Ekspertiz Sonrası Fiyat Düşüşü ve Ön Değerleme 2026

Ekspertiz sonrası fiyat düşüşü, ilk tutarın niteliği, aracın yaşı ve kilometresi ile incelemede bulunan ek kusurlara göre değerlendirilir.

Aracını satmak için çevrim içi tutar alan kişi, inceleme merkezinde daha düşük bir bedelle karşılaşınca önce iki kaydı karşılaştırmalıdır: İnternette ne vaat edilmişti ve sonrasında araçta ne bulundu? Ön değerleme sonucunda verilen fiyat teklifine ilişkin özel kurallar vardır. Buna karşılık ekranda görülen her tahmin, aracın o bedelle satın alınacağı anlamına gelmez.

Ekspertiz sonrası fiyat düşüşü ne zaman sınırı aşar?

Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik m.24/3, model yılına göre sekiz yaşın ve 160.000 kilometrenin altındaki taşıtlarda, ön değerleme sonucunda verilen fiyat teklifi ile nihai teklif arasındaki farkın yüzde beşten fazla olamayacağını düzenler. Yaş ve kilometre koşullarının ikisi birlikte aranır. Tam sekiz yaşındaki veya kilometresi tam 160.000 olan bir araca, bu özel sınır kendiliğinden uygulanmaz.

Bu nedenle ilk kontrol, ruhsattaki model yılı ile başvuru ve inceleme tarihindeki kilometre bilgisidir. Koşullardan birinin karşılanmaması, işletmenin bütün açıklamalarının önemsiz olduğu anlamına gelmez; ancak yüzde beşlik özel hüküm o araç için doğrudan hesap ölçüsü yapılamaz. Bu rehber kendi aracını satan bireysel kişiye yöneliktir. İşletmeler arasındaki ve Yönetmelik m.2’de sayılan diğer özel satışlarda kapsam ayrıca incelenir.

İlk tutar bir aralık olarak verilmişse m.24/5 uyarınca hesap üst sınır üzerinden yapılır. Yalnız alt tutarı başlangıç kabul etmek, farkı gerçekte olduğundan küçük gösterebilir. Önce üst tutar ile son rakam arasındaki fark bulunur; bu fark, üst tutarın yüzde beşiyle karşılaştırılır. Bu hesap tek başına incelemeyi bitirmez; fiziksel kontrolde satıcının beyanına ek olarak tespit edilen arıza ve kusurların giderim bedeli de farka eklenebilir. Dolayısıyla yüzde beşi aşan her düşüşü doğrudan hukuka aykırı saymak doğru değildir.

İlk ekrandaki tutar alım teklifi mi, piyasa tahmini mi?

İnternet ekranını yalnız rakamın bulunduğu yerden keserek saklamayın. Tutarın altındaki açıklamalar, araca ilişkin kabul edilen bilgiler ve devam adımları da önemlidir. Bazı ekranlar piyasa değerini gösterir; bazılarında işletmenin belirli koşullarla satın alma iradesi açıklanır. “Ön değerleme” başlığı, tek başına bütün uygulamaların aynı hukukî sonucu doğurduğunu göstermez.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.1 ve m.8 bakımından tarafların açıklamaları ve öneriyle bağlanma iradesi incelenir. Açıkça bağlayıcı olmadığı belirtilen veya koşullarından böyle anlaşılan bir öneriyle, belirli süre için sunulan bir alım önerisi aynı değildir. Bununla birlikte sayfanın bir köşesindeki “bağlayıcı değildir” ifadesi, Yönetmelik kapsamındaki bir fiyat teklifine ilişkin yükümlülüklerin tümünü kendiliğinden kaldırdığı şeklinde yorumlanmamalıdır. İşlemin bütünü değerlendirilmelidir.

