Sıfır araçta tekrarlayan arıza sonunda giderilmiş olsa da Yargıtay, aynı arızanın garanti süresinde sekiz kez onarıldığı bir dosyada tüketicinin ayıpsız misliyle değişim isteyebileceğine karar verdi. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 11 Ocak 2024 tarihli kararında, ayıbın onarımla giderildiği, değer kaybı oluşmadığı ve onarım hakkının kullanıldığı gerekçesiyle verilen ret kararını davacı tüketici yararına bozdu.
Yargıtay sekiz kez onarılan araçta ret kararını hangi gerekçeyle bozdu?
Daire, arızanın giderildiğini bildiren bilirkişi görüşünü talebi reddetmeye yeterli görmedi ve misliyle değişim koşullarının oluştuğunu şöyle açıkladı:
Karar metninden
“Yine yargılama aşamasında alınan ve hükme esas teşkil eden bilirkişi raporunda “11.913 km arızanın tekrarlanmadığı göz önünde bulundurulduğunda arızanın giderildiği görüş ve kanaati” bildirilmiş olmakla, yeniden aynı arızanın ortaya çıkmayacağından bahsedilmesi mümkün değildir. Tüketicinin sıfır kilometre olarak almış olduğu araçta, garanti süresi içerisinde aynı arızanın sekiz kez gerçekleşmesi, arızaların giderilmesi esnasında her defasında bir çok parçası değiştirilmesi nedeniyle araç orjinal halini kaybettiği gibi arızalar giderilse bile tüketicinin araca duyduğu güvenin sarsılması nedeniyle araçtan beklediği yararı, konforu ve performansı sağlamaması, tüketicinin maldan yararlanamamasının süreklilik arz etmesi gibi hususlar da göz önüne alındığında, eldeki dava yönünden aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteme koşullarının gerçekleşmiş olduğunun kabulü gerekir. O halde mahkemece, aracın ayıpsız misli ile değişimi yönünde karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.”
Kararın ikinci bozma nedeni harçla ilgilidir:
Karar metninden
“Diğer taraftan tüketicinin harçtan muaf olduğu gözetilmeden davacının harçtan sorumlu tutulmuş olması da usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir”
Hüküm fıkrası
“1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 373 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca ORTADAN KALDIRILMASINA, 2.İlk Derece Mahkemesi kararının davacı yararına BOZULMASINA,”
Daire böylece hem bölge adliye mahkemesinin istinaf başvurusunu reddeden kararını kaldırdı hem de ilk derece mahkemesinin ret kararını bozdu; ayrıca peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde iadesine karar verdi. Karar oy çokluğuyla verildi; erişilen karar metninde karşı oy yazısı yer almıyor.
Dosyada hangi arıza tekrarladı, alt mahkemeler talebi neden reddetti?
Tüketici aracı sıfır kilometre olarak satın aldı ve kısa süre sonra araç arıza vermeye başladı. Bilirkişi raporuna göre arıza oksijen sondasından kaynaklanıyordu, garanti süresi içinde sekiz kez parça değiştirilerek giderilmişti ve basit bir incelemeyle anlaşılamayan, kullanımla ortaya çıkan gizli ayıp niteliğindeydi. Tüketici, satıcıya ve üretici olarak gösterilen şirkete karşı aracın ayıpsız ve sıfır kilometre misliyle değiştirilmesi davasını açtı.
Davalılar, servise yalnız periyodik bakım için gelindiğini ve ayıbın süresinde bildirilmediğini savundu. Onlara göre tüketici onarım hakkını seçmişti, bu hak bir kez kullanılmakla sona ermişti ve basit onarımla giderilen arıza değer kaybı doğurmazdı.
Erzincan 2. Asliye Hukuk (Tüketici) Mahkemesi, araçta ayıp bulunduğunu ancak oksijen sondası değişimiyle giderildiğini, onarımın iz, performans düşüşü veya ömür azalması bırakmadığını ve değer kaybı oluşmadığını belirten bilirkişi raporuna dayanarak davayı reddetti. Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi de istinaf başvurusunu esastan reddetti; ona göre tüketici aracı çekince koymadan teslim almıştı, sorun dava açılmadan giderilmişti ve seçimlik hak onarım yönünde kullanılarak tükenmişti.
Ücretsiz onarımı kabul eden tüketici sonradan misliyle değişim isteyebilir mi?
Garanti Belgesi Yönetmeliği’nin 9. maddesine göre ücretsiz onarımdan sonra araç garanti süresi içinde tekrar arızalanırsa isteyebilir. Yargıtay bu dosyada sonucu tek bir tekrara değil, sekiz tekrar ve onarımların araca etkisine dayandırdı. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 11. maddesi ayıplı malda dört seçimlik hak tanır: sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim, ücretsiz onarım ve imkân varsa ayıpsız misliyle değişim. Satıcı, tüketicinin seçtiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Yönetmeliğin 9. maddesi tekrar arızanın yanında azami tamir süresinin aşılmasını ve tamirin mümkün olmadığının raporla belirlenmesini de sayar. Bu hâllerde tüketici bedel iadesini, bedel indirimini ya da imkân varsa ayıpsız misliyle değişimi satıcıdan isteyebilir; satıcı bu talebi reddedemez. Misliyle değişim talebi, bildirildiği tarihten itibaren en geç otuz iş günü içinde yerine getirilmelidir. Aynı Yönetmeliğin 11. maddesine göre kullanma kılavuzuna aykırı kullanımdan doğan arızalarda bu haklar uygulanmaz; kullanım hatası, azami tamir süresi içinde düzenlenen raporla belirlenir.
