Aracımın üzerine ağaç düştü diyorsanız zararı kimden isteyeceğinizi düşen şeyin sahibi belirler: ağaç veya yapı belediyeye aitse idareden, özel bir binanın tabelası ya da balkon parçasıysa bina malikinden, özel bahçedeki ağaçsa ağacın sahibinden istenir. Kasko poliçeniz bu riski kapsıyorsa sigortacıya da başvurabilirsiniz. Her yolun süresi ve yargı kolu farklıdır; önce düşen şeyin kime ait olduğunu belirleyin.
Aracımın üzerine ağaç düştü, zararı kim öder?
Üç ayrı muhatap yolu vardır: kasko sigortacısı, kamu idaresi ve özel malik. Anayasa’nın 125. maddesi idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunu söyler; idare aleyhine açılan davalar idari yargıda görülür. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi ise kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille zarar verenin zararı gidereceğini düzenler; özel kişilere karşı adli yargıda dava açılır.
Karar sırası şöyledir: düşen şey kamuya ait bir ağaç veya yapıysa idareye başvuru; özel bir yapının tabelası, çatı veya balkon parçasıysa bina maliki; özel bahçedeki ağaçsa ağacın sahibi. Kasko bunların hepsinden bağımsız, poliçeye bağlı bir yoldur. Kasko ödemesi diğer yolları kapatmaz; sigortacı ödediği kadar sizin yerinize geçer, bunu son bölümde anlatıyoruz.
Kasko ağaç veya tabela düşmesi zararını öder mi?
Bu, poliçenizin kapsamına bağlıdır. Fırtına gibi bazı riskler poliçeye ek sözleşmeyle girer; bu yüzden poliçenin özel şartlarına ve ürün türüne bakın, teminat listesinde fırtına ve benzeri doğa olayları yazıyor mu kontrol edin.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1409. maddesinin ikinci fıkrası, sözleşmede öngörülen rizikoların teminat dışında kaldığını ispat yükünü sigortacıya yükler. Sigortacı ödemeyi reddederse 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 30. maddesi uyarınca Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurabilirsiniz; sigortacı sisteme üye bir kuruluşsa sözleşmede özel hüküm olmasa da bu yoldan yararlanılır.
Süre bakımından Türk Ticaret Kanunu’nun 1420. maddesi sigorta sözleşmesinden doğan istemlerin muacceliyetten itibaren iki yılda, her halde rizikodan itibaren altı yılda zamanaşımına uğradığını öngörür. Reddedilen veya eksik ödenen hasarlarda izlenecek yol için kasko hasar reddi ve eksik ödeme yazısına bakabilirsiniz; poliçe kapsamının belirleyici olması selde zarar gören araç hasarlarında da geçerlidir.
Ağaç veya tabela belediyeye aitse nereye, hangi sürede başvurulur?
Önce idareye yazılı başvuru yapılır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 13. maddesi, idari eylemle hakkı ihlal edilenin eylemi öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurmasını ister. İdare isteği reddederse ya da otuz gün içinde cevap vermezse (aynı Kanun’un 10. maddesine göre istek reddedilmiş sayılır) dava süresi içinde tam yargı davası açılır; idare mahkemesinde dava süresi, aynı Kanun’un 7. maddesi gereği altmış gündür.
Dilekçede olayın tarih ve yerini, ağacın veya yapının konumunu, hasar tutarını ve ekspertiz raporunu belirtin. Başvuruyu hangi idareye yapacağınızı ağacın bulunduğu yer belirler: 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14. maddesi belediyeyi ağaçlandırma, park ve yeşil alan hizmetlerini yürütmekle görevlendirir; ancak her ağacın belediyeye ait olduğu sonucu çıkmaz. Ağaç başka bir kamu kurumunun ya da özel kişinin mülkiyetinde olabilir; mülkiyet ve bakım görevini önce tespit edin.
İdareye karşı açılan tam yargı davası bu yolun genel çerçevesidir. Yol çukuruna girilen olaylarda da yoldaki çukur kazası bakımından aynı muhatap mantığı işler; idarenin işlettiği araç söz konusuysa kamu aracı kazası bakımından adli yargı yolu geçerlidir.
Araca düşen tabela, çatı veya balkon parçası için bina maliki sorumlu olur mu?
Evet; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 69. maddesi bina veya diğer yapı eserinin malikini, yapımındaki bozukluktan ya da bakımındaki eksiklikten doğan zararı gidermekle yükümlü tutar. Bu sorumlulukta malikin kusuru aranmaz; zarar gören yapının bozukluğunu veya bakım eksikliğini ve bunun zararla ilişkisini göstermelidir. Tabela, çatı kiremiti, saçak ve balkon parçası gibi yapı bileşenleri bu hükmün alanında değerlendirilir.
