Denetimli serbestlik nedir, kurallarına uyulmazsa ne olur?
Denetimli serbestlik, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 105/A maddesi uyarınca, belirli şartları taşıyan hükümlülerin cezasının kalan kısmını cezaevi dışında, toplum içinde ve denetim altında infaz etmelerine olanak tanıyan bir infaz yöntemidir. Bu uygulama, hükümlünün topluma yeniden kazandırılmasını, aile bağlarının sürdürülmesini ve sosyal hayata uyumunun sağlanmasını amaçlar. Hükümlü yükümlülüklerine uymamakta ısrar ederse, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi, koşullu salıverilme tarihine kadar kalan cezanın açık ceza infaz kurumunda çektirilmesine karar verir.
Denetimli serbestlik şartları nelerdir?
5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesine göre, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlüler, talepte bulunmaları hâlinde cezalarının kalan kısmını denetimli serbestlik tedbiri altında infaz edebilir. Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartlarını taşımasına rağmen iradesi dışında bu kuruma ayrılamayan veya kapalı ceza infaz kurumuna geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler de bu uygulamadan yararlanabilir.
İyi hâl değerlendirmesi, ceza infaz kurumunun idare ve gözlem kurulu tarafından yapılır. Bu şartları taşıyan hükümlünün dilekçe ile talepte bulunması gerekir; talep, ceza infaz kurumu idaresinin raporu dikkate alınarak infaz hâkimi tarafından karara bağlanır.
Hapse girmeden cezamı denetimli serbestlikte çekebilir miyim?
5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesi kapsamında bu mümkün değildir. Bu infaz usulüne mahkeme hükümle birlikte doğrudan karar vermez; kararı, hükümlünün talebi üzerine infaz hâkimi verir. Hükümlünün açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunması ve koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, beş günden az olmamak üzere, kurumda geçirmiş olması gerekir.
Hiç cezaevine girmeden denetim altında kalınan durum ise genellikle yargılama sonunda verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararıyla ilgilidir; bu ayrım aşağıda “5 yıl denetimli serbestlik” başlığında açıklanmıştır.
Denetimli serbestlik başvurusu nasıl yapılır, müdürlüğe gidilmezse ne olur?
Başvuru süreci, hükümlünün ceza infaz kurumuna dilekçe ile müracaat etmesiyle başlar. Ceza infaz kurumu idaresi, hükümlünün davranışlarını değerlendirerek bir rapor hazırlar. Bu rapor, infaz hâkimi tarafından incelenir ve denetimli serbestlik tedbirinin uygulanıp uygulanmayacağına karar verilir. Karar olumlu ise, hükümlü denetimli serbestlik müdürlüğüne yönlendirilir.
Hükümlü, ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde başvurmalıdır. Süresinde başvurmayan hükümlü, 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesinin altıncı fıkrası uyarınca müdürlüğün talebiyle, infaz hâkimi kararıyla açık ceza infaz kurumuna gönderilir. Bu sürenin bitiminden itibaren iki gün geçmesine rağmen başvurmayanlar hakkında ise aynı maddenin sekizinci fıkrası gereğince Türk Ceza Kanunu’nun 292 ve 293. maddeleri uygulanır.
Denetimli serbestlik yükümlülükleri nelerdir?
Denetimli serbestlik sürecinde hükümlüler, belirli yükümlülüklere tabidir. Bu yükümlülükler, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 105/A maddesi ve Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği çerçevesinde belirlenmiştir. Hükümlülerin, denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından hazırlanan denetim ve iyileştirme programına uymaları gerekmektedir.
Yükümlülükler arasında, belirli aralıklarla denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurma, kamuya yararlı bir işte çalışma, belirli bir konutta ikamet etme, belirli bölgelerden uzak durma, belirli programlara katılma gibi şartlar yer alabilir. Ayrıca, hükümlülerin denetim planına uymaları ve denetimli serbestlik görevlilerinin uyarı ve önerilerine riayet etmeleri gerekmektedir.
Denetimli serbestlikte imza kaç günde bir atılır?
