Kesinleşmiş Hapis Cezası Nasıl Bozulur? Kanun Yararına Bozma Talebi ve Yargılamanın Yenilenmesi Nasıl Gerçekleşir? 2026

Kesinleşmiş hapis cezası nasıl bozulur?

Kesinleşmiş hapis cezası, istinaf ve temyiz yolu kapandıktan sonra olağanüstü kanun yollarıyla bozulabilir: Cumhuriyet başsavcısının itirazı, kanun yararına bozma ve yargılamanın yenilenmesi. Cumhuriyet başsavcısının itirazı Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kesin kararlarına, kanun yararına bozma ise istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen karar ve hükümlere karşı kullanılır. Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru sonunda ihlal kararı verilirse yapılan yeniden yargılama da kesinleşmiş hükmü ortadan kaldırabilir.

Bu yollar dışında, sanık lehine yapılan kanun değişiklikleri veya infaz hukukunda lehe düzenlemeler de kesinleşmiş hapis cezasının ortadan kaldırılmasına ya da hafifletilmesine neden olabilir. Hangi yolun uygun olduğu, dosyadaki hukuka aykırılığın türüne ve hükmün hangi aşamada kesinleştiğine göre belirlenir; bu değerlendirmede bir ceza avukatından destek alınabilir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı nasıl yapılır?

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itiraz yetkisi, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 308. maddesinde düzenlenmiş olup, Yargıtay ceza dairelerinin kararlarına karşı başvurulan olağanüstü bir kanun yoludur. Bu yetki, yalnızca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısına tanınmıştır ve re’sen veya istem üzerine kullanılabilir. İtiraz, kararda maddi veya usul hukukuna aykırılıkların bulunması durumunda gündeme gelir.

İtiraz süreci, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının “itirazname” adı verilen gerekçeli bir belge düzenlemesiyle başlar. Bu belge, öncelikle kararı veren Yargıtay ceza dairesine sunulur. Eğer daire, itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; aksi takdirde dosya, Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gönderilir. Ceza Genel Kurulu, dosyayı esastan inceleyerek itirazı kabul edebilir veya reddedebilir.

Sanık aleyhine yapılan itirazlarda, dosyanın Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına teslim edildiği tarihten itibaren üç aylık bir süre öngörülmüştür. Sanık lehine yapılan itirazlarda ise süre aranmaz. Üç aylık süre, 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun’la getirilmiştir ve bu tarihten sonra Başsavcılığa teslim edilen dosyalara uygulanır; daha önce teslim edilen dosyalarda önceki hükümler uygulanır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itiraz yetkisi, yalnızca Yargıtay ceza dairelerinin kararlarına karşı kullanılabilir. Yerel mahkemelerin veya bölge adliye mahkemelerinin kararlarına karşı bu yetki kullanılamaz. Ayrıca, itirazın kabul edilmesi durumunda, Ceza Genel Kurulu kararı kesin nitelik taşır ve ilgili mahkeme bu karara uymak zorundadır.

Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcısının itiraz hakkı nedir?

Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) Cumhuriyet Başsavcısının itiraz hakkı, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 308/A maddesi ile düzenlenmiş olup, BAM ceza dairelerinin kesin nitelikteki kararlarına karşı başvurulabilen olağanüstü bir kanun yoludur.

CMK m. 308/A uyarınca, BAM Cumhuriyet Başsavcılığı, re’sen veya istem üzerine, kararın kendisine verildiği tarihten itibaren bir ay içinde kararı veren ceza dairesine itiraz edebilir. Sanığın lehine yapılan itirazlarda süre aranmaz. İtiraz, gerekçeli bir şekilde yazılı olarak sunulmalı ve hukuka aykırılık iddiaları açıkça belirtilmelidir.

İtiraz başvurusu, öncelikle kararı veren ceza dairesi tarafından incelenir. Eğer daire, itirazı yerinde görürse kararını düzeltir. Ancak, itirazı yerinde görmezse dosya, Ceza Daireleri Başkanlar Kuruluna gönderilir. Kurul, itirazı değerlendirerek kabul ederse, kararın düzeltilmesine karar verir ve dosyayı ilgili daireye gönderir. Kurulun kararı kesindir ve ilgili daire bu karara uymak zorundadır.

Kanun yararına bozma talebi nasıl yapılır?

