Trafik kazasında hatır taşıması, hatır için karşılıksız yolculuk ilişkisini ifade eder; değerlendirmede yolculuğun amacı ve karşılıksızlık araştırılır. Arkadaşlık, aile bağı veya ücret ödenmediği açıklaması üzerinden doğrudan tazminat sonucu çıkarmak yerine, yolculuğun nasıl kararlaştırıldığı ve hangi koşullarda gerçekleştiği ortaya konulmalıdır.
Trafik Kazasında Hatır Taşıması Nedir, Her Ücretsiz Yolculuğu Kapsar mı?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 87. maddesi, hatır için karşılıksız taşınan kişinin yaralanması veya ölmesi hâlinde işletenin ya da araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin sorumluluğunu genel hükümlere bırakır. Motorlu aracın kişiye aynı amaçla karşılıksız verilmesi de maddede düzenlenir. Dolayısıyla yolcu olarak taşınma ile aracın kullanılması için verilmesi ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Genel hükümlere gönderme, ücretsiz taşınan kişinin bütün tazminat haklarının ortadan kalktığı anlamına gelmez; yalnız sorumluluğun hangi hukukî çerçevede inceleneceğini gösterir. Bundan sigorta şirketinin her talebi karşılayacağı veya hiçbir talebi karşılamayacağı sonucu da çıkarılamaz.
Örneğin bir arkadaşın evine bırakılması anlatılırken yolculuğun kimin isteğiyle başladığı, gidilecek yer ve ödeme konuşulup konuşulmadığı açıklanabilir. Tek taraflı trafik kazasında yolcu tazminatı konusunu inceleyen kişi açısından da önce araçtaki konumun ve yolculuk ilişkisinin açıklığa kavuşturulması yararlıdır.
Yakıt Katkısı ve Aile İlişkisi Nasıl Değerlendirilir?
Sigorta Tahkim Komisyonunun yayımladığı 18.09.2020 tarihli, 2020/İHK-16173 sayılı İtiraz Hakem Heyeti kararında; yolculuğun amacı, işletenle aile bağı, ücret ödenmesi ve yakıt veya yolculuk giderine katılım hakkında dosyada bilgi ya da delil bulunmadığı değerlendirilmiştir. Bu nedenle yakıt parası verildiği veya verilmediği anlatılırken, mevcut kaydın tam olarak neyi gösterdiği açıklanmalıdır.
Bir ödeme kaydının tarihini, miktarını, kime gönderildiğini ve açıklamasını birlikte saklamak yararlıdır. Yolculuk öncesindeki mesajda gider paylaşımından söz ediliyorsa yalnız ödeme cümlesi değil, konuşmanın ilgili bağlamı da korunmalıdır.
Aynı kararın gerekçesinde aile bireyleri arasındaki taşıma ve ücretsiz taşımanın yasal zorunluluktan kaynaklandığı durumlar için hatır taşımasının uygulanmayacağı yönünde değerlendirme yer alır. Bu açıklama, tarihli bir tahkim kararının gerekçesidir; bütün akrabalık ilişkilerine uygulanacak bağlayıcı bir kural veya güncel Yargıtay yaklaşımı olarak sunulamaz.
Aile ilişkisini anlatırken yalnız “akrabam” demek yerine, kimler arasında nasıl bir bağ bulunduğunu ve yolculuğun hangi ihtiyaç için yapıldığını belirtmek daha açıklayıcıdır. Araç bir işletmeyle bağlantılıysa bu bağlantının da gösterilmesi, sürücüyle olan kişisel ilişkinin aracın kullanım amacıyla karıştırılmasını önler.
Hatır Taşıması Tartışmasında Hangi Bilgi ve Belgeler Yararlıdır?
Anılan 2020 kararında karşılıksız taşımanın kanıtlanamamasının sonucu sigorta şirketine yüklenmiş ve şirketin hatır taşımasına ilişkin itirazı reddedilmiştir. Kararın bu kısmı, yalnız “ücret ödenmedi” iddiasına dayanmak ile yolculuğun koşullarını dosyaya yansıtmak arasındaki farkı gösterir.
