Hapis Cezası Erteleme ve İnfaz Durdurma Şartları 2026

Hapis cezası erteleme ile infaz durdurma farklı aşamalarda istenir: erteleme hüküm kurulurken mahkemeden, infaz durdurma ise ceza kesinleştikten sonra Cumhuriyet başsavcılığından talep edilir. İki yıl veya daha az hapis cezası, şartları varsa mahkemece hükümde ertelenebilir ve denetim süresi iyi geçerse ceza infaz edilmiş sayılır. Kesinleşen cezada ise hastalık, gebelik, çocuğun ağır hastalığı veya hükümlünün istemi gibi sebeplerle infaz geri bırakılabilir.

Hapis cezası erteleme şartları nelerdir?

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 51. maddesi, işlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezasının ertelenmesine imkân tanır. Fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerde bu üst sınır üç yıldır. Sınır, kanundaki soyut cezaya göre değil, indirimlerden sonra hükümde belirlenen sonuç cezaya göre uygulanır.

Süre şartının yanında iki şart birlikte aranır. Kişi daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmalı ve mahkeme, yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık nedeniyle tekrar suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır. Taksirli suçtan verilmiş önceki mahkûmiyet bu şartı engellemez; kanun önceki cezanın çekilmiş olmasına değil, kasıtlı suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmiş olmaya bakar.

Erteleme yalnız hapis cezası için öngörülmüştür; doğrudan hükmedilen ya da hapisten çevrilen adli para cezası ertelenmez. Mahkeme ertelemeyi, mağdurun veya kamunun zararının aynen iade, eski hâle getirme ya da tazminle tamamen giderilmesi koşuluna bağlayabilir. Bu durumda koşul gerçekleşinceye kadar ceza infaz kurumunda çektirilir; zarar giderilince hükümlü infaz hâkiminin kararıyla derhal salıverilir.

Erteleme sanığın rızasına bağlı değildir ve şartları taşıyan sanık hakkında mahkeme ertelemeyi gerekçesiyle tartışır. Yargıtay 4. Ceza Dairesi 8 Aralık 2025 tarihli kararında (E. 2023/8100, K. 2025/20254), önceki mahkûmiyeti engel oluşturmayan sanık hakkında tekrar suç işlememe kanaati tartışılmadan yetersiz gerekçeyle ertelemeye yer olmadığına karar verilmesini bozma nedeni saymıştır. Örneğin suç tarihinde on sekiz ile altmış beş yaş arasında olan ve 2 yıl 6 ay hapis cezası alan bir sanığın cezası bu maddeyle ertelenemez; ceza kesinleştikten sonra infazın istem üzerine ertelenmesi yolu ayrıca değerlendirilir.

Erteleme mi, HAGB mi, paraya çevirme mi uygulanır?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında mahkûmiyet hükmünün açıklanmamasıdır; erteleme ise açıklanmış bir mahkûmiyetin infazını denetime bağlar. HAGB’yi düzenleyen 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 231. maddesi, 31 Temmuz 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanan ve aynı gün yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun’la yeniden düzenlendi. Yürürlükteki CMK 231/7’ye göre açıklanması geri bırakılan hükümdeki hapis cezası ayrıca ertelenemez ve kısa süreliyse seçenek yaptırıma çevrilemez.

HAGB’de denetim süresi beş yıl, suç tarihinde çocuk olanlarda üç yıldır. Bu sürede kasten yeni bir suç işlenir veya yükümlülüklere aykırı davranılırsa mahkeme hükmü açıklar; yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar bir kısmının infaz edilmemesine, koşulları varsa hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırıma çevrilmesine karar verebilir (CMK 231/11).

Bir yıl veya daha az süreli hapis kısa süreli hapis cezasıdır ve Türk Ceza Kanunu’nun 50. maddesi uyarınca adli para cezasına, zararın giderilmesine, kamuya yararlı işte çalışmaya veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş kişinin otuz gün veya daha az hapis cezası seçenek yaptırıma çevrilmek zorundadır. Suç tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişide bu zorunluluk bir yıl veya daha az hapis cezası için geçerlidir.

