Yaralanan yolcu tazminatı kazaya karışan diğer aracın trafik sigortasından istiyorsa, karşı araç sigortası hatır taşıması gerekçesiyle tazminattan indirim yapamaz. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 16 Ocak 2025’te, karşı araçta yolcu olan davacının sürekli iş göremezlik tazminatından yüzde 20 hatır indirimi yapılmasını onaylayan Sigorta Tahkim Komisyonu İtiraz Hakem Heyeti kararını bozdu. Aynı Daire başka bir dosyada, arkadaşını ücretsiz taşıyan motosikletin sigortacısına yöneltilen talepte ise indirimin yapılması gerektiğine hükmetti.
Yargıtay karşı araçtaki yolcuya hatır indirimi uygulayan kararı hangi gerekçeyle bozdu?
Daire, indirimin davalı sigortacının sigortaladığı araçta taşınmayan bir yolcu için uygulanamayacağını belirtti:
Karar metninden
“Davalı vekili, davacının sigortalı araçta hatır için taşındığı savunmasında bulunarak, bu sebeple tazminattan indirim yapılmasını talep etmiş; Uyuşmazlık Hakem Heyeti tarafından, davalı yararına % 20 hatır taşıması indirimi yapılarak karar verildiği anlaşılmış ise de; karşı araçta yolcu olan davacı yönünden hatır taşıması indiriminin uygulanamayacağı gözetilerek, davalı yararına hatır taşıması indirimi yapılmaması gerekir iken yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Sigortacı, davacının kendi sigortaladığı araçta hatır için taşındığını savunmuştu; dosyaya göre ise davacı diğer araçtaki yolcuydu. Daire sigortacının bütün temyiz itirazlarını reddetti, yolcunun temyizini kabul etti ve kararı oy birliğiyle verdi:
Hüküm fıkrası
“1-Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan sebeplerle davalı vekilinin tüm temyiz itirazlarının REDDİNE,”
“2-Yukarıda (2) numaralı bentte açıklanan sebeplerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan İtiraz Hakem Heyeti kararının BOZULMASINA,”
“16.01.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.”
Hatır taşıması indirimi neden yolcuyu taşıyan araçla sınırlıdır?
Kararın tek cümlelik gerekçesi bu sınırın nedenini açıklamaz; neden, KTK ile Daire’nin hatır taşımasına ilişkin genel ölçütünden çıkarılabilir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun (KTK) 87. maddesi, yaralanan veya ölen kişi hatır için karşılıksız taşınmaktaysa işletenin sorumluluğunu genel hükümlere bırakır. Genel hükümlerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 51. maddesi, hâkimin tazminatın kapsamını durumun gereğine ve özellikle kusurun ağırlığına göre belirlemesini öngörür.
Aynı Daire 11 Şubat 2025 tarihli kararında (E. 2023/3342, K. 2025/2194), hatır taşımasında KTK’nin 87. maddesinin birinci fıkrası yollamasıyla TBK’nin 51. maddesine göre tazminattan uygun indirim yapılmasının yerleşik olduğunu belirtti. Bu karara göre hatır ilişkisinde taşımanın kimin menfaatine olduğu belirlenir; taşımada işletenin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin menfaati varsa hatır taşımasından söz edilemez. Bu ölçüt, yolcu ile onu taşıyan araç arasındaki ilişkiye bakar; karşı aracın işleteni yolcuyu taşımadığından aralarında hatır ilişkisi kurulmaz.
Karşı aracın işleteni yolcuyu taşımadığı için onun sorumluluğu KTK’nin 85. maddesinin birinci fıkrasındaki işleten sorumluluğuna dayanır. KTK’nin 91. maddesi de işletenlerin bu sorumluluğu karşılamak üzere zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmasını zorunlu kılar. Karar indirimi yalnız davacının karşı araçta yolcu olmasıyla reddeder; taşımanın ücretli olup olmadığını ayrıca tartışmaz.
Karşı araçta yaralanan yolcunun dosyasında hakem heyetleri ne karar vermişti?
Kaza 21 Eylül 2021’de oldu; davacı, davalının trafik sigortası bulunan araçla aynı kazaya karışan diğer araçta yolcuydu ve yaralanarak malul kaldı. Kararda kazanın oluşu ve sürücülerin kusur oranları yer almıyor. Davacı Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurarak önce 10.000 TL sürekli iş göremezlik tazminatı ile 600 TL adli tıp rapor ücretini istedi, ardından talebini 127.436,89 TL’ye yükseltti.
Sigortacı başvurunun usulsüz, maluliyet raporunun hatalı olduğunu savundu. Hesabın TRH 2010 Yaşam Tablosu ve yüzde 1,8 teknik faizle yapılmasını, hatır taşıması indirimini istedi; geçici iş göremezlik ve bakıcı giderinden sorumlu olmadığını da ileri sürdü. Uyuşmazlık Hakem Heyeti 22 Aralık 2022’de talebi kısmen kabul etti ve hatır indirimi yaparak 101.949,51 TL’ye hükmetti. Bu tutar, istenen 127.436,89 TL’nin yüzde 80’ine denk gelir.
İtiraz Hakem Heyeti davacının itirazını reddetti; sigortacının yalnız vekâlet ücretine yönelik itirazını kabul ederek ücreti 9.200 TL olarak düzeltti. Temyizde davacı, tazminatın yolcusu olduğu araçtan değil karşı aracın sigortasından istendiğini ileri sürdü. Sigortacı ise maluliyet raporuna, emniyet kemeri nedeniyle müterafik kusura, teknik faize ve uzlaşma araştırmasına dayandı. Daire bu itirazları genel gerekçeyle reddetti, ayrıca tartışmadı.
