İş kazası sayılan bir trafik kazasında Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri tazminattan tamamıyla düşülmedi. Yargıtay, 2021’deki bozma kararında yalnız rücuya tabi yarısının düşülmesini istedi. Zorunlu trafik sigortası olmayan bir forkliftin devrilmesiyle yaralanan yolcunun Güvence Hesabını da davalı gösterdiği davada mahkeme, bu bozmaya uyarak Hesap yönünden tazminatı 14.482,48 TL’den 57.765,11 TL’ye çıkardı. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 1 Temmuz 2025 tarihli kararıyla bu hükmü onadı.
Yargıtay peşin sermaye değerinin yarısını düşen hükmü neden onadı?
Onamanın dayanağı, Daire’nin aynı dosyada 14 Aralık 2021’de verdiği ve 2025 tarihli kararın metninde aynen aktarılan bozma gerekçesidir:
Karar metninden
“Bu durumda; Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na yeniden müzekkere yazılarak, 86.565,26TL olarak belirtilen peşin sermaye değerinin davacıya ödenip ödenmediğinin sorulması, ödeme belgelerinin istenmesi yine bu konuda rücu istemli dava açılıp açılmadığı açılmış ise dava dosyasının getirtilmesi sonucuna göre; bağlanan gelir rücuya tabi ise 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesi hükmü değerlendirilerek ilk peşin sermaye değerinin yarısının hesaplanan tazminattan mahsubu için ek rapor aldırılıp sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde ve hesaplanan tazminattan Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bildirilen ilk peşin sermaye değerinin tamamının mahsubu yerinde olmayıp kararın bozulmasına karar vermek gerekmiştir.”
Mahkeme bu bozmaya uyarak yeni hüküm kurdu. Daire, 2025 tarihli kararında bu hükmü şu gerekçeyle yerinde buldu:
Karar metninden
“Temyizen incelenen mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, daha önce temyize konu edilip bozma kapsamı dışında bırakıldığı için kesinleşen yönlerin yeniden incelenmesinin mümkün hukukça mümkün olmadığı anlaşılmakla; davalı … vekili tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.”
Hüküm fıkrası
“Davalı … vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile temyiz olunan mahkeme kararının ONANMASINA,”
Karar oy birliğiyle verildi. Kurala ilişkin değerlendirme 2021 bozmasındadır; 2025 kararı, bu değerlendirmeye uygun kurulan hükmün doğruluğunu teyit eder.
Kaza üçüncü kişinin kusuruyla olduysa SGK gelirinin peşin sermaye değeri neden yarısı kadar düşülür?
Düşülecek tutar, Kurum’un sorumlulara geri isteyebileceği tutarla sınırlıdır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 21. maddesinin dördüncü fıkrası üçüncü kişinin kusuruyla oluşan iş kazasını düzenler. Bu durumda Kurum, yaptığı ödemeler ile bağladığı gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısını zarara sebep olanlardan geri ister.
İlk peşin sermaye değeri, Kurum’un ileride ödeyeceği gelirin, gelirin başladığı tarihe göre hesaplanan toplu değeridir. Mahsup, aynı zarar için sorumlunun hem zarar görene hem de rücu yoluyla Kurum’a ödeme yapmasını önler. Kurum’un geri isteyemeyeceği kısım ise sorumlunun borcunu azaltmaz.
1 Temmuz 2012’de yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 55. maddesi, kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin bedensel zararın belirlenmesinde gözetilemeyeceğini ve tazminattan indirilemeyeceğini açıkça öngörür. Karardaki kaza 13 Kasım 2008’de, 818 sayılı eski Borçlar Kanunu döneminde meydana geldi. Kararda TBK 55 anılmıyor; Daire sonuca 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesiyle ulaştı.
Forklift kazası davasında tazminat 14.482 TL’den 57.765 TL’ye nasıl çıktı?
Sürücü, işyerine ait forklifti karayolunda kullanırken direksiyon hâkimiyetini kaybedip aracı devirdi. Araçta yolcu olarak bulunan davacı yaralandı ve sürekli iş gücü kaybına uğradı. SGK’nın dosyaya gelen yazışmasında olay iş kazası olarak anılıyordu. Davacı 7.500 TL ile açtığı davada talebini sonra 121.490,33 TL’ye yükseltti; mahkeme 19 Ekim 2012’de davayı kabul etti.