Taksirli suçlarda bir yılı aşan hapis cezası da bilinçli taksir dışında adli para cezasına çevrilebilir. Çevrilen ceza artık asıl mahkûmiyettir ve ertelenmez; ödeme güçlüğü varsa adli para cezasının taksitlendirilmesi istenebilir. Uygulamada mahkeme önce HAGB’yi, HAGB verilmezse kısa süreli cezada seçenek yaptırımı, o da uygulanmazsa ertelemeyi tartışır; sanık hangisini istediğini esas hakkındaki savunmasında açıkça söyleyebilir.

Ertelenen cezada denetim süresi ne kadar, hangi yükümlülükler verilir?

Cezası ertelenen hükümlü için mahkeme bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere bir denetim süresi belirler; bu süre mahkûm olunan cezadan kısa olamaz. Örneğin 1 yıl 8 ay hapis cezası ertelenmişse denetim süresi en az 1 yıl 8 ay olur.

Mahkeme denetim süresinde meslek sahibi olmayan hükümlünün bir eğitim programına devam etmesine, meslek sahibi hükümlünün bir kamu kurumunda veya aynı işi yapan birinin gözetiminde ücret karşılığı çalıştırılmasına karar verebilir. On sekiz yaşından küçük hükümlünün meslek edinmesi için bir eğitim kurumuna devam etmesine de hükmedilebilir. Hükümlüye rehberlik edecek bir uzman kişi görevlendirilirse bu kişi üç ayda bir infaz hâkimine rapor verir; mahkeme denetim süresinin hiçbir yükümlülük olmadan geçirilmesine de karar verebilir.

Erteleme hak yoksunluklarını da etkiler. Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesine göre bir yıl veya daha az hapis cezası ertelenen kişi hakkında kasıtlı suçtan mahkûmiyetin getirdiği kamu görevi, velayet, tüzel kişi yöneticiliği ve izne bağlı meslek icrası gibi yoksunluklar uygulanmaz. Bir yılı aşan ceza ertelendiğinde hükümlünün kendi çocukları üzerindeki velayet yetkisi korunur ve mahkeme meslek icrasına ilişkin yoksunluğun uygulanmamasına karar verebilir. Memuriyet gibi alanlarda özel kanunların mahkûmiyete bağladığı sonuçlar o kanunun kendi şartlarına göre belirlenir.

Denetimde yeni suç işlenirse ne olur, ceza kaç kez ertelenebilir?

Denetim süresi yükümlülüklere uygun veya iyi hâlli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır. Hükümlü denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlerse ya da infaz hâkiminin uyarısına rağmen yükümlülüklere uymamakta ısrar ederse, infaz hâkimliği ertelenen cezanın kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilmesine karar verir. Belirleyici olan yeni suçun denetim süresi içinde ve kasten işlenmesidir; denetim bittikten sonra işlenen suç veya taksirli suç ertelenen cezanın çektirilmesine yol açmaz.

Kanun ertelemenin kaç kez uygulanabileceğine sayı sınırı koymaz; her yeni hükümde şartlar yeniden incelenir. Asıl engel 51. maddenin birinci fıkrasıdır: önceki kasıtlı suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm olan kişinin yeni cezası ertelenmez. Bu nedenle kasıtlı bir suçtan üç ayı aşan ertelenmiş cezası bulunan kişi denetim süresinde kasten yeni bir suç işlerse eski cezası çektirilebilir ve yeni cezası için de erteleme yolu kapanır.

Erteleme nasıl talep edilir, ret kararına nasıl itiraz edilir?

Erteleme kararını, dosyanın görüldüğü asliye ceza mahkemesi veya ağır ceza mahkemesi hükümle birlikte verir. Mahkeme şartları kendiliğinden tartışır; sanık veya ceza davasındaki müdafii de esas hakkındaki savunmada ertelemeyi açıkça isteyebilir. Talebi desteklemek için zararın giderildiğini gösteren ödeme belgesini, mağdurun zararının karşılandığını gösteren yazıyı ve düzenli iş ile aile durumunu gösteren belgeleri sunun.