Kanun yararına bozma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 309. maddesinde düzenlenen olağanüstü bir kanun yoludur. Bu yol, istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen karar veya hükümlerdeki hukuka aykırılıkların giderilmesini amaçlar. Kanun yararına bozma başvurusunu kural olarak Adalet Bakanlığı yapar. Cezanın kaldırılmasını veya daha hafif ceza verilmesini gerektiren hâllerde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı da bu yetkiyi kendiliğinden kullanabilir (CMK m.310). Sanık, müdafi, katılan, şikayetçi veya Cumhuriyet savcısı gibi ilgililer, Adalet Bakanlığı’na başvurarak bu yola başvurulmasını talep edebilirler.

Başvuru süreci şu şekilde işler: İlgili kişi, kanun yararına bozma talebini içeren dilekçesini doğrudan Adalet Bakanlığına gönderebilir; dilekçe hükmü veren mahkeme veya Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığıyla da iletilebilir. Bakanlıkta bu talepleri, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 41. maddesi uyarınca kanun yararına bozmaya ilişkin işlemleri yürüten Ceza İşleri Genel Müdürlüğü inceler.

Adalet Bakanlığı, başvuruyu inceledikten sonra, karar veya hükümde hukuka aykırılık tespit ederse, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na yazılı olarak bildirir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, bu nedenleri aynen yazarak, karar veya hükmün bozulması istemini içeren yazısını Yargıtay’ın ilgili ceza dairesine verir. Yargıtay ceza dairesi, ileri sürülen nedenleri yerinde görürse, karar veya hükmü kanun yararına bozar; bu bozma hükümlünün aleyhine sonuç doğurmaz.

Kanun yararına bozma başvurusu için herhangi bir süre sınırlaması bulunmamaktadır. Ancak, bu yolun olağanüstü bir kanun yolu olması nedeniyle, yalnızca önemli nitelikteki hukuka aykırılıklarda etkili sonuç vereceği kabul edilmektedir.

Usul hataları ve eksik incelemeler de bu yolda ileri sürülebilir. CMK’nın 289. maddesinde sayılan “hukuka kesin aykırılık hâlleri” bunun tipik örnekleridir:

• Mahkemenin kanuna uygun olarak teşekkül etmemiş olması.
• Hâkimlik görevini yapmaktan yasaklanmış hâkimin hükme katılması.
• Savunma hakkının kısıtlanması.
• Hükmün gerekçesiz olması.
• Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillere dayanılması.

Bu tür usul hataları, kararın türüne göre kanun yararına bozma veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı ile giderilebilir.

Yargılamanın yenilenmesi şartları nelerdir?

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 311. maddesi, kesinleşmiş ceza mahkûmiyet kararlarına karşı hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi şartlarını sınırlı sayıda düzenlemiştir. Bu olağanüstü kanun yolu, yalnızca aşağıdaki durumların varlığı hâlinde işletilebilir:

a) Duruşmada kullanılan ve hükmü etkileyen bir belgenin sahteliğinin anlaşılması.

b) Yemin verilerek dinlenmiş bir tanık veya bilirkişinin, hükmü etkileyecek biçimde hükümlü aleyhine kasıt veya ihmal ile gerçek dışı tanıklıkta bulunduğunun veya oy verdiğinin anlaşılması.

c) Hükme katılmış olan hâkimlerden birinin, hükümlünün neden olduğu kusur dışında, aleyhine ceza kovuşturmasını veya bir ceza ile mahkûmiyetini gerektirecek biçimde görevini yapmada kusur etmiş olması.

d) Ceza hükmünün, hukuk mahkemesinin bir hükmüne dayandırılmış olup da bu hükmün kesinleşmiş diğer bir hüküm ile ortadan kaldırılmış olması.

e) Yeni olaylar veya yeni delillerin ortaya konulup da bunların, yalnız başına veya önceden sunulan delillerle birlikte göz önüne alındıklarında, sanığın beraatini veya daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanması ile mahkûm edilmesini gerektirecek nitelikte olması.

f) Ceza hükmünün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşme’nin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin ve hükmün bu aykırılığa dayandığının, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması veya ceza hükmü aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi. Bu hâlde yargılamanın yenilenmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir.

Yargılamanın yenilenmesi talebi, hükmü veren mahkemeye yazılı olarak yapılır. Talep, hükümlü, müdafi, yasal temsilci veya eş tarafından ileri sürülebilir ve (f) bendindeki bir yıllık süre dışında, hüküm kesinleştikten sonra herhangi bir süre sınırlaması olmaksızın yapılabilir. Mahkeme, talebi değerlendirerek kabul veya ret kararı verir. Kabul hâlinde, duruşma açılarak yeniden yargılama yapılır ve önceki hüküm kaldırılabilir veya onanabilir. Kanun, sınırlı hâllerde sanık veya hükümlü aleyhine yargılamanın yenilenmesine de imkân tanır (CMK m.314).