Bölge adliye mahkemesinin dayandığı, seçimlik hakkın kullanılmakla tükendiği gerekçesini Yargıtay ayrıca tartışmadı. Bununla birlikte Daire, ilgili hukuk olarak Yönetmeliğin 9. ve 11. maddelerini gösterdi ve onarım hakkının kullanıldığı bu dosyada misliyle değişim koşullarının gerçekleştiğine karar verdi. Değişim istediğiniz hâlde servis yalnız onarım yaptıysa durum farklıdır; değişim yerine onarım yapılması hâlinde yazılı değişim talebinizin tarihini gösteren belgeyi saklayın.
Arıza giderildi ve değer kaybı yoksa değişim talebi düşer mi?
Bu dosyada düşmedi. Alt mahkemeler değer kaybının yokluğunu ret için yeterli saymıştı; Daire değer kaybı tespitini ayrıca tartışmadan, yukarıdaki alıntıda sayılan olgulara dayanarak bozdu.
Daire, arızanın 11.913 km boyunca tekrarlanmadığını bildiren bilirkişi görüşünü de yeterli görmedi: Bu mesafede arızanın görülmemesi, aynı arızanın yeniden çıkmayacağını göstermez. Kararın ölçütü tek başına arıza sayısı değildir; Daire sonucu “eldeki dava yönünden” kurdu.
Daire ilgili hukuk olarak Kanun’un 8. maddesini de gösterdi; madde, tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklik içeren malı da ayıplı sayar. Satıcı misliyle değişimin kendisi için orantısız güçlük doğuracağını ileri sürerse Kanun’un 11. maddesinin üçüncü fıkrası tüketiciye sözleşmeden dönme veya bedelden indirim yolunu bırakır; bu kararda böyle bir değerlendirme yapılmadı.
Ayıplı araç davasında tüketiciden harç alınabilir mi?
Alınmaz: 6502 sayılı Kanun’un 73. maddesinin ikinci fıkrası, tüketici mahkemelerinde tüketicilerin açtığı davaları 492 sayılı Harçlar Kanunu’ndaki harçlardan muaf tutar.
Alt mahkeme kararlarında davacı tüketici harçtan sorumlu tutulmuştu; Yargıtay bunu esastan ayrı, ikinci bir bozma nedeni olarak gösterdi. Harç tahakkuk ettirilirse muafiyeti dilekçede hatırlatın; hükümdeki harç sorumluluğunu kanun yolunda ayrıca ileri sürün.
Misliyle değişim bozmasından sonra ilk derece mahkemesi ne yapar?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 373. maddesi uyarınca bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararı bozulursa bu karar kaldırılır. Dosya, kararı veren veya uygun görülecek başka bir ilk derece mahkemesine gönderilir; Yargıtay bu dosyayı kararı veren mahkemeye gönderdi.
Bozma kararı aracın değişimini kendiliğinden sağlamaz; değişim hükmünü ilk derece mahkemesi kurar. Mahkeme bozmaya uyarak karar verirse bu karara karşı temyiz yoluna başvurulabilir. Mahkeme önceki kararında direnirse ve direnme kararı temyiz edilirse inceleme önce bozmayı veren Daire’de yapılır; Daire direnmeyi yerinde görmezse dosyayı Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna gönderir.
Tekrarlayan arızada hangi servis kayıtları değişim talebini destekler?
Her servis girişinde arızayı yazılı kayda geçirtin. Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği’nin 11. maddesine göre servis, arızalı malı teslim alırken tüketicinin şikâyet ve taleplerini ve arızanın bildirim tarihini gösteren bir belge düzenler. Aracı teslim ederken de arızaya ve yapılan işlemlere ilişkin bilgileri içeren servis fişi verir. Bu dosyada davalı, servise yalnız bakım için gelindiğini savunmuştu; arızanın her seferinde şikâyet olarak yazılması böyle bir savunmayı karşılar.
Servis fişlerinde değiştirilen parçaların ve arızanın aynı kaynaktan geldiğinin görünmesi, tekrar sayısının ve garanti süresi içinde kalındığının ispatını kolaylaştırır. Arıza dava sırasında görünmez hâle gelebileceği için ayıplı araçta delil tespiti ile aracın mevcut durumu ve onarım geçmişi erken aşamada bilirkişiye inceletilebilir.
Otuz iş günlük süre içinde değişim yapılmazsa önce arabulucuya başvurulur. 6502 sayılı Kanun’un 73/A maddesine göre tüketici mahkemesindeki uyuşmazlıklarda, tüketici hakem heyetinin görevine girenler gibi istisnalar dışında arabuluculuk dava şartıdır. Anlaşma sağlanamazsa tüketici uyuşmazlıkları için görevli tüketici mahkemesine dava açılabilir; dava tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir. Satıcı, üretici ve ithalatçı misliyle değişimden müteselsilen sorumludur; bu dosyada olduğu gibi dava birlikte yöneltilebilir. Üretici veya ithalatçı ancak ayıbın malı piyasaya sürmesinden sonra doğduğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulur.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.