Erteleme kararı hükmün parçasıdır. Ertelemeye yer olmadığı kararına veya denetim süresine karşı hükümle birlikte istinaf yoluna, ardından şartları varsa temyize gidilir. Hüküm kesinleştikten sonra 51. madde kapsamında erteleme istenemez; bu aşamada yalnız infazın ertelenmesi veya geri bırakılması yolları kalır.

Ertelenen hapis cezası sicile işler mi, ne zaman silinir?

Erteleme mahkûmiyeti ortadan kaldırmaz, ancak kaydın tutulduğu yer farklıdır. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 9. maddesine göre cezanın ertelenmesine ilişkin hükümler adli sicil kaydına alınmadan doğrudan arşive kaydedilir. Arşiv bilgilerini kişinin kendisi veya vekâletnamede açıkça yetkilendirdiği vekili, soruşturma ve kovuşturma kapsamında savcılık ve mahkemeler, seçim kurulları ve özel kanunlarda gösterilen kamu kurumları isteyebilir.

Arşiv kaydı, arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren kural olarak beş yıl geçince tamamen silinir. Anayasa’nın 76. maddesi ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda hak yoksunluğuna yol açan mahkûmiyetlerde bu süre, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınırsa on beş yıl, bu karar aranmaksızın otuz yıldır.

Kesinleşmiş hapis cezası ertelenebilir mi, infaz durdurma nedir?

Kesinleşmiş hapis cezası artık 51. madde ile ertelenemez; ancak infazı belirli sebeplerle ileri bir tarihe bırakılabilir veya başlamış infaza ara verilebilir. Uygulamada infaz durdurma denilen bu imkânlar başlıca 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 16. ila 17/A maddelerinde, yargılamanın yenilenmesi bakımından ise CMK’nin 312. maddesinde düzenlenir ve cezayı ortadan kaldırmaz; sebep sona erince infaza başlanır veya kaldığı yerden devam edilir. Başlıca sebepler şunlardır:

• Akıl hastalığı, hayati tehlike yaratan hastalık, ağır hastalık veya engellilik ile gebelik ve doğum hâlleri.
• Kadın hükümlünün on sekiz yaşından küçük çocuğunun engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç olması veya ağır hastalığı.
• Çağrı üzerine gelen hükümlünün istemi ya da zorunlu ve çok ivedi hâllerde infaza ara verilmesi.
• Birlikte işlenen suçta diğer sanık lehine verilen bozma veya kaldırma kararının hükümlüye de uygulanabilmesi.
• Yargılamanın yenilenmesi isteminde mahkemenin infazı geri bırakması veya durdurması.

İnfazın ertelenmesi, cezanın bir kısmının denetimli serbestlik tedbiriyle cezaevi dışında çektirilmesinden farklıdır: ertelemede infaz başlamaz veya ara verilir, denetimli serbestlikte ise ceza dışarıda infaz edilmeye devam eder.

7589 sayılı Kanun, Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesine eklediği dördüncü fıkrayla, dolandırıcılık suçlarına iştirakin banka kartı gibi ödeme araçlarını ya da banka, ödeme kuruluşu veya kripto varlık hesabını kullandıran bilgileri başkasına vermekle sınırlı kaldığı hâlde cezayı yarı oranında indirdi.

31 Temmuz 2026’dan önce 157 veya 158. maddeden hakkında hüküm verilmiş, dosyası infaz aşamasında olan, bu indirimden yararlanacak ve etkin pişmanlık hükmü uygulanmamış hükümlüler, mahkemenin ihtarından itibaren altı ay içinde mağdurun zararını tamamen giderirse etkin pişmanlıktan yararlanabilir; bu süre içinde zarar giderilinceye kadar bu geçiş hükmüne dayanılarak infaz ertelenemez veya durdurulamaz.

Hükümlünün istemiyle infaz erteleme şartları nelerdir?

5275 sayılı Kanun’un 17. maddesine göre kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda beş yıl veya daha az süreli hapis cezasının infazı, çağrı üzerine gelen hükümlünün istemiyle Cumhuriyet başsavcılığınca ertelenebilir. Erteleme her defasında bir yılı geçmemek üzere en fazla iki kez uygulanır. Başsavcılık istemin kabulünü güvence gösterilmesine veya başka bir şarta bağlayabilir.

