Ceza Davasında İstinaf Süresi ve Başvuru 2026

Ceza davasında istinaf süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır. Süre hak düşürücüdür; tebliğ tarihini ve hükmün istinaf edilebilir olup olmadığını önce belirleyin, ardından dilekçeyi hükmü veren mahkemeye verin.

Ceza davasında istinaf süresi ne kadardır, ne zaman başlar?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 273. maddesi istinaf isteminin, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılmasını öngörür. Hüküm duruşmada açıklandı diye süre işlemeye başlamaz; gerekçeli karar size tebliğ edilmeden süre başlamaz.

Bu düzen, 7499 sayılı Kanun ile getirilmiştir. Kanun 12 Mart 2024’te Resmî Gazete’de yayımlanmış, ilgili CMK değişiklikleri 1 Haziran 2024’te yürürlüğe girmiştir. Önceki sistemde süre yedi gündü ve hükmün açıklanmasından başlıyordu. İki haftalık yeni süre, 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır; bu tarihten önce verilen kararlarda eski hükümler geçerlidir.

Gerekçeli kararı bekleyen kişi için kısa bir kontrol sırası yeterlidir: hükmün verildiği tarih, gerekçeli kararın tebliğ tarihi, hükmün kesin olup olmadığı ve başvuruyu kimin yapacağı. Tebligat zarfını ve tebliğ belgesini saklayın; sürenin ne zaman başladığı bu belgeyle gösterilir. Tutuklu sanıkta başvuru yolu farklıdır ve ayrı bölümde anlatılır.

Ceza davasında hangi hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir?

Kural olarak ilk derece mahkemelerinin hükümlerine karşı istinaf yoluna gidilebilir. Önce hükmün kesin olup olmadığına bakın, çünkü kesin hükme karşı yapılan başvuru reddedilir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 272. maddesi, on beş yıl ve daha fazla hapis cezalarını bölge adliye mahkemesinin istek aranmadan incelemesine bağlar.

İstinaf edilemeyen hükümler şunlardır: hapisten çevrilenler hariç, 15.000 TL dâhil ve altındaki adlî para cezası mahkûmiyetleri, üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat kararları ve kanunda kesin olduğu yazılan hükümler. Sınırın 15.000 TL’yi de kapsadığına dikkat edin; “15.000 TL ve üzeri” biçiminde okunması hatalıdır. Parasal sınırların genel çerçevesi için istinaf ve temyiz sınırları yazısına bakabilirsiniz.

Hükümden önce verilen ve hükme esas olan kararlar, hükümle birlikte istinaf edilir. Basit yargılama usulünde verilen kararlara karşı ise istinaf değil, ayrı bir yol olan basit yargılama usulüne itiraz işler.

Ceza davasında istinaf başvurusu kime ve nasıl yapılır?

İstinaf, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek ya da zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır. Beyan tutanağa geçirilir ve hâkime onaylattırılır. Dilekçeyi doğrudan bölge adliye mahkemesine göndermeyin; süre, hükmü veren mahkemeye yapılan başvuruyla korunur.

Sanık ile katılan sıfatını almış olanlar ve suçtan zarar görenler istinaf yoluna başvurabilir. Mağdur veya zarar gören, ceza davasına katılma yoluyla katılan sıfatını kazanarak istinaf başvurusu yapabilir. Avukat, müvekkilinin açık arzusuna aykırı olmamak koşuluyla başvuru yapabilir. Cumhuriyet savcısı ise başvuru nedenlerini gerekçesiyle yazılı olarak gösterir; bu istem ilgililere tebliğ edilir ve ilgililer iki hafta içinde cevap verebilir.

Ağır ceza mahkemesindeki Cumhuriyet savcısının asliye ceza mahkemesi hükümlerine yönelik başvurusunda süre, kararın başsavcılığa geliş tarihinden başlar. Kanun yolu veya merci yanlış gösterilmiş olsa da hak ortadan kalkmaz. Hükmü asliye ceza mahkemesi vermişse başvuru o mahkemeye yapılır.

Tutuklu sanık istinaf başvurusunu nasıl yapar?

Tutuklu sanık, zabıt kâtibine ya da bulunduğu ceza infaz kurumunun veya tutukevinin müdürüne beyanda bulunarak veya dilekçe vererek istinaf yoluna başvurabilir. Bu düzen Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 263. maddesinde yer alır ve 273. madde de tutuklu sanık için bu maddeyi saklı tutar.

Zabıt kâtibi veya kurum müdürü işlem yaptığında kanun yolları için belirlenen süreler kesilmiş sayılır. Kurum müdürüne verilen dilekçe ve tutanak derhâl mahkemeye gönderilir. Dilekçeyi kuruma verirken teslim tarihini gösteren bir kayıt isteyin; sürenin kesildiği an bu işlemdir. Bu kural yalnız tutuklu sanık için geçerlidir, tutuklu olmayan sanık başvuruyu mahkemeye yapar. Tutukluluğa karşı yapılacak başvurular ise istinaftan ayrıdır ve tutuklama kararına itiraz yoluyla yapılır.