Denetimli serbestlik sürecinde, hükümlü belirli aralıklarla denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurarak imza atmak zorundadır. İmza atma sıklığı sabit değildir; Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği’nin 36. maddesine göre hükümlünün uyması gereken kurallar ve yükümlülükler, müdürlüğe başvurusundan itibaren en geç beş iş günü içinde hazırlanan denetim planında gösterilir ve planın bir nüshası hükümlüye verilir. Bu nedenle imza aralığı, hükümlünün durumuna ve denetimli serbestlik müdürlüğünün değerlendirmesine göre değişebilir.
Denetimli serbestlik süresi ne kadardır?
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 105/A maddesi uyarınca, denetimli serbestlik süresi kural olarak en çok bir yıldır; tedbir, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan hükümlüye uygulanır. Ancak, bazı özel durumlarda bu üst sınır daha yüksektir. Örneğin, sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler için bu süre iki yıla, ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler için üç yıla kadar çıkabilir. Ayrıca, 30 Mart 2020 tarihine kadar işlenen bazı suçlarda denetimli serbestlik süresi üç yıl olarak uygulanmaktadır. Denetimli serbestlik, hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar olan süreyi kapsar.
Denetimli serbestlik ihlali nedir, hükümlü açık cezaevine iade edilir mi?
Denetimli serbestlik sürecinde, hükümlünün belirlenen yükümlülüklere uymaması durumunda denetimli serbestlik ihlali meydana gelir. İhlal durumunda, hükümlü yazılı olarak uyarılır. Yükümlülüğün bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı olarak üç kez ihlal edilmesi, Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği’nin 44. maddesinin üçüncü fıkrasına göre yükümlülüklere uymamakta ısrar sayılır; bu durumda denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezanın infazı için hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verir.
Tedbir uygulanmaya başladıktan sonra işlediği iddia edilen ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan hükümlü hakkında kamu davası açılırsa, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebiyle infaz hâkimi hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verebilir. Kovuşturma beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararıyla sonuçlanırsa infaza denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak devam edilir.
5 yıl denetimli serbestlik hangi suçları kapsıyor?
“5 yıl denetimli serbestlik” olarak bilinen durum, 105/A kapsamındaki denetimli serbestlik değil, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinde düzenlenen hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararıyla başlayan beş yıllık denetim süresidir. HAGB için yargılama sonunda verilen cezanın 2 yıl veya daha az süreli hapis cezası ya da adli para cezası olması, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması ve yeniden suç işlemeyeceği yönünde mahkemede kanaat oluşması gerekir.
Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmez ve belirlenen yükümlülüklere uyulursa açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak dava düşer; aksi hâlde mahkeme hükmü açıklar. Şartlar sağlandığında HAGB; kasten yaralama, taksirle yaralama suçu, hırsızlık, dolandırıcılık, hakaret suçu, mala zarar verme, tehdit, şantaj ve uyuşturucu madde kullanma suçu gibi suçlarda uygulanabilir. İşkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlarda HAGB uygulanmaz.
Denetimli serbestlikteyken eski ceza gelirse ne olur?
Denetimli serbestlik sürecinde bulunan bir hükümlü hakkında, daha önce işlediği bir suçtan dolayı yeni bir mahkûmiyet kararı kesinleştiğinde, mevcut denetimli serbestlik tedbiri etkilenebilir. Bu durumda, hükümlünün ceza infaz kurumuna alınması ve yeni mahkûmiyetin infazına başlanması gerekebilir. Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği’nin 87. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, başka bir mahkûmiyet kararı nedeniyle ceza infaz kurumuna alınan hükümlünün kaydı kapatılır; dosya, 5275 sayılı Kanun’un 107. maddesinin uygulanması için toplama kararı alınmak ve sonraki infaz işlemleri buna göre yapılmak üzere Cumhuriyet başsavcılığına iletilir.
Yeni mahkûmiyetin infazına başlanmadan önce, hükümlünün denetimli serbestlik süreci devam eder. Ancak, yeni mahkûmiyetin infazına başlanmasıyla birlikte, denetimli serbestlik tedbiri sona erer ve hükümlü ceza infaz kurumuna alınır. Denetimli serbestlik tedbiri, 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesine göre cezanın infaz biçimlerinden biridir; bu tedbirle geçirilen süre önceki cezanın infaz edilen kısmıdır ve koşullu salıverilme tarihi toplama kararına göre yeniden hesaplanır.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.