Birden fazla cezası olan hükümlüde süre şartı, toplanan cezalara göre hesaplanır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi 13 Mart 2025 tarihli kararında (E. 2024/5581, K. 2025/2052), toplamı üç yılı aşan kasıtlı suç cezalarından yalnız birinin ertelenmesi isteminin reddini hukuka uygun bulmuştur.

İstem yolunun şartı, hükümlünün çağrı kâğıdı üzerine gelmesidir. Çağrı kâğıdının tebliğinden itibaren on gün içinde gelmeyen, kaçan veya kaçacağı şüphesini uyandıran hükümlü hakkında yakalama emri çıkarılır. Kasıtlı suçta üç, taksirli suçta beş yılı aşan cezalarda ise çağrı yapılmadan doğrudan yakalama emri çıkarılır; bu cezalar istem yoluyla ertelenmez.

Çağrı kâğıdı tebliğ edildiyse on günlük süre dolmadan cezanın toplam süresini, suçun kasıtlı mı taksirli mi olduğunu ve dayanacağınız belgeleri belirleyip başsavcılığa başvurun. Süre geçip yakalama emri çıkarılırsa hükümlü artık çağrı üzerine gelmiş sayılmayabileceğinden istem reddedilebilir; çağrı kâğıdı usulüne uygun tebliğ edilmemişse bunu başvuruda açıkça ileri sürün.

Erteleme süresinde hükümlü hakkında kasten işlenen bir suçtan kamu davası açılırsa erteleme kaldırılır ve ceza derhal infaz edilir. Terör suçları, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanlar, mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulananlar ile disiplin veya tazyik hapsine mahkûm olanlar bu yoldan yararlanamaz.

Aynı süre sınırları içindeki cezalarda infaza başlanmış olsa bile zorunlu ve çok ivedi hâllerde infaza bir yılı geçmeyen sürelerle en fazla iki kez ara verilebilir. Kanunda sayılan örnekler hükümlünün yükseköğrenimini bitirmesi ve sürekli tedavi gerektiren hastalığıdır. Ana, baba, eş veya çocuğun ölümü ya da sürekli hastalığı nedeniyle ailenin ticari işinin veya tarım arazisinin işlenememesi ile eş veya çocukların bakıma muhtaç olması da bu hâllerdendir.

Hastalık, gebelik veya engellilikte infaz nasıl durdurulur?

5275 sayılı Kanun’un 16. maddesi hastalık ve gebelik hâllerini ayrı kurallara bağlar. Akıl hastalığına tutulan hükümlünün cezasının infazı geri bırakılır; hükümlü iyileşinceye kadar Türk Ceza Kanunu’nun 57. maddesindeki sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır ve burada geçen süre cezadan sayılır. Diğer hastalıklarda kural, infazın resmî sağlık kuruluşlarının hükümlülere ayrılan bölümlerinde sürdürülmesidir; infaz hükümlünün hayatı için kesin bir tehlike oluşturuyorsa iyileşinceye kadar geri bırakılır.

Ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevi koşullarında hayatını yalnız sürdüremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen hükümlünün cezasının infazı da iyileşinceye kadar geri bırakılabilir. Bu hâlde geri bırakma zorunlu değildir; başsavcılık toplum güvenliği ölçütünü de tartarak karar verir.

Gebe olan veya doğumdan itibaren bir yıl altı ay geçmemiş kadın hükümlünün cezasının infazı geri bırakılır; çocuk ölür veya annesinden başkasına verilirse doğumdan iki ay sonra infaza başlanır. Kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalan ve koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla süre kalan ya da eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılan hükümlüler bu imkândan yararlanamaz; cezaları kurumda kendileri için düzenlenen uygun yerlerde infaz edilir.

Kanun’un 16/A maddesi ise toplam on yıl veya daha az hapis cezası alan kadın hükümlüye özgüdür. Hükümlünün engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç veya ağır hasta olan on sekiz yaşından küçük bir çocuğu bulunmalı ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilmelidir. Bu durumda ceza, infaza başlanmış olsa bile Cumhuriyet başsavcılığınca bir yıla kadar ertelenebilir. Çocuğun durumu 16. maddedeki sağlık kurulu raporu usulüyle belirlenir.

