Kiralayanın hapis hakkı, kira alacağını kiralananda bulunan kiracı eşyaları üzerinden güvenceye almanızı sağlar; ancak bu hak yalnız icra dairesinin yardımıyla kullanılır, eşyaları kendiliğinden alıkoymak, atmak veya satmak hukuka uygun değildir. Hak, işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan altı aylık kira bedeliyle sınırlıdır. Konutta ev eşyası haczedilemediği için etkisi dardır; işyerinde daha geniş bir alan bulur.
Kiralayanın hapis hakkı nedir, hangi kira alacağını güvence altına alır?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 336. maddesi, taşınmaz kiralarında kiraya verene, kiralananda bulunan ve kiralananın döşenmesine veya kullanılmasına yarayan taşınırlar üzerinde hapis hakkı tanır. Hak, işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan altı aylık kira bedelinin güvencesidir. Daha eski kira borçları bu sınırın dışında kalır; onlar için genel takip yolu kullanılır.
Alt kiracı varsa onun getirdiği aynı nitelikteki taşınırlar da kapsama girer, ancak yalnızca alt kiracının asıl kiracıya olan borcunu aşmayacak ölçüde. Hapis hakkı bir tür yasal güvencedir: eşyanın mülkiyetini ev sahibine geçirmez, eşyanın paraya çevrilip alacağa mahsup edilmesine imkân verir. Kira ilişkisinin genel kuralları için kira sözleşmesinin feshi rehberine bakılabilir.
Kiracı eşyalarını bırakıp gitti, ev sahibi ne yapabilir?
Önce eve girmeden durumu kayda geçirin. Dışarıdan görünen hâli fotoğraflayın, kiracıya yazılı bildirim gönderin ve mümkünse tarafsız bir tanığın yanında tutanak hazırlayın. Kiracıya ulaşılamıyorsa bildirimin gönderildiğini gösteren belgeyi saklayın.
Hukuka uygun yol resmîdir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 270. maddesi, kiralayana hapis hakkının geçici olarak korunması için icra dairesinin yardımını isteme imkânı verir. Kiracı taşınmak veya eşyayı başka yere götürmek isterse, Türk Borçlar Kanunu’nun 338. maddesi uyarınca alacağı güvenceleyecek miktardaki taşınır, sulh hâkiminin veya icra müdürünün kararıyla alıkonur.
Kilidi değiştirmek, kapıyı açmak, eşyaları dışarı çıkarmak veya depoya taşımak bu yolların hiçbirinde yer almaz. Bu davranışların ceza ve tazminat sonuçları ayrı bölümde ele alınır.
Kiracının hangi eşyaları üzerinde hapis hakkı kullanılamaz?
Türk Borçlar Kanunu’nun 336. maddesi, hapis hakkının haczedilemeyen mallar üzerinde kullanılamayacağını belirtir. Haczedilemeyen malları İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesi sayar. 28 Mart 2023 tarihli 7445 sayılı Kanunla değişen üçüncü bende göre; para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika ve süs eşyası dışında, borçlunun ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyası ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez.
Bunun pratik sonucu şudur: konutta kiracının mutfak, yatak odası ve salon eşyası genellikle hapis hakkının dışında kalır; hak ancak haczedilebilir değerli eşyada işler. İşyerinde ev eşyası sınırı çoğu zaman devreye girmediği için hak daha işlevseldir; mesleki araçlar ise İİK’nin 82. maddesinde ayrıca haczedilemeyen mallar arasında sayılır.
Türk Borçlar Kanunu’nun 337. maddesi üçüncü kişileri korur. Kiracıya ait olmadığı bilinen veya bilinmesi gereken eşya ile çalınmış ya da kaybolmuş eşya üzerindeki üçüncü kişi hakları hapis hakkından önce gelir. Ev sahibi eşyanın kiracıya ait olmadığını sözleşme sürerken öğrenir ve en yakın fesih dönemi için feshetmezse o eşya üzerindeki hapis hakkını kaybeder.
Hapis hakkı icra dairesinde nasıl kullanılır, 15 günlük süre nasıl işler?
