Ödenmeyen fatura alacağı tahsili için hangi yol izlenir?
Fatura alacağı tahsili için doğrudan icra takibi başlatılabilir; takip öncesinde ihtarname çekmek veya arabulucuya gitmek gerekmez. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 58. maddesi takip talebinin yazılı, sözlü veya elektronik ortamda yapılmasına izin verir.
Arabuluculuk, takibin açılışında değil, borçlu itiraz ettikten sonra açılacak ticari davada aranır. Yol haritası şöyledir: önce faturanın borçluya ulaştığını ve teslimi gösteren belgeleri toplayın, ardından ilamsız takip açın, borçlu itiraz ederse arabulucuya başvurun ve itirazın iptali davasını süresinde açın.
Bu yazı, faturası ödenmeyen esnaf ve şirket alacaklısının bakışıyla yazılmıştır. Borçlunun itiraz tarafını ayrıca icra takibine itiraz nasıl yapılır yazısında okuyabilirsiniz.
Faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmezse ne olur?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 21. maddesi, faturayı alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse içeriğin kabul edilmiş sayılacağını düzenler. Bu bir karinedir; fiyat, miktar ve kalem gibi olağan içerik bakımından alıcıyı bağlar.
Sekiz günlük süre faturanın alıcıya ulaştığı tarihten işler. Faturanın tebliğ, e-posta veya e-fatura kaydıyla alıcıya ulaştığını gösteren kaydı bu yüzden saklayın; süreyi işletmek isteyen taraf ulaşmayı ispat etmek zorunda kalır.
Sessizlik borcun ödenmesi anlamına gelmez ve alacağı kesinleştirmez. Alıcı sekiz gün geçse de icra takibine itiraz edebilir; bu durumda alacaklının alacağı ayrıca ispat etmesi gerekir.
Fatura tek başına alacağı ispatlar mı?
Genel ilkeye göre hayır. Sekiz günlük sessizlik faturanın içeriğini kabul ettirir; fakat fatura sözleşmenin kurulduğunu veya malın teslim edildiğini tek başına kesin biçimde göstermez, ifa aşamasına ilişkin bir belge olarak görülür.
Borçlu “böyle bir sipariş vermedim” veya “mal teslim alınmadı” derse, karine bu savunmayı karşılamaz; alacaklı temel ilişkiyi ve ifayı başka delillerle göstermelidir. Taraflarca müzakere edilmemiş bekleme bedeli, vade farkı veya gecikme bedeli gibi kalemler de olağan içerik sayılmadığından, itiraz edilmemiş olsa bile bu kalemler için ayrıca dayanak gösterilmesi gerekir.
Sözleşme yoksa fatura alacağı hangi belgelerle ispatlanır?
Yazılı sözleşme yokken temel ilişki ve teslim, fatura ile birlikte sunulan destek belgelerinden çıkarılmaya çalışılır. Belgelerin gücü olayın bütününe göre değişir; şu kayıtlar dosyaya konulabilir:
- Alıcı tarafından imzalanmış sevk irsaliyesi veya teslim tesellüm belgesi.
- Cari hesap mutabakatı ve bakiye onayı yazışmaları.
- Sipariş, teklif ve fiyat konuşmalarını içeren e-posta ve mesajlar.
- Kısmi ödemeleri gösteren banka dekontları.
- Tarafların ticari defter kayıtları.
Alıcının yaptığı kısmi ödeme veya mutabakata imza atması, borcu kabul ettiğini göstermesi bakımından özellikle işe yarar. Faturayı alıcının adına, doğru unvan ve vergi numarasıyla düzenlediğinizi de belgelerle birlikte kontrol edin.
Fatura alacağı için ihtarname çekmek şart mı?
İhtar şart değildir; takip ihtarsız da açılabilir. İhtarın işlevi faiz ve ispat alanındadır: Türk Ticaret Kanunu’nun 10. maddesi uyarınca ticari borcun faizi, aksine sözleşme yoksa vadenin bitiminden, belli bir vade yoksa ihtar gününden itibaren işler.
Faturada veya sözleşmede vade belirtilmediyse, ihtarname faizin başlangıç tarihini belirler ve alacaklının ödeme talebini tarihli biçimde belgeler. Vadesi açıkça yazılı faturalarda ise faiz vadeden başladığı için ihtar bu bakımdan gerekli olmaz. İhtarname hazırlığı için ihtarname nedir, nasıl yazılır yazısındaki unsurlar kullanılabilir.
Fatura alacağı için hangi icra takip yolu açılır?
