Miras Payı Hesaplama
Miras payı hesaplama, miras hukuku kapsamında mirasçılar arasında mirasın adil bir şekilde paylaşılabilmesi için önemlidir. Hesaplama, Türk Medeni Kanunu’nda (TMK) belirlenen kurallar doğrultusunda yapılır.
Miras payı hesaplama işlemi, mirasçıların yasal miras paylarını belirlemekle başlar. TMK madde 495-499, mirasçıların paylarını belirleyen ana hükümlerdir. Paylar, miras bırakanın ölüm anındaki terekesi üzerinden hesaplanır; tereke taşınır ve taşınmaz malları, banka hesaplarını, alacakları ve borçları kapsar. Mirasçıların kimler olduğu ve her birinin payı, Sulh Hukuk Mahkemesi veya noter tarafından düzenlenen veraset ilamıyla belgelenir.
Veraset İlamı (Mirasçılık Belgesi) nasıl alınır hakkında detaylı bilgi almak için tıklayınız.
Aşağıdaki miras payı hesaplama aracı, terekenin toplam değerini ve mirasçıları dikkate alarak her mirasçının payını gösterir.
Hesaplama aracı yükleniyor…
Miras Mallarının Paylaştırılması ve Miras Paylarının Hesaplanması
Miras mallarının paylaştırılması, mirasçıların kendi aralarında anlaşarak veya dava yoluyla gerçekleştirilebilir. Anlaşma yoluyla paylaşım, mirasçıların kendi aralarında uzlaşarak miras mallarını paylaştırmalarıdır. Bu durumda, miras taksim sözleşmesi düzenlenir ve mirasçılar bu sözleşme ile haklarını resmileştirirler. Eğer mirasçılar arasında anlaşma sağlanamazsa, miras paylaşımı mahkeme yoluyla gerçekleştirilir. Türk Medeni Kanunu’nun 642. maddesinde düzenlenen miras taksim davası ile mirasın adil bir şekilde paylaştırılması sağlanır.
Miras taksim sözleşmesi nasıl yapılır hakkında detaylı bilgi almak için tıklayınız.
Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) davası hakkında detaylı bilgi almak için tıklayınız.
Mahkeme, terekedeki malların aynen, bu mümkün değilse satış yoluyla paylaştırılmasına karar verir. Aynen paylaşımda mirasçılara verilen taşınmazların değerleri arasındaki fark para ödenmesiyle denkleştirilir.
Zümre Sistemi ve Mirasçılık
Zümre sistemi, mirasçıları miras bırakana yakınlık derecelerine göre sıralar. Önceki zümrede mirasçı varsa sonraki zümre mirasçı olamaz; sağ kalan eş ise her zümreyle birlikte mirasçı olur.
Birinci zümre mirasçıları, miras bırakanın altsoyu yani çocukları, torunları ve torunlarının çocuklarıdır. Çocuklar mirası eşit paylarla paylaşır. Çocuklardan biri miras bırakandan önce ölmüşse, onun payı kendi çocuklarına, yani miras bırakanın torunlarına geçer; Türk Medeni Kanunu’nun 495. maddesi bu durumu düzenler. Örneğin, miras bırakanın üç çocuğundan biri vefat etmiş ve iki torunu varsa, torunlar vefat eden çocuğun payını eşit olarak paylaşır.
İkinci zümre mirasçıları, miras bırakanın ana ve babası ile onların altsoyudur ve Türk Medeni Kanunu’nun 496. maddesinde düzenlenmiştir. Birinci zümrede mirasçı yoksa miras, eşit paylarla anne ve babaya kalır. Anne veya babadan biri miras bırakandan önce ölmüşse, onun payı halefiyet yoluyla kendi altsoyuna, yani miras bırakanın kardeşlerine geçer. Ölen ebeveynin tarafında hiç mirasçı yoksa bu pay diğer taraftaki mirasçılara kalır.