Süre her defasında altı ayı geçmemek üzere en çok dört kez uzatılabilir ve erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Hükümlüye yurt dışına çıkış yasağı konulur; yükümlülüklere aykırılık, kasten işlenen bir suçtan kamu davası açılması veya çocuğun iyileşmesi hâlinde erteleme kaldırılır.

İnfaz durdurma başvurusu nasıl yapılır, ret kararına itiraz edilir mi?

Başvuru, cezanın infazını yürüten Cumhuriyet başsavcılığına yazılı olarak yapılır; hükümlü bizzat veya müdafii aracılığıyla başvurabilir. Dilekçede dayanılan sebebi, istenen süreyi ve belgeleri açıkça gösterin; istem yoluyla ertelemede ilamat numarasını ve çağrı kâğıdının tebliğ tarihini de yazın. Kanun başsavcılık için bir karar süresi öngörmez.

Sağlık nedenine dayanan başvuruda karar, Adli Tıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca hazırlanıp Adli Tıp Kurumunca onaylanan rapora dayanır. Hastane epikrizlerini ve tedavi kayıtlarını dilekçeye ekleyin. Ailevi sebeplere dayanan ara verme isteminde ölüm belgesi, sağlık kurulu raporu, öğrenci belgesi ya da ticari faaliyet ve tarım arazisine ilişkin kayıtlar sunulur.

Geri bırakma kararı, hükümlünün uyacağı yükümlülükler gösterilerek kendisine ve yasal temsilcisine tebliğ edilir; hükümlü bu sürede bulunacağı yeri başsavcılığa bildirir. Sağlık durumu raporda gösterilen aralıklarla, rapor süre göstermiyorsa yılda bir yeniden incelenir ve başsavcılık geri bırakmanın sürüp sürmeyeceğine karar verir. Yükümlülüklere aykırı davranılırsa geri bırakma kararı kaldırılır.

Başsavcılığın ret veya kaldırma kararına karşı 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu’nun 5. maddesine göre kararın öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet yoluyla başvurulur. Şikâyet infazı durdurmaz; infaz hâkimi ise giderilmesi güç veya imkânsız sonuçların doğması ve kararın açıkça hukuka aykırı olması koşulları birlikte varsa kararın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir. İnfaz hâkimliğinin şikâyet üzerine verdiği karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde, infaz hâkimliğinin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir.

Birlikte işlenen suçta kanun yoluna başvuran diğer sanık lehine verilen bozma veya kaldırma kararı başvurmayan hükümlüye de uygulanabilecekse, hükmü veren ilk derece mahkemesinden infazın ertelenmesi veya durdurulması istenebilir. Mahkeme duruşma açmadan karar verir, kabulü güvence veya başka bir şarta bağlayabilir ve bu karara itiraz edilebilir.

Yargılamanın yenilenmesi veya kanun yararına bozma infazı durdurur mu?

CMK’nin 312. maddesine göre yargılamanın yenilenmesi istemi hükmün infazını ertelemez; ancak mahkeme infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir. Bu nedenle yenileme dilekçesinde infazın durdurulmasını ayrıca ve gerekçesiyle isteyin.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı (CMK 308) ve kanun yararına bozma (CMK 309) için kanunda benzer bir durdurma hükmü yoktur; bu başvurular infazı kendiliğinden durdurmaz. 7589 sayılı Kanun CMK 308’in birinci fıkrasını değiştirerek itiraz süresini dosyanın Başsavcılığa teslim edildiği tarihten itibaren üç ay olarak düzenledi; sanık lehine itirazda süre aranmaz. Aynı Kanun, sanık ile katılanın bu itirazı isteyebileceğini de açıkça yazdı. Yeni süre, 31 Temmuz 2026’dan sonra teslim edilen dosyalara uygulanır. Kesinleşmiş cezanın kanun yararına bozma yoluyla kaldırılması Adalet Bakanlığına yapılan başvuruyla başlar.

Av. Muhammet Ali BEYHAN