Yurt dışı çıkış yasağı nasıl kaldırılır diye soruyorsanız, yasağı veren mercie gerekçeli bir kaldırma dilekçesi verin; savcının görüşü alındıktan sonra beş gün içinde karar verilebilir. Talep reddedilirse karara iki hafta içinde itiraz edilir. Yasak, tutuklama yerine uygulanan bir adli kontrol yükümlülüğüdür ve süresi kanunla sınırlıdır.
Yurt dışı çıkış yasağı nedir, kim koyabilir?
Yurt dışına çıkamamak, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 109. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendinde sayılan adli kontrol yükümlülüklerinden biridir. Adli kontrol, tutuklama sebeplerinin bulunduğu durumda tutuklama yerine uygulanabilir. Yasak bu nedenle bir ceza değil, yargılama süresince uygulanan koruma tedbiridir.
Soruşturma aşamasında yasağı, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi verir. Kovuşturma aşamasında, yani iddianamenin kabulünden sonra, yetkili merci davaya bakan mahkemedir. Merci, ileride kaldırma talebinin kime yapılacağını ve itirazın nereye gideceğini belirlediği için ilk öğrenilecek bilgidir.
Anayasa’nın (2709 sayılı Kanun) 23. maddesi de vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyetinin ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle ve hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabileceğini söyler. Savcılığın veya emniyetin kendi kararıyla konulmuş bir seyahat yasağı bu çerçeveye uymaz; yasağın dayanağında bir hâkim veya mahkeme kararı bulunmalıdır.
Yurt dışı çıkış yasağı olup olmadığı nasıl öğrenilir?
En güvenilir yol, kararı veren mercie başvurmaktır. Soruşturma sürüyorsa müdafi dosyayı savcılıkta inceler; dava açılmışsa mahkeme kaleminden karar ve yazı örnekleri istenir. Kararın tarihini, hangi hâkimlikten çıktığını ve hangi yükümlülükleri içerdiğini bu yolla görürsünüz.
İkinci yol, il emniyet müdürlüğünün pasaport şubesine dilekçeyle başvurmaktır. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 22. maddesi, yurt dışına çıkmaları mahkemelerce yasaklananlara pasaport veya seyahat vesikası verilmeyeceğini, yasaklananların kimliğinin ve yasak sebebinin polis makamlarına bildirileceğini ve çıkışlarının engelleneceğini düzenler. Pasaport verilmişse geri alınır. Havalimanında yasakla ilk kez karşılaşmak, bu bildirimin sınır kapısına ulaştığını gösterir.
Emniyet Genel Müdürlüğü, e-Devlet üzerinden Yurda Giriş/Çıkış Belge Sorgulama hizmeti sunar ve hizmet kimlik doğrulaması ister. Bu hizmetin adli kontrol kapsamındaki yurt dışı yasağını gösterdiği resmî sayfada belirtilmediği için sorgu sonucunda yasak görünmemesi yasağın bulunmadığı anlamına gelmez; kesin bilgi için dosyaya veya pasaport şubesine başvurun.
Yurt dışı çıkış yasağı nasıl kaldırılır, talep kime yapılır?
Kaldırma talebi, yasağı koyan mercie yapılır: soruşturmada sulh ceza hâkimliğine, kovuşturmada davaya bakan mahkemeye. 5271 sayılı Kanun’un 110. maddesinin ikinci fıkrası, hâkime adli kontrol yükümlülüklerini bütünüyle veya kısmen kaldırma ve değiştirme yetkisi verir. Bu nedenle yasak tamamen kaldırılmasa bile imza veya başka bir yükümlülükle değiştirilebilir.
Şüpheli veya sanık istemde bulunursa Cumhuriyet savcısının görüşü alınır ve beş gün içinde karar verilebilir; bunu CMK’nin 111. maddesinin birinci fıkrası düzenler. Kanun “karar verebilir” der: beş gün karar süresidir, talebin kabul edileceği anlamına gelmez. Talep reddedilirse aynı gerekçelerle yeniden başvurmak yerine, yeni bir olguyu belgeleyerek başvurmak daha anlamlıdır.
Talep olmasa da yasağın devamı en geç dört ayda bir gözden geçirilir. CMK’nin 110. maddesinin dördüncü fıkrası bu denetimi öngörür; soruşturma evresinde gözden geçirme Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimince, kovuşturma evresinde ise mahkemece resen yapılır ve tutuklama sebeplerine ilişkin 109. madde hükümleri gözetilir. Dört aylık denetimin yapıldığı tarihi dosyadan öğrenip yeni belgeleri o tarihe yetişecek biçimde hazırlamak mümkündür.
Yurt dışı çıkış yasağına itiraz ne zaman ve nereye yapılır?
Adli kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir; bunu CMK’nin 111. maddesinin ikinci fıkrası düzenler. İtiraz süresi kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır ve itiraz, kararı veren mercie verilen dilekçeyle yapılır; bu süre CMK’nin 268. maddesinin birinci fıkrasında yer alır. Eski yedi günlük süre, 7499 sayılı Kanun’la iki haftaya çıkarılmıştır.
Kanun 12 Mart 2024’te Resmî Gazete’de yayımlanmış, itiraz sürelerine ilişkin hükümler 1 Haziran 2024’te yürürlüğe girmiştir. Yeni süre 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır; daha önce verilen kararlarda eski hüküm sürer. Yayım tarihini yürürlük tarihi sanmak, süreyi yanlış hesaplamaya yol açar.