Teklifin geçerliliği ile satışın tamamlanması da farklıdır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.20/d, tescilli araçların olağan satış ve devrinde noter işlemini arar. Çevrim içi ekranda bir rakam görmek veya randevu oluşturmak, kendi başına mülkiyeti karşı tarafa geçirmez. İmzalanmış başka bir belge varsa onun içerdiği yükümlülükler ayrıca okunmalıdır.

İnceleme sonunda teklif verilmezse veya süre dolarsa

Yönetmelik m.24/2 uyarınca ön değerleme sonunda fiyat teklifi verilen ve fiziksel incelemesi tamamlanan araca aynı gün nihai teklif sunulur. Buradaki başlangıç, yalnız randevunun oluşturulması veya merkeze varılması değildir; araç üzerindeki incelemenin tamamlanmasıdır. Teslim ve kontrol saatlerinin saklanması, sürecin hangi aşamada kaldığını anlamayı kolaylaştırır.

İşletme, son teklif sunmayacağı durumları ön değerleme aşamasında bildirmelidir. Önceden bildirilen bu durumların dışında nihai teklif verilmesi zorunludur. “Aracınızı alamıyoruz” yanıtı geldiğinde, hangi bulguya dayanıldığını ve bunun başta açıklanan hangi koşulla ilişkili olduğunu yazılı olarak isteyin. İlk ekranda olmayan bir koşulla karşılaşılması ile önceden belirtilen koşulun araçta gerçekleşmesi aynı mesele değildir.

Maddenin altıncı fıkrasına göre ön değerleme sonunda verilen fiyat teklifi en az 24 saat geçerlidir. Bu süre, dava açmak veya şikâyet etmek için tanınmış bir süre değildir. Ekrandaki oluşturulma ve geçerlilik zamanını birlikte kaydedin; daha uzun süre bildirilmişse o açıklamayı da koruyun. Fiziksel inceleme sonunda belirlenen ihale açılış fiyatı da m.24/4 kapsamında nihai teklif sayılır. “Henüz satış olmadı” denilmesi bu tanımı ortadan kaldırmaz.

Bu özel hükümler 1 Ocak 2025’te yürürlüğe girmiştir. Daha eski bir işlem inceleniyorsa, sonradan yürürlüğe giren kurallar geçmiş olaya doğrudan taşınmamalıdır.

İlk beyan ile araçtaki bulgular nasıl karşılaştırılır?

Önce sisteme hangi bilgileri girdiğinizi belirleyin. Yönetmelik m.24/1, araç özelliklerinin yanında arıza, boya ve değişen parça bilgilerinin de dikkate alınmasını öngörür. İlk formda bildirdiğiniz bir boya işlemiyle, incelemede ilk kez saptanan bir mekanik arıza birbirinden ayrılmalıdır. İşletmenin farkı “ekspertiz sonucu” diye topluca açıklaması, bu ayrımı görmenizi sağlamaz.

Sonra inceleme raporundaki bulguları ilk beyanla eşleştirin. Aynı parçanın ilk kayıtta nasıl, raporda nasıl tanımlandığına bakın. Yeni bir arıza gösteriliyorsa tespitin dayanağını, giderilmesi için öngörülen işlemi ve bedelin hangi kalemlerden oluştuğunu sorun. Önceden bildirilen bir kusurun tekrar yeni bulgu gibi sunulmasıyla, beyana ek gerçek bir arızanın tespit edilmesi farklı değerlendirilir.

Son tutarı incelerken ilave kusurun giderim bedelini, başka gerekçelerle yapılan indirimlerden ayrı göstermesini isteyin. Genel piyasa koşulları, yeniden satış beklentisi veya işletmenin tercih ettiği kâr payı, yalnız adlandırılmakla ek arıza giderine dönüşmez. Buna karşılık ilk beyanda bulunmayan bir kusurun raporla ortaya konulması da yok sayılmamalıdır. Uyuşmazlığın odağı, toplam farkın hangi kısmının hangi somut bilgiye dayandığıdır.

Hangi kayıtları saklamalı, işletmeden ne istemeli?

