Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, pert araçta mahrumiyet zararının aynı nitelikte bir aracın satın alınması için gereken makul süreye göre belirlenmesini istedi. Kasko sigortacısının ödeme yaptığı dosyada ilk derece mahkemesi, araç onarılmadığı gerekçesiyle ikame araç talebini reddetmişti. Daire, 10 Ekim 2023 tarihli kararında bu hükmü ikame araç bedeli yönünden bozdu; değer kaybı ve munzam zarar taleplerinin reddini ise yerinde buldu.
Yargıtay pert araçta ikame araç talebinin reddini hangi gerekçeyle bozdu?
İlk derece mahkemesi, araç tamir görmediği için sahibinin araçtan yoksun kaldığı bir onarım süresi bulunmadığını kabul etmişti. Daire bu yaklaşımı doğru bulmadı ve hesaplamanın ölçütünü değiştirdi:
Karar metninden
“Mahkemece davacının aracı tamir görmediğinden aracından yoksun kaldığı süreden bahsedilemeyeceği gerekçesyile araç mahrumiyeti talebinde bulunulamayacağı kabul edilerek ikame araç bedeli talebinin reddine karar verilmiştir. Mahkemece yapılacak iş; pert olan araçlarda araç mahrumiyeti zararı aynı nitelikte (emsal) yeni bir aracın satın alınması için gerekli makul süreye göre belirlenmelidir. Yeni araç satın alınması için gerekli makul sürenin tespiti ve saptanan bu sürede oluşacak zararın hesabı hususlarında ayrıntılı, gerekçeli, denetime elverişli bir ek rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu biçimde hüküm kurulması doğru değildir.”
Daire’ye göre pert araçta ölçü onarım süresi değil, zarar görenin aynı nitelikte bir aracı yeniden edinebilmesi için gereken süredir. Bu süre ve o süredeki zarar bilirkişi ek raporuyla belirlenecektir.
Hüküm fıkrası
“Değerlendirme bölümünün (2) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle davacı vekilinin temyiz itirazının kabulü ile hükmün BOZULMASINA,”
Karar oy birliğiyle verildi. Davacının değer kaybı ve munzam zarara ilişkin diğer temyiz itirazları ise aynı kararla reddedildi.
Araç tamir görmezse mahrumiyet zararı istenebilir mi?
Bu kararda Daire, araç onarılmadığı gerekçesiyle ikame araç talebinin reddini doğru bulmadı. Mahrumiyet zararı, aracın kullanılamadığı dönemde zarar görenin uğradığı kayıptır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 49. maddesi kusurlu ve hukuka aykırı fiille başkasına zarar vereni bu zararı gidermekle yükümlü tutar. Motorlu aracın işletilmesinden doğan zararda 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun (KTK) 85. maddesi işleteni sorumlu tutar ve işletenin sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olduğunu düzenler.
Onarılan araçta sahibi, araç serviste kaldığı sürece araçsız kalır. Pert araçta ise araç geri dönmez. Daire pert araçta süreyi onarım yerine aynı nitelikte bir aracın satın alınmasına bağladı; zararın varlığı ve miktarı ek raporla belirlenecek.
Dosyada pert olan araç için hangi talepler ileri sürüldü?
Davacının anlatımına göre kredi kullanarak sıfır kilometre aldığı 2012 model otomobile, 2 Nisan 2013’te kırmızı ışıkta beklerken başka bir araç çarptı. Araç pert sayıldı ve kasko sigortacısı ödeme yaptı. Davacı, aracın piyasa değerinin daha yüksek olduğunu, kredisini erken kapatıp yeniden kredi çekmek zorunda kaldığını ve araçsız kaldığı dönemde taksi kullandığını ileri sürdü.
Dava, çarpan aracın maliki, sürücüsü ve zorunlu trafik sigortacısına karşı açıldı; 8.000 TL değer kaybı ve 2.000 TL munzam zarar olmak üzere toplam 10.000 TL istendi. Ticaret mahkemesi 2015 yılında verdiği kararla (E.2014/508, K.2015/729) davayı bütünüyle reddetti. İlk derece kararı bölge adliye mahkemelerinin göreve başlamasından önce verilmişti. Bu nedenle temyiz, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) geçici 3. maddesi uyarınca 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun (HUMK) eski temyiz hükümlerine göre istinafa uğramadan doğrudan Yargıtay’da incelendi.
