Araç Değer Kaybı Nedir, 1 Temmuz 2026’da Ne Değişti?
Araç değer kaybı, trafik kazasında hasar gören aracın usulüne uygun biçimde onarılmasına rağmen ikinci el piyasasındaki satış değerinin azalmasıdır. Başka bir deyişle araç teknik açıdan yeniden kullanılabilir hâle gelse bile hasar kaydı, onarılan veya değiştirilen parçalar ve kazanın niteliği nedeniyle hasarsız emsaliyle aynı satış değerine sahip olmayabilir. Kazadan hemen önceki ikinci el piyasa değeri ile onarım sonrasındaki ikinci el piyasa değeri arasındaki gerçek fark, araç değer kaybı hesaplama işleminin temelini oluşturur.
Araç değer kaybı, araç hasar bedelinden ve araç mahrumiyet tazminatından farklıdır. Hasar bedeli; parça, boya, işçilik ve onarım giderlerini, araç mahrumiyet tazminatı ise makul onarım süresince aracın kullanılamamasından doğan zararı ifade eder. Değer kaybında ise onarılmış aracın ikinci el piyasasında uğradığı ekonomik eksilme değerlendirilir.
Zorunlu Trafik Sigortası Genel Şartlarında yapılan ve 1 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle, değer kaybının aracın markası, yaşı, modeli, kullanılmışlık düzeyi, hasar gören bölümleri, geçmiş hasarları ile kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el değerleri dikkate alınarak sigorta eksperince belirlenmesi kabul edilmiştir. Araç hasarı için eksper atanmışsa aynı eksperin değer kaybını da raporunda göstermesi gerekir. Ayrıca araç hasarı için yapılan başvuru, değer kaybı talebini de kapsar; bu nedenle aynı kaza için kural olarak ikinci bir değer kaybı başvurusu yapılması aranmaz.
Değişiklikle Genel Şartların değer kaybına ilişkin önceki ekleri yürürlükten kaldırılmış, sabit tablo ve katsayılardan ziyade gerçek piyasa kaybını esas alan değerlendirme öne çıkarılmıştır. 2026/11 sayılı Genelge ile değer kaybını da içeren standart ekspertiz raporu oluşturulmuş ve bu rapor 1 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sigortacının hesaplanan tutarı, nihai eksper raporunun kendisine ulaşmasını takip eden iş günü içinde yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla hak sahibine bildirmesi gerekir.
Yeni Sistemde Araç Değer Kaybı Hangi Durumlarda Hesaplanır?
Yeni sistemde araç değer kaybının hesaplanabilmesi için kazayla bağlantılı bir hasarın bulunması ve onarım sonrasında aracın gerçek ikinci el piyasa değerinde ölçülebilir bir azalma meydana gelmesi gerekir. Her trafik kazası veya her onarım işlemi kendiliğinden değer kaybı doğurmaz. Önemli olan, kazadan önceki satış değeri ile araç usulüne uygun biçimde onarıldıktan sonraki satış değeri arasında kazaya bağlanabilen ekonomik bir farkın bulunmasıdır.
Değer kaybının karşı aracın zorunlu trafik sigortasından istenebilmesi bakımından kusur oranı da belirleyicidir. Zarar gören sürücünün tamamen kusursuz olması şart değildir; ancak kendi kusuruna karşılık gelen zarar bölümü trafik sigortası teminatı dışında kalır. Örneğin zarar gören sürücüye yüzde 25 kusur verilmişse, eksperce belirlenen değer kaybının karşı tarafın kusuruna karşılık gelen kısmı esas alınır. Tamamen kusurlu olan araç sahibinin ise kendi aracındaki değer kaybını karşı tarafın trafik sigortasından talep etmesi kural olarak mümkün değildir. Bu ayrım, trafik kazalarında kusur ve tazminat sorumluluğu bakımından da önem taşır.
Aracın yüksek kilometrede veya ileri yaşta bulunması artık tek başına otomatik ret nedeni değildir. Bununla birlikte yaş, kilometre, kullanım biçimi, model yılı ve yıpranma düzeyi, aracın piyasa değerini ve kazanın oluşturduğu ekonomik azalmanın miktarını etkileyebilir. Önceki hasarlar da bütün talebi kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak aynı parçanın daha önce hasar görmüş veya onarılmış olması, yeni kazanın oluşturduğu ek değer kaybının daha düşük belirlenmesine ya da ilgili parça yönünden değer kaybı bulunmadığı sonucuna ulaşılmasına neden olabilir. Boyasız göçük düzeltme, boya, onarım veya parça değişimi gibi işlemlerde de yalnızca işlemin adı değil, somut aracın satış değerine etkisi değerlendirilir.