İşlem iki aşamalıdır. İlk aşamada kiralayan icra dairesine başvurur ve hapis hakkı bulunan eşyanın defterinin yapılmasını ister. İcra dairesi defteri düzenler ve kiralayana, rehni paraya çevirme yoluyla takip talebinde bulunması için on beş günü geçmemek üzere uygun bir mühlet verir. İkinci aşama bu takip talebidir; süre içinde yapılmasına dikkat edin.
Pratik sıra şöyle özetlenebilir:
- Eşyayı fotoğraflayın ve kira borcunu gösteren belgeleri toplayın.
- İcra dairesine başvurup eşyanın defterini yaptırın.
- İcra dairesinin verdiği mühletin bitiminden önce rehni paraya çevirme takibini başlatın.
Defter, eşyaya el konulduğu anlamına gelmez; hak yalnız geçici olarak korunur. Kira borcu ayrıca ödenmediyse genel takip ve tahliye yolu da gündeme gelir; bu konu Örnek 13 takibi ve tahliye davası yazısında anlatılmıştır.
Kiracı defterli eşyayı gizlice götürürse ne olur?
Türk Borçlar Kanunu’nun 338. maddesinin ikinci fıkrası, alıkoyma kararına konu eşya gizlice veya zorla götürülürse, götürülmesinden başlayarak on gün içinde kolluk yardımıyla kiralanana geri getirileceğini düzenler. İcra ve İflas Kanunu’nun 271. maddesi aynı şekilde, gizlice veya cebirle götürülen eşyanın götürülmesinden itibaren on gün içinde icra dairesinin emriyle ve zabıta kuvvetiyle geri alınabileceğini söyler.
Bu süre kısadır; eşyanın götürüldüğünü öğrendiğiniz gün icra dairesine başvurun. İyi niyetli üçüncü kişilerin hakları saklıdır. Eşyanın geri alınmasında anlaşmazlık çıkarsa mahkeme basit yargılama usulüyle karar verir.
Kiracı açısından da sonuç vardır. İİK’nin 335. maddesi, üzerinde hapis hakkı tanınmış ve defteri yapılmış eşyayı kaçıran veya gizleyen borçlunun Türk Ceza Kanunu’nun 276. maddesine göre cezalandırılacağını belirtir.
Ev sahibi eşyaları kendiliğinden atarsa veya satarsa ne olur?
Ev sahibi için risk büyüktür. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 116. maddesi, bir kimsenin konutuna veya eklentilerine rızasına aykırı girilmesini, mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırır; işyeri için ikinci fıkra uygulanır.
Eşyaları atmak, bozmak veya kullanılamaz hâle getirmek ise Türk Ceza Kanunu’nun 151. maddesinin birinci fıkrasındaki mala zarar verme suçunu gündeme getirebilir; ceza, mağdurun şikâyeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Alacağı tahsil etmek için tehdit veya cebir kullanılırsa Türk Ceza Kanunu’nun 150. maddesinin birinci fıkrası gereği yalnız tehdit veya kasten yaralama hükümleri uygulanır.
Bunların yanında kiracı, kaybolan veya satılan eşyanın bedelini tazminat olarak isteyebilir. Suçun oluşup oluşmadığı olayın şartlarına bağlıdır; ancak resmî yolu bırakıp kendi başınıza işlem yapmak, hakkınızı savunmanızı zorlaştırır.
Hapis hakkı tahliye ve kira takibinin yerine geçer mi?
Hayır. Hapis hakkı yalnız eşya üzerinde bir teminat ve rehni paraya çevirme takibi sağlar; kiralananın boşaltılmasını veya kira borcunun genel takiple tahsilini kendiliğinden yerine getirmez. Evin geri alınması için ayrıca kiracının tahliyesi yoluna gidilir.
Tahliye davası sürerken kiracı çıkıp gidiyorsa hapis hakkı ve geride kalan eşya sorunu ayrıca doğar; davanın seyri için tahliye davası sürerken kiracının çıkması yazısına bakın. Kiracının verdiği güvence ise ayrı bir konudur; ödenen teminatın nasıl geri istendiği veya borca nasıl sayıldığı kira depozitosunun iadesi yazısında yer alır.
Kira uyuşmazlıklarında defter ve takip adımları için Ankara kira avukatı ve Ankara icra avukatı sayfaları, büronun bu alanlardaki çalışma biçimini açıklar.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.