Dava zamanaşımı nasıl hesaplanır: önce suçun kanundaki ceza üst sınırına göre süreyi bulun, sonra yaş indirimini, başlangıç gününü ve kesme ile durma hâllerini uygulayın. Süre dolarsa kamu davası düşer. Kesme sürenin baştan işlemesini sağlar, ancak toplam süre kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzar.
Ceza davasında dava zamanaşımı nasıl hesaplanır?
Hesap beş adımdan oluşur. Birinci adımda suçun kanunda yazılı ceza üst sınırına bakılır ve süre bulunur. İkinci adımda, fiil işlendiğinde failin yaşı on sekizden küçükse süre kısaltılır. Üçüncü adımda sürenin hangi günden başladığı belirlenir. Dördüncü adımda dosyada süreyi kesen veya durduran bir işlem olup olmadığı araştırılır. Beşinci adımda kesmeye rağmen aşılamayacak azami sınır hesaplanır.
Bu sıra 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 66. maddesi ile 67. maddesinden çıkar. Süre dolduğunda kamu davası düşer. Güncel birleşik metinde bu maddeleri değiştiren bir düzenleme yoktur; 31 Temmuz 2026’da yayımlanan 7589 sayılı Kanun Türk Ceza Kanunu’nda yalnız 158. maddeyi, 18 Ağustos 2026’da yayımlanan 7593 sayılı Kanun ise yalnız 31 ve 233. maddeleri değiştirmiştir.
Dava zamanaşımı süreleri suçun cezasına göre kaç yıldır?
Kanun suçun işlenmesi için öngördüğü cezanın üst sınırını esas alır; mahkemenin sonradan verebileceği ceza ölçü değildir. Seçimlik ceza öngörülen suçlarda hapis cezası dikkate alınır. Dosyadaki delillere göre suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâli varsa süre o hâle göre belirlenir.
| Suçun cezası | Dava zamanaşımı |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl |
| Müebbet hapis | 25 yıl |
| Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis | 20 yıl |
| 5 yıldan fazla, 20 yıldan az hapis | 15 yıl |
| 5 yıl veya daha az hapis ya da adli para | 8 yıl |
Kanunda başka türlü yazılmış hâller saklıdır. Örneğin yargılamanın yenilenmesini gerektiren durumlarda ve yurt dışında işlenen bazı ağır suçlarda sürenin işleyişi farklıdır; bunlar aşağıda başlangıç bölümünde ele alınmıştır.
Suç işlendiğinde çocuk yaştaysa dava zamanaşımı kısalır mı?
Evet. Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş, on beş yaşını doldurmamış kişi için yukarıdaki sürelerin yarısı uygulanır. On beş yaşını doldurmuş, on sekiz yaşını doldurmamış kişi için sürelerin üçte ikisi uygulanır. Ölçü, dava açıldığındaki veya bugünkü yaş değil, fiilin işlendiği andaki yaştır.
Sekiz yıllık süreye tabi bir suçta on altı yaşındaki fail için süre yaklaşık beş yıl dört ay, on dört yaşındaki fail için dört yıldır. Yaş indirimi uygulandıktan sonra kesme ve azami süre hesabı bu kısaltılmış süre üzerinden yapılır.
Dava zamanaşımı hangi günden itibaren başlar?
Başlangıç günü suçun türüne göre değişir. Tamamlanmış suçlarda süre suçun işlendiği günden işlemeye başlar. Teşebbüs aşamasında kalan suçlarda son hareketin yapıldığı gün esas alınır. Kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği günden, zincirleme suçlarda ise son suçun işlendiği günden başlanır. Çocuklara karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kişilerce işlenen suçlarda süre, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden işler.
Aynı fiilden dolayı yeniden yargılamayı gerektiren hâllerde süre, mahkemece bu yöndeki talebin kabul edildiği tarihten itibaren yeni baştan işlemeye başlar. Kanun’un İkinci Kitap Dördüncü Kısmında yazılı ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar yurt dışında işlenmişse dava zamanaşımı uygulanmaz.
Gün, ay ve yıl hesabında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 72. maddesi geçerlidir: gün yirmi dört saat, ay otuz gün, yıl ise takvime göre hesaplanır.
Dava zamanaşımını ne keser, ne durdurur?
İkisi farklı sonuç doğurur. Durmada süre işlemez ve engel kalkınca kalan süre devam eder. Kesmede ise o ana kadar geçen süre silinir ve süre yeniden başlar.
Durma, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 67. maddesinin birinci fıkrasına göre iki durumda gerçekleşir: soruşturma veya kovuşturmanın izin ya da karar alınmasına veya başka bir mercide çözülmesi gereken bir meseleye bağlı olması ve failin kaçak olduğuna karar verilmiş olması. Birinci hâlde izin, karar veya meselenin çözümüne kadar, ikinci hâlde kaçaklık kararı kaldırılıncaya kadar süre durur.
Kesme nedenleri aynı maddenin ikinci fıkrasında dört bentle sınırlıdır:
- Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi, yani ifadeye çağrılan kişinin ifadesinin alınması.
- Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararı verilmesi.
- Suçla ilgili iddianame düzenlenmesi.
- Sanıklardan bir kısmı hakkında olsa bile mahkûmiyet kararı verilmesi.