Araç tam hasarlı veya ağır hasarlı kabul edilmişse, onarılmış araç değerindeki azalma esasına dayanan ayrı bir değer kaybı hesabı yapılmaz. Bu dosyalarda zarar, tam veya ağır hasar hükümleri doğrultusunda değerlendirilir ve değer kaybı içermeyen rapor şablonu kullanılır. Görüldüğü üzere yeni sistem, parçaya veya kilometreye bağlı otomatik sonuç yerine gerçek zarar ve piyasa analizi temelli bireysel incelemeyi esas almaktadır.
Araç Değer Kaybı İçin Nereye ve Nasıl Başvurulur?
Araç değer kaybı sürecinde ilk başvuru, kazada sorumluluğu bulunan aracın zorunlu trafik sigortasını düzenleyen sigorta şirketine yapılır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 97. maddesi uyarınca zarar gören kişinin dava açmadan veya Sigorta Tahkim Komisyonuna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Başvurunun sigorta şirketinin kabul ettiği elektronik başvuru sistemi, e-posta, kayıtlı elektronik posta veya fiziki teslim gibi ispatlanabilir bir yöntemle yapılması önemlidir.
1 Temmuz 2026’dan itibaren araç hasarı için yapılan başvuru, değer kaybı talebini de kapsar. Dolayısıyla ayrıca ikinci bir değer kaybı dosyası açılması kural olarak aranmaz. Bununla birlikte başvuru metninde araç hasarıyla birlikte değer kaybının da karşılanmasının istendiğinin açıkça belirtilmesi, dosya kapsamının anlaşılması ve sonraki uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından yararlıdır. Uygulamada izlenecek ilk işlemler hakkında trafik kazası sonrası yapılması gerekenler başlıklı içerikten de yararlanılabilir.
Başvuruya olayın özelliklerine göre şu belgeler eklenebilir:
Kaza tespit tutanağı veya resmî kaza evrakı, kusur değerlendirmesi, ruhsat ve kimlik bilgileri.
Hasar ve onarım fotoğrafları, servis kayıtları, onarım faturaları ile mevcut eksper raporu.
Ödeme yapılacak hesap bilgileri ve başvuru malik dışındaki bir kişi tarafından yapılıyorsa geçerli temsil belgesi.
Kanunun 97. maddesindeki 15 günlük süre, sigortacının başvuruya cevap vermesi ve tahkim veya dava yoluna geçilebilmesi bakımından önemlidir. Buna karşılık Genel Şartların B.2.1 maddesi kapsamında gerekli belgelerin sigortacıya iletilmesinden itibaren tazminatın sekiz iş günü içinde ödenmesi öngörülmektedir. Başka bir deyişle 15 günlük ön başvuru süresi ile eksiksiz belge sonrasındaki ödeme süresi birbirinden farklıdır.
Sigorta şirketinin talebi reddetmesi, eksik ödeme yapması veya kanuni süre içinde cevap vermemesi hâlinde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru ya da görevli mahkemede dava yolu değerlendirilebilir. Tahkim sistemi, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 30. maddesi kapsamında sigorta uyuşmazlıklarının çözümü için oluşturulmuştur. Başvurunun hangi belgelerle ve hangi tutar üzerinden yapıldığı açıkça gösterilmelidir.
Araç Değer Kaybı Süresi ve EKSİST İşleyişi Nasıl İlerler?
Araç değer kaybında süre kavramı; sigorta şirketine başvuru süresi, eksperin atamayı kabul ve raporu hazırlama süreleri, eksper raporuna itiraz süresi ve zamanaşımı bakımından ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bu sürelerin birbirine karıştırılması, başvuru hakkının sona erdiği veya itiraz imkânının bulunmadığı yönünde yanlış sonuçlara neden olabilir.
EKSİST, Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliğinde Eksper Atama ve Takip Sistemi olarak tanımlanmıştır. Hasar ihbarı sigorta şirketine yapılır; şirket, hasar dosyası bilgilerini en geç takip eden ilk iş günü içinde ilgili merkeze iletir ve referans numarasıyla dosya açar. Trafik sigortasında eksper atanacaksa atama sistem üzerinden sıralı biçimde gerçekleştirilir. Atanan eksper, bildirimden itibaren altı saat içinde işi reddetmezse görevi kabul etmiş sayılır.