Üçüncü zümre mirasçıları, miras bırakanın büyük anne ve büyük babaları ile onların altsoyudur. Türk Medeni Kanunu’nun 497. maddesine göre miras bu zümreye, miras bırakanın altsoyu, anne ve babası ve onların altsoyu bulunmadığında kalır. Büyük anne ve büyük babalar hayatta değilse, miras amca, hala, dayı ve teyzeler arasında paylaştırılır.
Türk Medeni Kanunu’nun 499. maddesine göre, sağ kalan eşin miras payı, hangi zümre ile birlikte mirasçı olduğuna bağlı olarak değişir. Birinci zümre ile birlikte mirasçı olması durumunda, sağ kalan eş mirasın dörtte birini alır. İkinci zümre ile birlikte mirasçı olması durumunda, sağ kalan eş mirasın yarısını alır. Üçüncü zümre ile birlikte mirasçı olması durumunda ise sağ kalan eş mirasın dörtte üçünü alır.
Kardeşler arasında miras nasıl paylaştırılır hakkında detaylı bilgi almak için tıklayınız.
Saklı Paylı Mirasçılar ve Saklı Pay Oranları
Saklı pay, miras bırakanın bazı yakın mirasçılarına kanunen ayrılması gereken paydır; miras bırakan bu kısım üzerinde serbestçe tasarruf edemez. Türk Medeni Kanunu’nun 506. maddesine göre saklı paylı mirasçılar altsoy, anne ve baba ile sağ kalan eştir.
Altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısı, anne ve babadan her birinin saklı payı ise yasal miras payının dörtte biridir. Sağ kalan eş, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olursa saklı payı yasal miras payının tamamı, diğer durumlarda dörtte üçüdür. Örneğin, miras bırakanın iki çocuğu varsa, her bir çocuğun yasal miras payı terekenin yarısıdır ve saklı payları bu payın yarısı, yani terekenin dörtte biridir.
Saklı payın ihlal edilmesi durumunda, saklı paylı mirasçılar tenkis davası açarak saklı paylarını talep edebilirler. Tenkis davası, miras bırakanın tasarruflarının saklı paya tecavüz ettiğini iddia eden mirasçılar tarafından açılır; bu davanın açılma süreleri Türk Medeni Kanunu’nun 571. maddesinde düzenlenmiştir.
Tenkis davası hakkında detaylı bilgi almak için tıklayınız.
Tapuda Miras Paylaşımı ve Hisseli Tapu Miras Paylaşımı
Tapuda miras paylaşımı, miras kalan taşınmazların mirasçılar arasında paylaştırılmasıdır ve mirasçılar arasında yapılacak anlaşma veya mahkeme kararı ile gerçekleştirilir. Süreç, veraset ilamının alınmasıyla başlar.
Veraset ilamı alındıktan sonra, mirasçılar taşınmaz malların tespitini yaparak tapu müdürlüğüne başvururlar. Tapu müdürlüğü, gerekli belgelerle birlikte yapılan başvuruyu inceleyerek taşınmaz malların mirasçılar adına tescilini gerçekleştirir. Bu işlem sırasında veraset ve intikal vergisi borcunun ödenmiş olması gerekmektedir. Vergi borçları ödenmeden tapu devri işlemleri tamamlanamaz.
Hisseli tapu miras paylaşımında mirasçılar, taşınmazın hisseleri konusunda anlaşarak veya mahkeme kararıyla paylaşım yapabilir. Anlaşma yoluyla paylaşımda mirasçılar hisseleri belirleyen bir paylaşım sözleşmesi yapar ve bu sözleşme noterde düzenlenerek resmileştirilir.
Anlaşma sağlanamadığında, mirasçılardan biri Sulh Hukuk Mahkemesi’nde miras paylaşım davası açabilir. Mahkeme, taşınmazın değerini belirleyerek paylaşım kararı verir. Tapu siciline tescil işlemi, mahkeme kararı veya anlaşma sözleşmesine dayanarak gerçekleştirilir.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.