Dosyaya yeni delil sunulması halinde ceza nasıl bozulur?

Yeni delil, CMK m.311/1-(e) bendindeki yenileme sebebine dayanır. Yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunabilmek için, sunulan delilin “yeni” ve “önemli” olması gerekmektedir. “Yeni” delil, hüküm verilirken mahkemece bilinmeyen, incelenmeyen veya değerlendirilmemiş olan delildir. Bu delilin, hükümden önce mevcut olup olmaması veya hükümlü tarafından bilinip bilinmemesi önemli değildir; önemli olan, mahkemenin bu delilden haberdar olmamasıdır. “Önemli” delil ise, tek başına veya önceki delillerle birlikte değerlendirildiğinde, sanığın beraatini veya daha hafif cezayı içeren bir kanun hükmünün uygulanmasını gerektirecek nitelikte olmalıdır. Cezanın yalnız aynı kanun maddesindeki sınırlar içinde değiştirilmesi amacıyla yargılamanın yenilenmesi istenemez; hatayı giderecek başka bir yol varsa da bu yola gidilemez (CMK m.315).

Talep dilekçesinde, dayanılan yasal neden, yeni delilin ne olduğu ve bu delilin hükmü nasıl etkileyebileceği açıkça belirtilmelidir. Mahkeme, delilin yeni ve önemli olup olmadığını inceler; bu koşulları taşıdığına karar verirse yargılamanın yenilenmesine ve duruşma açılmasına hükmeder. Yeniden yapılan yargılama sonucunda, önceki hüküm iptal edilerek sanığın beraatine veya daha hafif bir cezaya karar verilebilir.

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru kesinleşmiş cezayı bozabilir mi?

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru, 1982 Anayasası’nın 148. maddesi ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. ve 50. maddeleri uyarınca, temel hak ve özgürlüklerin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla yapılabilir. Bu başvuru, iç hukuk yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde, kesinleşmiş mahkeme kararlarına karşı da yapılabilir (6216 sayılı Kanun m.47/5).

Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuruyu kabul edilebilir bulup esastan incelediğinde, başvurucunun temel haklarının ihlal edildiğine karar verirse, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmeder. Bu kapsamda, ihlale neden olan mahkeme kararının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılmasına karar verebilir. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin 2. fıkrası, bu durumu açıkça düzenlemektedir.

Anayasa Mahkemesi’nin ihlal kararı, doğrudan kesinleşmiş ceza hükmünü bozmaz; ancak, ihlalin ve sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasına karar verildiğinde, ilgili mahkeme bu kararı yerine getirerek yeni bir hüküm tesis eder. Bu süreçte, önceki kesinleşmiş hapis cezası ortadan kalkabilir.

Öte yandan, bireysel başvuru yapılması, kesinleşmiş cezanın infazını kendiliğinden durdurmaz. Ancak, başvurucunun yaşamına veya maddi-manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunması hâlinde, Anayasa Mahkemesi tedbir kararı vererek infazın durdurulmasına karar verebilir.

İnfaz aşamasındayken cezanın infazı nasıl durdurulur ve bozma talebi nasıl yapılır?

İnfaz aşamasına geçilmiş olan bir hapis cezasının durdurulması ve bozma talebi, yalnızca Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (CİK) hükümlerine uygun olarak belirli usullerle gerçekleştirilebilir. Bu çerçevede, CMK’nın 312. maddesi, yargılamanın yenilenmesi talebinin infazı kendiliğinden durdurmayacağını açıkça hükme bağlamıştır. Ancak, yargılamanın yenilenmesi talep edilen mahkeme, infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir. Talep, yazılı dilekçeyle hükmü veren mahkemeye sunulur ve dilekçede infazın durdurulmasını gerektiren hukuki gerekçeler belirtilmelidir.

Diğer yandan, infazın durdurulması CİK m.16 ve m.17’ye göre de mümkündür. CİK m.16 uyarınca akıl hastalığı, hayati tehlike oluşturan hastalık, gebelik veya doğumdan itibaren bir yıl altı ay geçmemiş olması ya da ağır hastalık veya engellilik nedeniyle infaz geri bırakılabilir; m.17 ise belirli süredeki hapis cezalarında hükümlünün istemiyle infazın ertelenmesine imkân tanır. Bu tür durumlarda, infaz savcılığına başvurarak ilgili rapor ve belgeler sunulmalıdır.

Av. Muhammet Ali BEYHAN