Mirasçılıktan çıkarma nedir? Hangi sebeplerle yapılabilir?
Vasiyetnamedeki mirasçılıktan çıkarma sebebi ispatlanamazsa çıkarılan mirasçı saklı payını alır; dava için en kısa süre olan bir yıl esas alınmalıdır. Mirasbırakan, saklı paylı mirasçısını ölüme bağlı tasarrufla ancak iki sebepten biriyle mirasçılıktan çıkarabilir. İlk sebep, mirasçının mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesidir. İkincisi, mirasçının mirasbırakana veya ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülükleri önemli ölçüde yerine getirmemesidir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 510. maddesi bu iki sebebi sayar; başka bir sebeple çıkarma yapılamaz.
Halk arasında ıskat da denen bu işlem, mirasçının saklı payını ortadan kaldırmayı amaçlar. Saklı pay, mirasbırakanın serbestçe tasarruf edemeyeceği paydır; hesabı ve tenkis yolu tenkis davası ve saklı pay yazısında anlatılır. Sebebin ağır olması tek başına yetmez; sebep ayrıca tasarrufta belirtilmeli ve itiraz halinde ispatlanmalıdır.
Vasiyetnamede sebep yazılmamışsa mirasçılıktan çıkarma geçerli olur mu?
Hayır. TMK’nin 512. maddesi, çıkarmanın ancak mirasbırakanın tasarrufunda sebebi belirtmesi hâlinde geçerli olacağını düzenler. “Evlatlığımı mirasımdan çıkarıyorum” gibi sebepsiz bir ifade bu şartı karşılamaz.
Sebep yazılmamışsa tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Yani vasiyetname tümden geçersiz sayılmaz; yalnız saklı pay kadar kısım çıkarılan mirasçıya kalır. Vasiyetname elinize geçtiyse sebebin metinde açıkça yazılıp yazılmadığına bakın; sebep yalnız mirasbırakanın başka bir belgede veya sözlü beyanında geçiyorsa bu, tasarrufta belirtme sayılmaz.
Mirasçılıktan çıkarmanın sebebini kim ispat eder?
Çıkarılan mirasçı itiraz ederse sebebin varlığını ispat çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Çıkarılan kişi, ağır suç işlemediğini ya da aile yükümlülüklerini yerine getirdiğini kanıtlamak zorunda değildir. TMK’nin 512. maddesinin ikinci fıkrası ispat yükünü bu şekilde paylaştırır.
Sebep tasarrufta yazılı olsa bile ispat yükü yer değiştirmez. Aile yükümlülüğünün ihlali ileri sürülüyorsa tanık beyanı, yazışmalar, mesajlar ve bakım ihtiyacını gösteren belgeler delil olur. Ağır suç sebebinde ceza dosyası, mahkûmiyet kararı veya soruşturma evrakı öne çıkar. Yargıtay uygulamasında savcılığın takipsizlik kararı verdiği ve mektuplarda hakaret ya da tehdit bulunmadığı bir olayda sebep ispatlanmış sayılmamıştır; delili olmayan iddia sebebi ayakta tutmaz.
Sebep ispatlanamazsa çıkarılan mirasçı saklı payını alabilir mi?
Evet. Sebep ispatlanamazsa veya tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, çıkarılan mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Mirasçı böylece yasal payının tamamını değil, saklı payını alır; geri kalan kısım mirasbırakanın vasiyetiyle gittiği kişide kalır.
Mahkeme sebebi yerinde bulmazsa dosyayı çoğunlukla saklı payın hesabı ve tenkis yönünden de inceler. Bu nedenle dilekçede yalnız vasiyetnamenin iptalini istemek yerine, saklı payın tespitini ve payın tenkisle tamamlanmasını da talep etmek gerekir. Bir de istisna vardır: mirasbırakan çıkarma sebebi hakkında açık bir yanılmaya düşmüşse çıkarma geçersiz olur ve çıkarılan, normal mirasçı gibi payını alır.
