek olmadan hangi tespiti değerlendiremediğinizi dosyaya bildirin. Raporun dayanağı olan bütün materyalin uzmana gönderilip gönderilmediğinin araştırılmasını isteyebilirsiniz. Erişim talebinizi ve size verilen cevabı saklamak, sonraki başvuruda neyin eksik kaldığını göstermenizi kolaylaştırır.
İtiraz süresi nasıl belirlenir, üç gün neyi ifade eder?
CMK m.67/5, bütün ceza dosyalarında geçerli yedi günlük veya iki haftalık sabit bir cevap süresi öngörmez. İlgililere yeni inceleme isteme veya görüşlerini bildirme olanağı sağlayacak süre verilir. Bu nedenle kendi dosyanızdaki süre veren işlemi, bildirimin tarihini ve sürenin hangi olaydan başlatıldığını okuyun. Başka bir dosyada verilmiş gün sayısını kendi başvurunuza uygulamayın.
Aynı fıkradaki üç gün, ilgili kişinin rapora karşı çıkma süresi değildir. Talepler reddedildiğinde, bu ret hakkında gerekçeli karar verilmesine ilişkin süredir. Bu ayrım, rapor elinize geçtiğinde yalnız üç gününüz bulunduğu veya üç günden sonra hiçbir açıklama sunamayacağınız şeklindeki yanlış kabulleri önler.
Bildirimde süre açık değilse veya rapor eksik verilmişse bunu gecikmeden savcılığa yazılı olarak bildirin; raporun tamamına erişim ve cevap verebilmeniz için sürenin açıklığa kavuşturulmasını isteyin. Mevcut belgelerle belirleyebildiğiniz hataları da başvuruda gösterin. Böyle bir talebin daha önce verilmiş süreyi kendiliğinden durdurduğunu ya da uzattığını varsaymayın. Özel bir uzmandan görüş almayı planlıyorsanız, yalnız bu nedenle ayrıca süre istenemeyeceğini de hesaba katın.
Teknik hata dilekçede nasıl somutlaştırılır?
İncelemenin denetlenebilmesi için her önemli itirazı rapordaki belirli bir tespit etrafında kurun. Bütün sonuçları topluca reddetmek, hangi sorunun yeniden araştırılmasını istediğinizi belirsiz bırakabilir. Hazırlık sırasında şu sırayı izlemek yararlıdır:
- Tartıştığınız tespitin bulunduğu sayfayı veya bölümü ve ilgili cümleyi belirleyin.
- Yanlış ya da eksik kullanılan bilgiyi gösterin; doğru olduğunu ileri sürdüğünüz verinin hangi belgede bulunduğunu açıklayın.
- Yönteme karşı çıkıyorsanız, hangi işlemin açıklanmadığını veya hangi karşılaştırmanın yapılmadığını belirtin. Bilmediğiniz bir teknik standardı varmış gibi yazmayın.
- Bu sorunun sonuç üzerindeki etkisini kurun: Belge incelenseydi hangi kabulün yeniden değerlendirilmesi gerekirdi?
- İstediğiniz işlemi söyleyin: Belgenin getirtilmesi, belirli sorunun yanıtlanması, ek açıklama ya da başka uzmanlık alanında inceleme.
Örneğin, görüntü incelemesinde kayıt saati ile olay saati arasındaki fark tartışılıyorsa, bu farkın dayanağını ve zaman tespitine etkisini açıklayın. Mali incelemede ise tartışılan tutarı, dönemini ve dayanak kaydı birlikte gösterin. Her iki durumda da karşılaştırmanın hangi belge üzerinden yapılabileceği anlaşılmalıdır.
Teknik bulgu ile hukukî sonuç da ayrılmalıdır. CMK m.67/3, uzmanın kendi alanı dışına çıkarak hukukî nitelendirme ve değerlendirme yapmasını yasaklar. Raporda doğrudan suçun oluştuğu yönünde bir hukukî sonuca varılmışsa ilgili cümleyi işaretleyin. Böyle bir sorun bulunduğunu ileri sürmek, raporun bütün teknik tespitlerinin kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Ek rapor, yeni bilirkişi ve uzman mütalaası nasıl ayrılır?
Eksiklik, cevapsız bir sorunun yanıtlanması veya mevcut hesabın açıklanmasıyla giderilebiliyorsa ek açıklama ya da ek rapor alınmasını isteyebilirsiniz. Esas sorun kullanılan yöntemde, inceleme materyalinde veya gereken uzmanlık alanındaysa yeni inceleme talebinin neden gerekli olduğunu belirtin. Yalnız sonuçtan memnun olmamak yerine, mevcut açıklamanın sorunu neden çözemediğini gösterin. CMK m.63 ve m.67/5 çerçevesinde talep ile talebin kabulü birbirinden ayrıdır.
CMK m.67/6, şüpheliye ve müdafiine, maddede sayılan diğer kişilerle birlikte, olay veya teknik değerlendirme hakkında seçtikleri uzmandan bilimsel mütalaa alma olanağı tanır. Bu, dosyaya sunulabilen bilimsel görüştür; savcılığın görevlendirdiği yeni heyetin raporuyla aynı işlem değildir. Görüşün kullanılan veriyi ve tartışılan yöntemi açıklaması yararlıdır. Sırf mütalaa alınacak olması ayrıca süre isteme hakkı vermez.
Tarafsızlık sorunu ise ayrı değerlendirilir. Bilirkişinin reddi, CMK m.69’daki koşullara dayanır; gerekçenin somut olgularla açıklanması gerekir. Soruşturma evresinde savcının kabul etmediği ret istemini sulh ceza hâkimi inceler. Bu özel düzenlemeyi, her teknik görüş ayrılığında doğrudan hâkime başvurulabilecek genel bir yol gibi kullanmamak gerekir. Aleyhe bir sonuç çıkması, tek başına tarafsızlık sorununun kanıtı değildir.
Talep reddedilirse veya soruşturma sonuçlanırsa ne yapılır?
Yeni inceleme veya açıklama talebiniz reddedilmişse hangi gerekçeyle reddedildiğini okuyun. CMK m.67/5 kapsamındaki gerekçeli karar, ileri sürdüğünüz sorunun nasıl ele alındığını anlamanızı sağlar. Aynı ifadeleri tekrarlamak yerine karşılanmadığını düşündüğünüz noktayı, dosyada gözden kaçan belgeyi veya sonradan elde edilen teknik veriyi açıkça gösterin. Talebi ve eklerini teslim ettiğinizi gösteren kaydı saklayın.
Soruşturma bir kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanmışsa artık yalnız rapora cevap verilmesi meselesi yoktur. Suçtan zarar görenin bu karara karşı başvurusu, CMK m.173’te düzenlenen ayrı usule ve süreye tabidir. Önceden rapor hakkında dilekçe vermiş olmak, kararın tebliğinden sonraki başvurunun yerini tutmaz. Bu aşama için KYOK kararına itiraz ve süre ayrımı ayrıca incelenmelidir.
İddianame kabul edilerek kovuşturmaya geçilmişse teknik rapora ilişkin açıklamalar artık davayı gören mahkemeye sunulur. Önceki başvurunun dosyada bulunması, hangi itirazınızın hâlâ karşılanmadığını açıkça belirtme ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Bu nedenle elinizde raporun tam örneği, süreye ilişkin bildirim, karşılaştırdığınız belgeler ve sunduğunuz taleplerin kayıtları birlikte bulunmalıdır.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.