2026/7 sayılı Genelge uyarınca sigorta şirketinin, belgelerin tamamlanmasını takip eden bir iş günü içinde eksper ataması yapması öngörülmüştür. Eksper aynı il içindeyse atamayı takip eden ilk iş günü, farklı ildeyse iki iş günü içinde inceleme yapar. Dosya rapor düzenlenebilecek hâle geldikten sonra trafik sigortası raporunun üç iş günü içinde tamamlanması gerekir. Araç serviste bulunmadığı için inceleme yapılamazsa ön rapor düzenlenebilir; aracın belirli sürelerde servise bırakılmaması durumunda dosya mevcut tespitler üzerinden sonuçlandırılabilir.
Bu noktada EKSİST sıralı atama uygulamasının 1 Temmuz 2026’da ülke genelinde aynı biçimde başladığı yönündeki bilgiler güncel Kurul kararıyla uyumlu değildir. 30 Haziran 2026 tarihli ve 1798 sayılı Kurul Kararı uyarınca Bursa ve Ordu’da 1 Nisan 2026’da başlayan pilot uygulamanın süresi 1 Ağustos 2026’ya kadar uzatılmış; Balıkesir, Erzurum, Kayseri, Kütahya, Manisa, Uşak ve Van illeri ise 6 Temmuz 2026’dan itibaren pilot kapsama alınmıştır. Pilot dışında kalan illerde, pilot süreç tamamlanıncaya kadar önceki atama hükümlerinin uygulanmasına devam edilir.
Eksper Değer Kaybını Nasıl Hesaplar ve Tutarı Kim Bildirir?
Eksper, değer kaybını yalnızca onarım faturasındaki tutara, değişen parça sayısına veya aracın kilometresine göre hesaplamaz. 2026/11 sayılı Genelgeye eklenen standart rapor kapsamında temel ölçüt, aracın kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile usulüne uygun onarıldıktan sonraki ikinci el satış değeri arasındaki gerçek farktır. Bu nedenle hesaplama, soyut bir oran işleminden çok piyasa analizi ve somut araç incelemesine dayanır.
İncelemede aracın markası, modeli, üretim yılı, kilometresi, kullanım amacı, sahiplik ve hasar geçmişi, yıpranma düzeyi ile kazada zarar gören bölümler değerlendirilir. Her parçanın onarım ve boya, değişim ve boya, yalnızca boya, parça değişimi veya boyasız onarım işlemine tabi tutulup tutulmadığı raporda gösterilir. Önceki hasarlar da yeni kazanın meydana getirdiği ek ekonomik kaybın ayrıştırılabilmesi için dikkate alınır.
Eksper piyasa değerini belirlerken araç değer listeleri, yetkili bayi veya ikinci el satış birimlerinden alınan bilgiler, galeriler ve karşılaştırılabilir internet ilanları gibi verilerden yararlanabilir. Ancak bir internet ilanındaki talep fiyatı tek başına gerçek satış değeri olarak kabul edilmez. Aracın donanımı, kilometresi, kullanım şekli, hasar geçmişi ve piyasadaki alınabilir-satılabilir değeri birlikte incelenmelidir.
Belirlenen değer kaybına tarafların kusur oranları uygulanır. Daha sonra araç hasarı ile kusur oranına göre hesaplanan değer kaybının poliçe teminat limiti içindeki bölümü ve sigorta şirketinin sorumluluğu raporda gösterilir. Sigorta eksperinin görevi zararın teknik ve mali tespitini yapmak; sigorta şirketinin görevi ise raporu poliçe kapsamı, kusur ve teminat sınırı çerçevesinde değerlendirerek ödeme sürecini yürütmektir.
Hesaplanan tutarı hak sahibine bildirme yükümlülüğü sigorta şirketine aittir. Sigortacı, nihai eksper raporunun kendisine ulaştığı tarihi takip eden iş günü içinde değer kaybı tutarını yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı(e-posta, kısa mesaj veya sonradan erişilebilen elektronik kayıt) aracılığıyla bildirmelidir. Bildirim yapılması, her dosyada rapordaki tutarın aynen ve uyuşmazlıksız biçimde ödeneceği anlamına gelmez. Hesabın nasıl yapıldığına ilişkin daha geniş soru-cevap içeriği için 30 Soruda Araç Değer Kaybı başlıklı makale incelenebilir.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