Liste kapalıdır. Şikâyette bulunulması veya şüphelinin yakalanması listede yer almadığı için süreyi kesmez. Aynı şekilde şikâyet ve şikâyetten vazgeçme konusu dava zamanaşımı hesabından ayrı yürür. Birden fazla kesme nedeni varsa süre, son kesme nedeninin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar. Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla sonuçlanırsa kararın kendisi kesme nedeni değildir; ancak soruşturmada daha önce savcı huzurunda ifade alınmışsa o ifade süreyi kesmiş olur.
Zamanaşımı kesilirse süre en fazla ne kadar uzar?
Süre her kesmede baştan işlese de sonsuza kadar uzamaz. Aynı maddenin dördüncü fıkrası, kesilme hâlinde zamanaşımı süresinin ilgili suç için kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısı kadar uzayacağını öngörür. Süre iki katına çıkmaz; ekleme yarım süre kadardır.
Toplam azami süre, başlangıç gününden itibaren ve durma süreleri hariç şöyle bulunur: sekiz yıllık sürede on iki yıl, on beş yıllık sürede yirmi iki buçuk yıl, yirmi yıllık sürede otuz yıl, yirmi beş yıllık sürede otuz yedi buçuk yıl, otuz yıllık sürede kırk beş yıl. Dosyada durma hâli varsa durma süresi bu toplama eklenir. Yaş indirimi uygulanmışsa hesap indirilmiş süre üzerinden yapılır.
Dava zamanaşımı örnek olayda adım adım nasıl hesaplanır?
Aşağıdaki olay kurgusaldır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Kanundaki cezasının üst sınırı beş yıl hapis olan bir suç, 10 Mart 2015’te tamamlanmış ve fail o tarihte yetişkin olsun; dosyada durma hâli bulunmasın.
- Beş yıl üst sınırlı suçta süre sekiz yıldır; yaş indirimi uygulanmaz ve başlangıç suçun işlendiği gün olan 10 Mart 2015’tir. Kesme olmasaydı süre 10 Mart 2023’te dolardı.
- Şüpheli 14 Eylül 2019’da savcı huzurunda ifade vermiş olsun. Bu ifade süreyi keser ve sekiz yıl bu tarihten yeniden başlar; süre 14 Eylül 2027’ye uzar.
- İddianame 20 Ocak 2022’de düzenlenmiş olsun. Bu son kesme nedenidir; yeni süre 20 Ocak 2030’a işler.
- Azami sınır sekiz yılın yarısı olan dört yıl eklenerek bulunur: 10 Mart 2015 artı on iki yıl, yani 10 Mart 2027.
Kesmelerle bulunan 2030 tarihi azami sınırı aştığı için süre 10 Mart 2027’de dolar. Dosyada kovuşturma sürerken bu tarih gelirse kamu davası düşer. Kesme olmasaydı süre 2023’te dolacağından, kesmelerin etkisi dört yıl uzamayla sınırlı kalmıştır.
Dava zamanaşımı dolduysa ne olur, sanık bundan vazgeçebilir mi?
Süre dolduğunda kamu davası düşer. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 72. maddesinin ikinci fıkrası zamanaşımının re’sen, yani mahkemece kendiliğinden uygulanmasını öngörür; şüpheli, sanık ve hükümlü zamanaşımından vazgeçemez. Sanığın yargılamanın sürmesini istemesi bu sonucu değiştirmez.
Bir istisna vardır: Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223. maddesinin dokuzuncu fıkrası, derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemeyeceğini düzenler. Dosyada sanığın beraati açıkça ortadaysa mahkeme zamanaşımı nedeniyle düşme kararı veremez.
Pratikte hesabı dosyadaki kesme tarihlerini içeren belgelerle yapın: ifade tutanağı, tutuklama kararı, iddianame ve varsa mahkûmiyet hükmü. Süre dolmuş görünüyorsa bunu savunmada tarih tarih gösterin; ancak sonuca mahkeme karar verir.
Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımı arasındaki fark nedir?
Dava zamanaşımı henüz kesinleşmemiş dosyada kamu davasının düşmesini sağlar. Ceza zamanaşımı ise hüküm kesinleştikten sonra cezanın infaz edilememesini düzenler ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 68. maddesindedir. Kesinleşmiş cezalarda süreler ayrıdır: ağırlaştırılmış müebbette kırk, müebbette otuz, yirmi yıl ve fazlasında yirmi dört, beş yıldan fazla hapiste yirmi, beş yıla kadar hapis ve adli para cezasında on yıldır.
Ceza zamanaşımı hükmün kesinleştiği veya infazın kesintiye uğradığı günden başlar; kesme nedenleri 71. maddede ayrıca sayılır. Bu süre, cezanın ne kadarının çekileceğini gösteren infaz ve yatar hesaplamasından farklıdır. Suçtan doğan maddi zararın tazminatında ise hukuk kuralları geçerlidir; örneğin trafik kazasında zamanaşımı ceza davasındaki sürelerden ayrı değerlendirilir.
Kendi dosyanızdaki süreyi suç tarihi, yaş ve işlem tarihleriyle birlikte çıkarmak istiyorsanız Ankara ceza avukatı sayfasında büronun ceza hukuku çalışma alanları yer alır.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.