Sigorta tahkim kararı Yargıtay’a hangi yolla gelir?
Dosya Yargıtay’a hakem kararı, itiraz ve temyiz aşamalarından geçerek gelir; ilk adım sigortacıya yazılı başvurudur. KTK’nin 97. maddesi, sigortacı süresinde cevap vermez veya cevap talebi karşılamazsa zarar görene dava açma ya da 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurma imkânı tanır. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 30. maddesi, Komisyona gitmek için talebin sigortacı nezdinde kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığının belgelenmesini veya sigortacının on beş iş günü içinde yazılı cevap vermemesini arar.
Aynı maddeye göre “Hakemler, sadece kendilerine verilen evrak üzerinden karar verir.” Kanundaki tutar sınırına ulaşan uyuşmazlıklarda hakem kararına, Komisyonca bildirimden itibaren on gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir ve itiraz hakem kararının icrasını durdurur. Daha yüksek sınırı aşan uyuşmazlıklarda itiraz üzerine verilen karara karşı temyiz yolu açıktır. Kanun temyiz usulü için mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’na gönderir; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 447. maddesi bu yollamayı HMK’nin karşılık gelen hükümlerine yapılmış sayar.
Kanun metnindeki maktu tutarlar Üretici Fiyatları Endeksi artışını aşmamak üzere artırılabilir; başvuru tarihine göre uygulanacak sınırlar sigorta tahkim kararına itiraz konusunun parçasıdır. Bu dosyada Daire, kesinlik, süre ve temyiz şartı yönünden ön incelemeden sonra iki tarafın temyiz dilekçesini kabul etti. Karar, bozmadan sonra yalnız dosyanın mahkemeye gönderilmesine hükmediyor; yeniden kararı hangi heyetin vereceğini açıklamıyor.
Yolcu kendi bindiği aracın sigortasına başvurursa hatır indirimi yapılır mı?
Yapılabilir. Daire’nin 11 Şubat 2025 tarihli kararında İtiraz Hakem Heyeti, yolcunun karşı araçta bulunduğu gerekçesiyle hatır indirimini reddetmişti. Daire bu sonucu hatalı buldu: “Zira davacı eldeki davayı yolcu olduğu motorsikletin zorunlu trafik sigortasına karşı açmıştır”. O dosyada yolcu ile sürücü arkadaştı ve birlikte yolculuk yapıyordu.
Daire, arkadaşa taşıma ücreti ödenmesini hayatın olağan akışına aykırı saydı. Aksini davacı ispat edemediği için sigortacının süresinde yaptığı hatır savunmasını kabul etti ve yerleşik uygulamasına göre yüzde 20 indirim yapılması gerektiğini belirtti. Aynı kararda Daire’ye göre “Hâkim, gerekçesini kararında tartışmak ve nedenlerini göstermek koşuluyla tazminattan mutlaka indirim yapmak zorunda da değildir.”
İki karar birlikte okunduğunda ayrım, talebin hangi aracın sigortacısına yöneltildiğine bağlıdır. Talep yolcuyu taşıyan aracın sigortacısına yöneldiğinde hatır taşıması indirimi tartışması, yolculuğun amacına ve karşılıksız olup olmadığına döner.
İki aracın karıştığı kazada yaralanan yolcu hangi sigortacıya başvurabilir?
KTK’nin 88. maddesi, bir motorlu aracın katıldığı kazada üçüncü kişinin zararından birden fazla kişi sorumluysa bunların müteselsil sorumlu tutulacağını düzenler. Aynı maddeye göre işletenler aralarındaki iç ilişkide kural olarak kusurları oranında zarara katlanır. İncelenen iki kararda Daire bu konuyu ayrıca tartışmadı. Ancak bu düzenleme karşısında yolcu, talebini zorunlu trafik sigortasının teminat sınırları içinde bindiği aracın sigortacısına yöneltebilir; diğer aracın işleteni KTK’nin 86. maddesine göre sorumluluktan kurtulamadıkça o aracın sigortacısına da yöneltebilir.
Kurtuluş için karşı aracın işleteni, kendisinin ve eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kusurunun bulunmadığını ve araçtaki bir bozukluğun kazayı etkilemediğini ispat etmelidir. Ayrıca kazanın mücbir sebepten, zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini göstermelidir. Başvuru yapılacak sigortacıyı seçerken kaza tespit tutanağındaki kusur dağılımını ve yolcunun hangi araçta bulunduğunu gösteren kaydı birlikte değerlendirin; hakemler evrak üzerinden karar verdiği için bu belgeleri başvuruya ekleyin.
Sigortacının ileri sürdüğü emniyet kemeri indirimi ise TBK’nin 52. maddesindeki müterafik kusura dayanır; bu indirim hatır ilişkisine değil yolcunun kendi davranışına bağlıdır. Daire 2026 tarihli bir kararında kemer indirimi için emniyet kemeri ile yaralanma arasındaki illiyet bağını aradı. Karşı araç bulunmayan tek taraflı trafik kazasında yolcu tazminatı ise yolcuyu taşıyan aracın işletenine ve sigortacısına yöneldiğinden, hatır savunması orada tartışma konusu olabilir. Birden fazla aracın karıştığı trafik kazası dosyalarında kusur raporu ve poliçe limitleri, talebin hangi sigortacıya yöneltileceğine yön verir.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.