İntifa ve oturma hakkı sahipleri bakım eksikliğinde malikle müteselsil sorumludur; sorumluluk bakımından aralarındaki rücu hakkı saklıdır. Yapıdan yeniden zarar gelme tehlikesi sürüyorsa aynı Kanun’un 70. maddesi, tehlikeye maruz kalan kişiye önlem alınmasını isteme hakkı verir. Apartman tabelası veya çatı gibi ortak kısımlar için sorumlu kişiyi tapu ve yönetim kaydından belirleyin.
Ağaç özel bir bahçedeyse zarar kimden istenir?
Özel kişiye ya da apartman bahçesine ait bir ağaçta ağacın sahibi, genel haksız fiil kuralına göre sorumlu tutulur. Türk Borçlar Kanunu’nun 69. maddesi yalnız bina ve diğer yapı eserlerini sayar; bir ağacın bu kapsama girip girmediği, somut olaya ve ağacın durumuna göre değerlendirilir.
Genel kuralda zarar gören, zararı ve karşı tarafın kusurunu ispatlar; ağacın çürük olduğunu, kurumuş dalların uyarıya rağmen kesilmediğini gösteren fotoğraf ve yazışmalar bu yüzden işe yarar. Tazminat istemi, Türk Borçlar Kanunu’nun 72. maddesine göre zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yılda, her halde olaydan itibaren on yılda zamanaşımına uğrar. Kasko ve özel malik yolları birbirine alternatif değil, birlikte kullanılabilir yollardır; zarar kalemlerini sıralarken trafik kazası tazminat davası hesap mantığı yol gösterir.
Fırtına veya mücbir sebep savunması zararı ortadan kaldırır mı?
Sorumlu taraf çoğu zaman rüzgârın olağanüstü olduğunu, olayın önlenemez bir doğa olayından kaynaklandığını söyler. Mücbir sebebin kapsamını kanun metni tanımlamaz; savunmanın sonucu, ağacın veya yapının bakım durumuna ve rüzgâr kayıtlarına bağlıdır.
Belediye için dayanak, hizmetin kusurlu işlemesi; bina maliki için bakım eksikliği ve yapımdaki bozukluktur. Bu eksiklik ile zarar arasındaki bağı delille gösterin: ağacın içinin çürümüş olması, daha önce yapılmış şikâyet ya da ihbar, tabelanın paslanmış bağlantıları ve aynı gün civardaki rüzgâr hızı kaydı bu bağı kurmaya yarar. Olay günü rüzgâr hızı Meteoroloji kayıtlarından öğrenilir; çevredeki sağlam ağaç ve yapıların ayakta kalması da bakım eksikliği iddiasını destekleyebilir.
Zarar sonrası hangi deliller toplanır, hangi süreler kaçırılmamalı?
Olay yerini araç kaldırılmadan önce fotoğraf ve videoyla belgeleyin; ağacın veya yapının kime ait olduğunu belediye, tapu ve yönetim kayıtlarından öğrenin. Olay için polis veya zabıta tutanağı isteyin, aracı ekspertize götürüp hasar raporu alın ve meteoroloji kaydını ekleyin. Daha önce bildirilmiş şikâyet varsa kaydını saklayın.
Süreler farklı yollara göre ayrı işler:
- İdareye başvuru: eylemi öğrenmeden itibaren bir yıl, her halde eylemden itibaren beş yıl.
- İdare mahkemesinde dava: ret veya otuz günlük cevapsızlıktan sonra altmış gün.
- Özel malike karşı tazminat: öğrenmeden itibaren iki yıl, her halde on yıl.
- Sigortacıya karşı istem: muacceliyetten itibaren iki yıl, her halde rizikodan itibaren altı yıl.
En kısa süre hangisiyse takvimi ona göre kurun; kasko bildirimi için poliçedeki bildirim süresine ayrıca bakın.
Kasko ödedikten sonra sigorta şirketi belediyeye veya malike rücu eder mi?
Evet. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1472. maddesi, sigortacı tazminatı ödediğinde sigortalının yerine geçtiğini ve sorumlulara karşı dava hakkının ödenen kadar sigortacıya geçtiğini düzenler. Sigortacı belediyeye veya bina malikine karşı rücu davası açabilir; sizin ayrıca dava açmanıza gerek kalmayan kısım budur.
Sigortacı zararı kısmen karşıladıysa kalan kısım için sorumlulara karşı hakkınız saklı kalır. Poliçeye göre muafiyet tutarı, değer kaybı veya ikame araç gibi kalemler karşılanmamış olabilir; bu kalemleri idareye başvurunuzda ya da malike karşı davanızda ayrıca isteyin. Sigortacıya haklarınızı zedeleyecek bir feragat veya sulh imzalamadan önce kasko ödemesinin kapsamını kontrol edin. Hangi yolun önce işletileceği dosyadaki delillere bağlıdır; Ankara’daki dosyalar için Ankara trafik kazası avukatı hizmetinde bu sıra birlikte belirlenir.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.