Ceza istinaf dilekçesinde neler yazılır, süre tutum dilekçesi gerekir mi?

Dilekçede hükmü veren mahkemeyi, dosya ve karar tarihini, başvurucuyu ve hükmün istinaf edildiğini yazın. Ardından hükme karşı itirazlarınızı sıralayın: delillerin değerlendirilmesi, olayın hukukî nitelendirilmesi, ceza miktarı veya usul hataları gibi. Sanık ve katılan nedenleri göstermese bile istinaf incelemesi yapılır; bu nedenle gerekçeleri yazmak incelemenin şartı değil, itirazınızı somutlaştırma yoludur.

Süre tutum dilekçesi, gerekçeli kararı beklerken süreyi korumak için verilen kısa dilekçenin uygulamadaki adıdır; kanun metninde bu ad geçmez. 273. maddenin ikinci fıkrası 7499 sayılı Kanunla yürürlükten kalkmış ve süre gerekçeli hükmün tebliğinden başlar hâle gelmiştir. Bu nedenle 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlarda ayrıca süre tutum dilekçesi vermeye ihtiyaç kalmamıştır. Savcı ise nedenlerini gerekçeleriyle yazılı istemde açıkça gösterir.

Yokluğunda hüküm verilen sanık için eski hâle getirme istinaf süresini durdurur mu?

Hayır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 274. maddesine göre sanık, yokluğunda verilen hükme karşı eski hâle getirme isteminde bulunabilir; ancak eski hâle getirme süresi içinde de istinaf süresi işlemeye devam eder. Eski hâle getirme istenen hâllerde ayrıca istinaf isteminde bulunulması gerekir.

İstinaf isteminle ilişkili işler, eski hâle getirme istemi karara bağlanıncaya kadar ertelenir. Örneğin sanık duruşmaya gelememiş ve hüküm yokluğunda kurulmuşsa, eski hâle getirme dilekçesi verdiği için istinaf dilekçesini bekletmemelidir. Duruşmaya gelmeyen sanığa uygulanan kurallar, sanık duruşmaya gitmezse doğacak sonuçlar bakımından da önemlidir. Eski hâle getirmenin şartları ve süreleri CMK’nin 40 ve 41. maddelerine bağlıdır.

İstinaf başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller mi?

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 275. maddesinin birinci fıkrası uyarınca süresinde yapılan istinaf başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller. Hüküm bölge adliye mahkemesinin kararına kadar kesinleşmez.

İstinaf isteminin reddine ilişkin başvuru yolu ise farklıdır: 276. madde kapsamındaki bu başvuru hükmün infazını ertelemez. Hapis cezasının infazının ertelenmesi veya durdurulması ayrı bir konudur ve hapis cezasının ertelenmesi ve durdurulması başvurusuyla yürütülür. 1 Haziran 2024 öncesinde verilen kararlarda mülga 275. madde ikinci fıkrası uygulanmaya devam eder.

Ceza davasında istinaf süresi kaçırılırsa veya dilekçe reddedilirse ne yapılır?

İstinaf istemi kanunî sürenin geçmesinden sonra yapılmışsa, istinaf edilemeyen bir hükme karşıysa ya da başvuranın hakkı yoksa hükmü veren mahkeme dilekçeyi kararla reddeder. Başvuran, ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde bölge adliye mahkemesinden karar vermesini isteyebilir. Bu durumda dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir.

Bölge adliye mahkemesi de ön incelemede süre ve hak yönünden başvuruyu reddedebilir; bu kararlara itiraz edilebilir. Ret kararının tebliğ tarihini yazıp iki haftalık süreyi ayrıca takip edin. Süreyi kaçırmanızda size yüklenemeyecek bir engel varsa eski hâle getirme, CMK’nin 40. maddesi üzerinden ayrıca değerlendirilir; bu, reddedilen başvurunun otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmez.

Bölge adliye mahkemesinin istinaf kararından sonra temyiz yolu açık mıdır?

Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddedebilir, hukuka aykırılığı düzeltip esastan reddedebilir, hükmü kaldırıp yeniden hüküm kurabilir veya bozup dosyayı ilk derece mahkemesine gönderebilir. Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışındaki hükümleri kural olarak temyiz edilebilir.

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 286. maddesinin ikinci fıkrasındaki sınırlar temyizi kapatır; örneğin ilk derece mahkemesinin beş yıl veya daha az hapis cezası ile adlî para cezası hükümlerine karşı istinaf başvurusunun esastan reddi hâlinde temyiz yolu yoktur. Temyiz istemi de gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılır. Temyiz usulü ayrı bir konudur; kesinleşmiş hükme karşı olağanüstü yollar ise kesinleşmiş hapis cezasının bozulması konusuna girer.

İstinaf süresi, tebliğ tarihi ve hükmün istinaf edilebilir olup olmadığı birlikte hesaplanması gereken hak düşürücü bir sürece bağlı olduğundan, Ankara’daki ceza davalarında da süre, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden hesaplanır.

Av. Muhammet Ali BEYHAN