Pert araçta değer kaybı ve munzam zarar neden reddedildi?
İlk derece mahkemesi, değer kaybı için aracın onarılması ve onarımdan sonra hasarsız emsallerine göre değer yitirmesi gerektiğini, bu dosyada ise kasko sigortacısının aracın hasarsız piyasa rayiç bedelini ödediğini kabul etti. Kredinin erken kapatılması ve yeniden kredi kullanılmasını da davacının kendi tercihi saydı. Daire bu iki yönde davacının itirazlarını reddetti; gerekçesi, pert-total işlemi uygulanan araçta “değer kaybı tazminatı talep edilemeyeceği” ve munzam zarar olarak istenen kalemlerle kaza arasında illiyet bağı kurulamamasıdır.
Daire uyuşmazlığı değer kaybı, munzam zarar ve ikame araç bedeli olarak üç ayrı talep saydı ve ikame araç talebini ayrı inceledi. Kararda dilekçede anılan taksi giderinin hangi kaleme sayıldığı ayrıca açıklanmadı.
Bu dosyada davacı, piyasa değeri ile ödenen tutar arasındaki farkı değer kaybı olarak istemişti. Kararda tartışılmamakla birlikte, pert araçta ödenen tutarın yeterliliği genellikle aracın rayiç değeri ve sovtaj hesabı üzerinden değerlendirilir; bu konu pert araç rayiç bedeli ve sovtaj itirazı başlığına girer. Mahrumiyet zararı bu iki kalemden bağımsız olarak ayakta kaldı.
Pert araçta yeni araç alma süresi için bilirkişiden ne istenir?
Daire, ek raporun iki soruyu ayrı ayrı cevaplamasını istedi: aynı nitelikte bir aracın satın alınması için makul süre ne kadardır ve bu sürede oluşan zarar ne kadardır? Rapor ayrıntılı, gerekçeli ve denetime elverişli olmalıdır. Kararda bu süre için bir gün sayısı verilmedi; süre her dosyada bilirkişi tespitine bırakıldı.
Aynı Daire 25 Aralık 2023 tarihli bir kasko tahkim dosyasında da (E.2023/9879, K.2023/14035) kiralama faturası sunulmadığı gerekçesiyle reddedilen ikame araç talebine ilişkin kararı bozdu. Bilirkişi aracın pert sayılmasını uygun bulduğu hâlde aynı nitelikteki aracın ne kadar sürede alınabileceği sorulmamıştı. Daire’nin 2023 tarihli bu iki kararında pert araçta süre, aynı nitelikteki aracın satın alınabileceği süreye bağlandı.
Fiilen başka araç alınan tarih bu süreyle aynı olmayabilir. İlk derece mahkemesinin tespitine göre davacı 17 Mayıs 2013’te tüketici kredisiyle başka bir otomobil almıştı; Daire makul sürenin bu tarihe göre belirleneceğini söylemedi, belirlemeyi bilirkişi raporuna bıraktı.
Pert araçta ikame araç talebinde dosyaya hangi olgular konmalı?
Bilirkişinin süreyi denetlenebilir biçimde hesaplayabilmesi için aracın marka, model ve donanımını gösteren ruhsat ve satış belgelerini, pert kararının ve sigorta ödemesinin tarihlerini, yerine alınan aracın satış tarihini dosyaya koyun. Araçsız kalınan dönemde taksi veya kiralık araç kullandıysanız bu giderleri gösteren belgeleri de ekleyin.
Bu karar, zararın davalılardan hangisine yükletileceğini ayrıca tartışmadı. İşleten, sürücü ve trafik sigortacısının ikame araç zararındaki sorumluluk sınırları ile günlük bedelin nasıl hesaplandığı araç mahrumiyet tazminatı yazısında anlatılır. Daire dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesine karar verdi; mahkeme bozmaya uyarsa ek rapor alarak ikame araç talebini yeniden değerlendirecek. Pert araçta değer kaybı, rayiç bedel ve mahrumiyet ayrı dayanaklara bağlandığı için trafik kazası tazminat dilekçesinde her kalem ayrı açıklanıp miktarlandırılır.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.