Fatura alacağı için çoğunlukla ilamsız takip açılır. Alacaklı takip talebini icra dairesine verir; icra müdürü ödeme emri düzenler ve İcra ve İflas Kanunu’nun 60. maddesi uyarınca borçludan borcu yedi gün içinde ödemesini ister.
Borçlu aynı yedi gün içinde, ödeme emrinin tebliğinden itibaren itiraz edebilir. Takip talebine faturaları, alacak tutarını ve faiz talebini yazın; takibin aşamaları ilamsız icra takibi yazısında adım adım anlatılmıştır.
Borçlunun malvarlığını kaçırma riski varsa ihtiyati haciz gibi tedbirler ayrıca değerlendirilir; bu talep takipten bağımsız bir yoldur ve mahkemeden istenir.
Borçlu fatura alacağına itiraz ederse takip ne olur?
Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur; İcra ve İflas Kanunu’nun 66. maddesi bunu öngörür. İtiraz borcun yalnız bir kısmına ise, kabul edilen miktar için takip devam eder.
Alacaklının önünde iki yol vardır. İcra ve İflas Kanunu’nun 68. maddesindeki itirazın kesin kaldırılması, yalnız imzası ikrar edilen veya noterce onaylı borç ikrarı senedi ya da resmî makbuz gibi belgelere dayanan takiplerde kullanılır ve itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde istenir. Fatura bu belgeler arasında yer almadığından çoğunlukla bu yol açık değildir; ayrıntı için itirazın kesin kaldırılması yazısına bakın. Faturaya imzalı bir borç ikrarı eşlik ediyorsa bu yol ayrıca düşünülebilir.
Fatura alacağında asıl yol itirazın iptali davasıdır. Borçlu itirazında zamanaşımını ileri sürerse, bu savunmanın nasıl ele alındığını icra takibinde zamanaşımı itirazı yazısında bulabilirsiniz.
Fatura alacağında itirazın iptali için arabuluculuk şart mı, süre ne kadar?
Evet, ticari nitelikteki itirazın iptali davasında arabuluculuk dava şartıdır. Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi, para alacağı ve tazminat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurmayı şart koşar; 7155 sayılı Kanun’la getirilen bu düzenleme, 7445 sayılı Kanun’la itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını da kapsayacak biçimde genişletilmiştir.
Arabulucuya başvurmadan açılan dava, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/A maddesi gereği dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Davacı, arabuluculuk son tutanağının aslını veya onaylı örneğini dava dilekçesine eklemelidir. Ticari davalarda arabulucu görüşmeleri altı hafta içinde tamamlar; zorunlu hâlde bu süre en çok iki hafta uzatılabilir.
Dava süresi, itirazın tebliğinden itibaren bir yıldır; İcra ve İflas Kanunu’nun 67. maddesi bu süreyi verir. Süre itirazın yapıldığı günden değil, alacaklıya tebliğ edildiği günden başlar. Arabuluculuk bürosuna başvurulan günden son tutanağın düzenlendiği güne kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bu yüzden son tutanağı aldığınız tarihi ve dava açma tarihini birlikte takip edin; dava aşamaları itirazın iptali davası yazısında anlatılmıştır.
Bir yıllık süre kaçırılırsa alacaklı genel hükümlere göre dava açma hakkını korur.
Haksız itirazda icra inkâr tazminatı istenir mi?
İtirazın haksız olduğu anlaşılırsa, alacaklı talep ettiğinde tazminat alabilir. İcra ve İflas Kanunu’nun 67. maddesi, itirazın iptali davasında haksız çıkan borçlu aleyhine, hükmedilen alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatı öngörür. Tazminat talebi dava dilekçesinde açıkça yazılmalıdır.
Risk karşı yönde de vardır. Alacaklı takibinde haksız ve kötü niyetliyse, borçlunun talebi üzerine aynı oranda tazminata mahkûm edilebilir. Alacağın miktarının belli olması ve tarafların kötü niyeti mahkemece değerlendirilir; bu nedenle kanıtı zayıf bir alacak için takip açmadan önce belgeleri gözden geçirmek, tazminat riskini azaltır.
Faturalı alacağınızda hangi aşamada olduğunuzu belirlemek için şu soruları sorun: faturanın tebliği ispatlanıyor mu, teslim belgesi var mı, itiraz tebliğ tarihi nedir ve arabuluculuk son tutanağı alındı mı? Dosyanıza özgü planlama için Ankara icra avukatı sayfasındaki hizmet alanı bilgisine bakabilirsiniz.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.