Aşağıdaki liste zorunlu başvuru evrakı listesi değildir; yolculuğun koşullarını açıklamaya yardımcı olabilecek kayıtları gösterir:
- Yolculuğun kararlaştırılması: Hukuka uygun elde edilmiş mesajlar, görüşmenin tarihi ve yolculuğu doğrudan bilen kişilerin anlatımları.
- Ödeme ve giderler: Mevcut dekontlar, yakıt fişleri ve masraf paylaşımına ilişkin yazışmalar.
- Yolculuğun amacı: Varsa görev yazısı, toplantı bilgisi, işyeri belgesi veya güzergâh açıklaması.
- Olay anlatımı: Kaza belgelerinde ve önceki ifadelerde yolculuğun nedeni hakkında bulunan açıklamalar.
Belgeleri tarih sırasıyla ayırmak, hangi bilginin doğrudan kayda dayandığını ve hangisinin kişinin hatırlamasından ibaret olduğunu görmeyi kolaylaştırır. Eksik bilgiyi kesinmiş gibi tamamlamamak, farklı anlatımlar varsa bunları saklamadan belirtmek gerekir. Trafik kazası sonrası yapılması gerekenler kapsamında saklanan kaza ve sağlık belgelerinin yanında, yolculukla ilgili kayıtları ayrı bir dosyada toplamak sonraki incelemeyi kolaylaştırabilir.
Hatır Taşıması İndirimi İçin Sabit Bir Oran Var mı?
Kanunda sabit bir oran yoktur; Yargıtay 4. Hukuk Dairesi ise hatır taşıması kabul edilen dosyalarda yerleşik olarak yüzde 20 indirim uygular. Karayolları Trafik Kanunu’nun 87. maddesi sorumluluğu genel hükümlere bıraktığından indirimin dayanağı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 51. maddesidir; bu madde hâkime tazminatın kapsamını durumun gereğine ve kusurun ağırlığına göre belirleme yetkisi verir. Hâkim indirim yapmayacaksa bunun gerekçesini kararında göstermelidir.
İndirim yalnız hatır için taşıyan aracın işleteni, sürücüsü ve o aracın trafik sigortacısı tarafından ileri sürülebilir. Yolcu, kazaya karışan diğer aracın sigortacısından tazminat istiyorsa bu sigortacı hatır taşıması indirimi yapamaz; Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, karşı araç sigortasının hatır taşıması indirimi yaptığı bir tahkim kararını bu nedenle bozmuştur.
Bir ödeme teklifinde hatır taşıması kesintisi gösteriliyorsa, teklifin tamamını ve varsa hesap ekini saklamak yararlıdır. Kesintinin adı, tutarı, açıklanan gerekçesi ve dayanak gösterilen belgeler ayrı ayrı işaretlenebilir. Bu hazırlık, kesintinin hukukî geçerliliğini kabul etmek anlamına gelmez.
Yaralanmalı trafik kazası tazminat hesaplama konusundaki genel bilgiler, eldeki teklifte açıklanmayan hatır taşıması gerekçesinin yerine geçmez. Önemli olan, hesaplanan miktarla taşıma ilişkisinin niteliğine ilişkin iddiayı birbirinden ayırabilmektir.
Somut Olay İncelemesine Nasıl Hazırlanılır?
İlk olarak kazanın tarihi, araçta bulunan kişinin konumu, yolculuğun başlangıç ve varış noktası ile bilinen amacı kısa bir olay özeti hâline getirilebilir. Ardından ödeme veya gider paylaşımı açıklaması mevcut belgelerle eşleştirilebilir. Sürücü, araç sahibi ve yolculukla bağlantılı işletme hakkında bilinen bilgiler birbirine karıştırılmadan yazılmalıdır.
İkinci olarak, varsa hatır taşıması iddiasını içeren yazı veya teklif ayrı tutulabilir. Bu belgede hangi olayın gerekçe gösterildiği, hangi kaydın eksik olduğu ve hangi açıklamanın tartışmalı kaldığı belirlenebilir. Kişisel değerlendirmeleri belgelerde yazan ifadelerden ayırmak, trafik kazası tazminat davası hakkında yapılacak görüşmede sorunun daha açık anlatılmasını sağlar.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.