Kapatılan Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 2 Nisan 2015’te bu kararı iki yönden bozdu. Maluliyet, kaza tarihinde yürürlükte olan Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’ne göre belirlenmeliydi. Forkliftin karayolunda sürülmesi nedeniyle yolcu davacının tazminatından eski Borçlar Kanunu’nun 44. maddesine göre indirim yapılıp yapılmayacağı da tartışılmalıydı. Dava birden fazla davalıya karşı açılmıştı; diğer davalı yönünden 2012 kararı kesinleşmişti.
Bozmadan sonra mahkeme, SGK’nın bildirdiği 86.565,26 TL ilk peşin sermaye değerinin tamamını hesaplanan tazminattan düştü ve Güvence Hesabı yönünden 14.482,48 TL’ye hükmetti. 2021 bozmasına uyulduktan sonra kurulan hükümde tutar 57.765,11 TL oldu. İki tutar arasındaki 43.282,63 TL’lik fark, ilk peşin sermaye değerinin yarısına eşittir. Kararda Hesabın adı anonimleştirilmiştir; Güvence Hesabı olduğu kararın anlatımından çıkarılmaktadır. Zorunlu trafik sigortası bulunmayan forklift için aracın kusuru ve poliçe limiti içinde sorumlu tutulması, davalının sigortasız araç kazasında tazminat ödeyen Güvence Hesabı olduğunu gösterir.
SGK ödemesi tazminattan düşülmeden önce Kurum’dan hangi bilgiler istenir?
Daire’ye göre mahkeme, mahsuptan önce Kurum’un gelir bağladığını, tutarı ödediğini ve gelirin rücuya tabi olduğunu belgeyle tespit etmelidir. Dosyadaki geri çevirme ve bozma kararlarında SGK’ya yöneltilen sorular şunlardır:
- Kaza Kurum tarafından iş kazası olarak kabul edildi mi?
- Zarar görene gelir bağlandı mı, bu gelir rücuya tabi mi?
- Rücuya tabi gelirin ilk peşin sermaye değeri nedir, bu tutar ödendi mi ve ödeme belgeleri nelerdir?
- Kurum bu kaza için rücu davası açtı mı? Açtıysa dava dosyası da getirtilir.
Bu dosyada Kurum’un gönderdiği belgeler arasında 28 Ağustos 2012 tarihli bir iç yazışma vardı. Yazıda 86.565,26 TL kurum zararı oluştuğu belirtiliyor, ancak gönderilen belgelerde ödeme evrakı bulunmuyordu. Daire bu cevabı yetersiz buldu ve araştırma yapılmadan mahsup edilmesini eksik inceleme saydı. Daire, yarı oranında mahsup için ek rapor alınmasını istedi.
Bozmaya uyulan hükme karşı davalının itirazları neden sonuç vermedi?
Davalı vekili, yeni hükmü ödemelerin güncellenmesi gerektiğini ileri sürerek temyiz etti. Daire, hükmün bozmaya uygun kurulduğunu belirtti. Önceki temyizde incelenip bozma kapsamı dışında bırakılan yönler kesinleştiğinden, bunlar bozmadan sonraki temyizde yeniden incelenmedi. Böylece peşin sermaye değerinin yarısıyla sınırlı mahsup, 2010 yılında açılan davada Yargıtay denetiminden geçti.
İş kazası sayılan trafik kazasında hesap raporundaki SGK indirimi nasıl denetlenir?
Önce bilirkişinin ilk peşin sermaye değerinin tamamını mı, yarısını mı düştüğüne bakın. Raporda indirimin dayanağı olarak Kurum’un ödeme belgesi ve gelirin rücuya tabi olduğunu gösteren yazı bulunmalıdır; bu dosyada ödeme evrakı içermeyen Kurum cevabı yeterli görülmedi. Rapor size tebliğ edildikten sonra 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 281. maddesi uyarınca iki hafta içinde eksik hususların bilirkişiye tamamlattırılmasını, belirsiz noktalarda açıklama yapılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilirsiniz.
Kaza 1 Temmuz 2012’den sonra olduysa, Kurum’un geri isteyemeyeceği kısmın indirilmesine TBK 55 uyarınca da karşı çıkılabilir. Sürekli iş göremezlik zararının hangi verilerle bulunduğu yaralanmalı trafik kazası tazminat hesaplama yönteminde anlatılır. Bu dosyada yalnız mahsup oranındaki düzeltme, Hesap yönünden hükmedilen tutarı yaklaşık dört katına çıkardı; trafik kazası tazminat davalarında SGK yazısını hesap raporuyla birlikte karşılaştırın.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.