Sulh ceza hâkimliğinin adli kontrol kararına itirazı, yargı çevresindeki asliye ceza hâkimi inceler; sulh ceza hâkimliği işleri asliye ceza hâkimince görülüyorsa itirazı ağır ceza mahkemesi başkanı inceler. Kovuşturmada mahkemenin verdiği kararlarda itiraz mercii, CMK’nin 268. maddesinin üçüncü fıkrasındaki ayrıma göre belirlenir; kararın altında veya tebliğ evrakında merciin adı çoğunlukla yazılıdır. İtiraz, 5271 sayılı Kanun’un 269. maddesi uyarınca kural olarak kararın icrasını durdurmaz; itiraz edilen makam veya inceleme mercii kararın yerine getirilmesinin geri bırakılmasına karar verebilir. Bu nedenle merci aksine karar vermedikçe yasak, itiraz sonuçlanana kadar sürer. İmza gibi diğer yükümlülüklere yönelik adli kontrol kararına itiraz da aynı süreye tabidir.
Yurt dışı çıkış yasağı varken geçici izin alınabilir mi?
Kanun, hâkime şüpheliyi yükümlülüklerden bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutma yetkisi verir (CMK’nin 110. maddesinin ikinci fıkrası). Kovuşturmada aynı yetkiyi mahkeme kullanır. Zorunlu bir iş seyahati, tedavi veya ailevi sebep için yasağın belirli bir süreliğine uygulanmaması bu yetkiye dayanılarak istenebilir.
Geçici muafiyetin ayrıntılı usulü kanunda yazılı değildir. Bu nedenle dilekçede seyahatin tarihi, süresi, gidilecek yer ve dönüşün nasıl sağlanacağı açıkça belirtilmelidir. Pasaport Kanunu’na göre yasak polis makamlarına bildirildiğinden, izin kararının sınır kapısına nasıl yansıdığını mahkeme kaleminden ve pasaport şubesinden önceden sorun; kararı yanınızda taşımak yetmeyebilir.
Yurt dışı çıkış yasağı en çok ne kadar sürer?
Azami süreleri 5271 sayılı Kanun’un 110/A maddesi belirler. Adli kontrol, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl sürer; zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek bir yıl daha uzatılabilir.
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde adli kontrol süresi en çok üç yıldır. Bu süre zorunlu hâllerde, gerekçesi gösterilerek uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılı, Türk Ceza Kanunu’nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlarda ve Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda ise dört yılı geçemez. Yani üç yıllık süre kendiliğinden yasağın sonu anlamına gelmez; uzatma kararı verilirse yasak bu sınırlar içinde sürebilir.
Çocuklar için bu süreler yarı oranında uygulanır. Dört aylık gözden geçirme azami süre dolmadan da yasağın kaldırılmasına yol açabilir; azami süre ise yasağın aşamayacağı üst sınırdır.
Yurt dışı çıkış yasağı ihlal edilirse adli kontrol tutukluluğa döner mi?
Dönebilir, ancak otomatik değildir. CMK’nin 112. maddesinin birinci fıkrası, adli kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilecek hapis cezasının süresine bakılmaksızın, yetkili yargı merciinin hemen tutuklama kararı verebileceğini düzenler. Kanun “verebilir” der; tutuklama zorunlu sonuç değil, mercie tanınmış bir yetkidir.
Bu nedenle yasağa rağmen çıkış girişimi, bir şüphelinin adli kontrolden tutuklamaya geçmesine gerekçe yapılabilir. Seyahat gerçekten gerekliyse yasağa aykırı davranmak yerine geçici izin talep etmek, bu yetkinin kullanılmasına zemin bırakmaz. Tutuklama kararı verilirse tutuklama kararına itiraz yolu ayrıca işler.
Kaldırma dilekçesine hangi gerekçe ve belgeler eklenir?
Dilekçenin gerekçesi, adli kontrolün dayanağına yöneliktir. Adli kontrol tutuklama sebeplerinin varlığında tutuklama yerine uygulandığından (CMK’nin 109. maddesinin birinci fıkrası), dilekçe bu sebeplerin kalmadığını veya yasağın artık gerekmediğini göstermelidir. Talebi şüpheli veya sanık yapar; savcının görüşü alınır.
Kanun belge listesi saymaz. Uygulamada şu belgeler destekleyici delil olarak sunulur; bunlar örnektir ve kabul edileceği anlamına gelmez:
- Yerleşik adresi ve düzenli ikameti gösteren belgeler.
- Çalışmayı veya ticari faaliyeti gösteren iş yeri belgeleri.
- Aile bağlarını ve bakım yükümlülüğünü gösteren nüfus kaydı.
- Tedavi gerekiyorsa hastane raporu ve randevu belgesi.
- Soruşturma veya duruşma çağrılarına uyulduğunu gösteren belgeler.
Talep reddedilmişse dilekçeye ve iki haftalık süreye bağlı itiraz yolunu hazır tutun. Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ile sonuçlanırsa bu karar da itiraza tabidir. Tedbirin haksız uygulandığı düşünülüyorsa koruma tedbiri tazminatı yolu ayrıca incelenir. Dilekçeyi dosyanın merciine ve aşamasına göre hazırlayan bir Ankara ceza avukatı süreci takip edebilir.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.