Randevuya gitmeden önce ve inceleme biter bitmez kayıtları tek yerde toplayın. Yalnız son rakamın fotoğrafı, başlangıçtaki şartları veya sonradan değişen bilgiyi göstermeyebilir. Özellikle şu belgeleri saklamak yararlıdır:

• Tarih ve saatle birlikte ilk tutarın, geçerlilik süresinin ve açıklamaların göründüğü ekranın tamamı.
• Gönderdiğiniz araç bilgileri, hasar beyanı ve varsa sonradan yaptığınız düzeltmeler.
• Randevu ve teslim kayıtları, inceleme raporu, arıza fotoğrafları ve bildirilen gider kalemleri.
• Son bedelin veya teklif verilmeyeceğinin bildirildiği mesaj ile işletmenin gerekçeli yanıtı.

İşletmeye yazarken önce işlem tarihini ve başvuru kaydını belirtin. Ardından ilk ve son tutarı, hangi bulguya itiraz ettiğinizi ve beklediğiniz açıklamayı kısa biçimde yazın. “İlk beyanda bildirdiğim hususlarla incelemede ek olarak tespit edilen kusurların ayrılmasını ve son tutarın hesabının açıklanmasını istiyorum” şeklindeki bir talep, genel bir memnuniyetsizlik mesajından daha belirgindir. Bu, her dosya için zorunlu bir başvuru kalıbı değildir.

Kayıtların ilk hâlini koruyun. Sonradan hazırladığınız karşılaştırma notu yardımcı olabilir; fakat asıl ekranın ve yazışmanın yerine geçmez. Özellikle tutar değişikliğinin tarihi ile araç bilgilerinde yaptığınız düzeltmenin tarihini karıştırmayın.

Uyuşmazlık sürerse hangi başvuru yolu değerlendirilir?

İlk adım, işletmeden alınan açıklamayla belgeleri karşılaştırmaktır. Yönetmelik yükümlülüklerine aykırılık iddiası sürüyorsa m.31’deki denetim yetkisi kapsamında Ticaret Bakanlığına veya ilgili Ticaret İl Müdürlüğüne belgeli inceleme talebi iletilebilir. İlk ekran, yaş ve kilometre kaydı, inceleme sonucu ve son tutar birlikte sunulduğunda iddia somutlaşır. İdari denetim, size bedel farkının kendiliğinden ödenmesini sağlayan bir karar yolu olarak görülmemelidir.

Bir para talebi ileri sürülecekse bunun hukukî dayanağı ve muhatabı ayrıca belirlenir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.3 açısından yalnız araç sahibinin bireysel kişi olmasıyla bütün uyuşmazlıklar için otomatik tüketici yolu seçilmez. Kendi aracını işletmeye satma ilişkisi ile ticari amaç taşımadan ayrı bir ekspertiz hizmeti satın alma ilişkisi ayrılmalıdır. Başvuru mercii, talebin niteliği, tarafların konumu ve gerektiğinde tutar dikkate alınarak belirlenir.

Sorun ayrıca satın alınmış teknik raporun yanlışlığıysa ekspertiz şirketinin sorumluluğu farklı bir inceleme konusudur. Satış tamamlandıktan sonra alıcının ayıp iddiası ise ayıplı araç satışında satıcının sorumluluğu kapsamında ele alınır. Bu ilişkileri ilk rakamla son rakam arasındaki farkla birleştirmek, yanlış kişiye veya yanlış gerekçeyle talep yöneltilmesine yol açabilir.

Yüzde beş hesabı tek başına dava sonucunu veya ödenecek tutarı belirlemez. İdari inceleme talebi, özel hukuk talebinin yerine de geçmez. Başvurudan önce hangi açıklamanın yapıldığını, hangi koşulun gerçekleştiğini ve somut olarak ne istendiğini belirlemek gerekir.

Av. Muhammet Ali BEYHAN