Mirasçılıktan çıkarılanın çocukları saklı pay isteyebilir mi?
Evet. Çıkarılan mirasçı mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz; ancak payı, mirasbırakan başka türlü tasarruf etmedikçe, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi varsa altsoyuna kalır. TMK’nin 511. maddesi altsoyun saklı payını isteyebileceğini açıkça belirtir.
Örneğin mirasbırakan oğlunu vasiyetle çıkarmışsa oğlun çocukları, babalarının yerine geçerek payı talep eder. Bu hak, çıkarılanın dava açıp açmamasına bağlı değildir.
Vasiyetname açıldıktan sonra ilk adımlar nelerdir?
Vasiyetname, kendisine teslim edilmesinden itibaren bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimince açılır; mirasta hak sahibi olanlara kendilerine ilişkin kısımları tebliğ edilir. Mirasçılık belgesi de bu aşamada verilir; belgenin nasıl alındığı mirasçılık belgesi nasıl alınır yazısında anlatılır. TMK’nin 595 ila 598. maddeleri açma ve tebliği düzenler; ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır.
Tebliğ edilen açılma tutanağındaki tarihi ve çıkarma sebebinin yazılı olduğu cümleyi not edin; sürenin başlangıcı bu bilgilere bağlıdır. Ardından terekede hangi malların bulunduğunu belirleyin; terekeye giren mallar saklı payın hesabına esas olur. Çıkarma sebebini çürütecek tanık, yazışma ve sağlık ya da bakım belgelerini dava açmadan önce toplayın.
Mirasçılıktan çıkarmaya karşı dava hangi sürede açılır?
Kanun iki ayrı süre rejimi içerir ve ıskat itirazının hangisine tabi olacağı olaya göre değişir; bu nedenle en kısa süre olan bir yıl esas alınmalıdır. TMK’nin 559. maddesi iptal davasında hak düşürücü süreyi, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl olarak belirler. Bu süre, vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmekle de düşer.
TMK’nin 571. maddesi ise tenkis davasında süreyi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren on yıl olarak koyar. Özetle şu noktalara bakın:
- Bir yıllık süre, öğrenme tarihinden başlar; vasiyetnamenin açıldığı ve size tebliğ edildiği gün çoğu zaman bu tarihi gösterir.
- On ve yirmi yıllık süreler, öğrenme tarihinden bağımsız olarak vasiyetnamenin açılma tarihinden işler.
Mirasçılıktan çıkarma davası hangi mahkemede ve kime karşı açılır?
Dava mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesinde açılır. TMK’nin 576. maddesi iptal ve tenkis davaları için bu yetki kuralını koyar. Uygulamada görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir; sulh hukuk mahkemesi vasiyetnameyi açar ancak çıkarmanın geçerliliği hakkında esastan karar vermez.
Davalı, çıkarmadan yararlanan mirasçılar ve vasiyet alacaklısıdır. Mirasçıların tümünün davada bulunması gerekir; yalnız bir kısmına karşı açılan dava eksik taraf nedeniyle sonuçsuz kalabilir. Mirasbırakan malını sağlığında devretmişse devir ayrıca muris muvazaası yönünden tartışılabilir. Terekede taşınmaz varsa tapu kayıtları Ankara gayrimenkul avukatı alanındaki işlemlerle birlikte dosyaya girer.
Borç ödemeden aciz belgesi nedeniyle çıkarma ne zaman iptal edilir?
Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu yalnız saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Bu koruyucu çıkarmada mirasbırakanın, saklı payın yarısını çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır. TMK’nin 513. maddesi bu sınırı çizer.
Miras açıldığında aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya borç tutarı miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur. Borcu ödediyseniz aciz belgesinin hükmünün kalmadığını gösteren icra dairesi yazısını dosyaya sunun. Saklı payın parasal karşılığını görmek için miras payı hesaplama aracından yararlanılabilir.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.