Ortaklığın giderilmesi davası nedir?
Ortaklığın giderilmesi davası, paylı veya elbirliği mülkiyeti şeklinde sahip olunan taşınır veya taşınmaz malların ortakları arasındaki mülkiyet ilişkisini sona erdirerek bireysel mülkiyete geçişi sağlayan ya da malın satışı yoluyla elde edilen bedelin adil bir şekilde dağıtılmasını amaçlayan bir dava türüdür. Bu dava türü, halk arasında “izale-i şüyu” olarak da bilinir ve paydaşlardan herhangi birinin talebiyle açılabilir.
Paylı mülkiyet, birden fazla kişinin belirli paylar oranında bir mal üzerinde mülkiyet hakkına sahip olduğu durumdur. Elbirliği mülkiyeti ise, belirli paylar olmaksızın, bir mal üzerinde birden fazla kişinin ortak mülkiyet hakkına sahip olduğu durumdur. Her iki mülkiyet türünde de ortaklardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir. Dava, özellikle miras yoluyla edinilen ve mirasçıların paylaşım konusunda anlaşamadığı mallarda sıkça gündeme gelir.
Ortaklığın giderilmesi davasının hukuki dayanağı nedir?
Ortaklığın giderilmesi davası, Türk Medeni Kanunu’nun 698 ve 699. maddelerinde düzenlenmiştir. Bu maddeler, paylaşmanın hangi hâllerde istenebileceğini ve paylaşma biçimlerini belirler.
TMK m. 698 Paylaşma İstemi: “Hukuki bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir. Paylaşmayı isteme hakkı, hukuki bir işlemle en çok on yıllık süre ile sınırlandırılabilir. Taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmeler, resmi şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir. Uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz.”
TMK m. 699 Paylaşma Biçimi: “Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir. Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hakim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına, bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi halinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına karar verir. Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa açık artırmayla satışa hükmolunur. Satışın paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi, bütün paydaşların rızasına bağlıdır.”
Ortaklığın giderilmesi davasının şartları nelerdir?
1. Elbirliği veya Paylı Mülkiyete Tabi Bir Malın Bulunması: Dava, elbirliği veya paylı mülkiyete tabi taşınır veya taşınmaz mallar için açılabilir. Bu mal taşınmaz olabileceği gibi taşıt, hisse senedi, ziynet eşyası gibi çeşitli varlıklar da olabilir. Davacının, dava konusu mal üzerinde mülkiyet hakkına sahip olması gerekir.
2. Davacı ve Davalıların Ortaklar Arasında Yer Alması: Davacı ve davalılar malın paydaşları olmalı; davada bütün paydaşlar yer almalıdır.
3. Dava Konusu Malın Detaylı Bir Şekilde Belirtilmesi: Dava konusu malın bilgileri eksiksiz ve doğru belirtilmelidir. Taşınmaz ise ada ve parsel bilgisi, araç ise plaka numarası, patent belgesi ise numarası gibi detaylar açıkça yazılmalı; mal üzerindeki ortaklığı gösteren belgeler dava dosyasına eklenmelidir.
4. Hukuki Bir İşlem veya Amaca Dayalı Devam Ettirme Yükümlülüğünün Bulunmaması: Hukuki bir işlem gereğince (en çok on yıl için) veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmamalıdır. Ayrıca paylaşma, uygun olmayan bir zamanda istenemez.
Ortaklığın giderilmesi davasında arabuluculuk zorunlu mu?
1 Eylül 2023 tarihinden itibaren, ortaklığın giderilmesi davalarında arabuluculuk yoluna başvurulması zorunlu hale getirilmiştir. Bu tarih itibariyle açılacak tüm ortaklığın giderilmesi davalarında, arabulucuya başvurulmadan dava açılamaz. Arabuluculuk süreci, dava şartı olarak kabul edilmiş olup, arabulucuya başvurulmadan açılan davalar, dava şartı eksikliği nedeniyle usulden reddedilir.
Bu şart, 5 Nisan 2023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7445 sayılı Kanun’un 37. maddesiyle 6325 sayılı Kanun’a eklenen 18/B maddesinde düzenlenmiştir. Madde, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı sayar. Arabuluculukta taraflar anlaşırsa dava açılmasına gerek kalmaz; anlaşma sağlanamazsa süreç tamamlanmış sayılır ve dava açılabilir.
Ortaklığın giderilmesi davası hangi mahkemede açılır?
Ortaklığın giderilmesi davasında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 4. maddesi, taşınır ve taşınmaz mal veya hakların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalarda Sulh Hukuk Mahkemeleri’nin görevli olduğunu açıkça belirtmiştir. Yetkili mahkeme ise, dava konusu taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Örneğin Ankara’da bulunan bir taşınmaz için dava Ankara Sulh Hukuk Mahkemesi’nde açılır; farklı yerlerde bulunan birden fazla taşınmaz dava konusu edilecekse, bu taşınmazlardan birinin bulunduğu yer mahkemesinde dava açılabilir.
Dava konusu taşınır bir mal ise genel yetki kuralı uygulanır ve davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkili olur. Ortaklığın giderilmesi davası, ecrimisil veya kira bedeli gibi alacak talepleriyle birlikte görülemez; Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 2015/7322 E., 2017/458 K. sayılı kararında bu tür taleplerin davadan ayrılarak bunlar hakkında görevsizlik kararı verilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Ortaklığın giderilmesi davasında paylaşım nasıl yapılır?
Paylaşma biçiminde paydaşlar anlaşamazsa mahkeme, malın niteliğini, paydaşların durumunu ve taleplerini dikkate alarak önce malın aynen taksim suretiyle bölünüp bölünemeyeceğini değerlendirir. Aynen taksim mümkün değilse veya ciddi bir değer kaybına yol açacaksa satışa karar verilir.
Ortaklığın Aynen Taksim Suretiyle Giderilmesi
Ortaklığın aynen taksim suretiyle giderilmesi, malın her paydaşa düşen kısmının belirlenip mal fiziken bölünerek paydaşlara dağıtılması anlamına gelir. Bölünen parçaların değerleri birbirine denk düşmezse, eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanır.
Kat mülkiyetine konu olmaya elverişli bir taşınmazda paydaşlardan biri paylaşmanın kat mülkiyeti kurularak yapılmasını isteyebilir. Bunun için yapının onaylı projesine uygun tamamlanmış olması, bağımsız bölümlerin başlı başına kullanılabilmesi, her paydaşa en az bir bağımsız bölüm düşmesi ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 12. maddesindeki belgelerin (onaylı proje, yapı kullanma belgesi, yönetim planı) tamamlanması gerekir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 2017/4362 E., 2021/1018 K. sayılı kararında, kat mülkiyeti kurulu bir binada aynen taksim istendiğinde gerekirse ivaz eklenerek her paydaşa bir bağımsız bölüm verilmesi, kalan bağımsız bölümler için satışa karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Ortaklığın Satış Suretiyle Giderilmesi
Malın fiziken bölünmesi mümkün değilse veya bölünmesi hâlinde önemli bir değer kaybı doğacaksa mal açık artırmayla satılır ve elde edilen bedel paydaşlar arasında payları oranında paylaştırılır. Satışın yalnız paydaşlar arasında artırmayla yapılması, bütün paydaşların rızasına bağlıdır.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 2018/135 E., 2021/2455 K. sayılı kararına göre satış bedeli ve harç, paylı mülkiyette tapudaki paylar, elbirliği mülkiyetinde mirasçılık belgesindeki paylar oranında dağıtılır; iki mülkiyet türü bir aradaysa her iki belgedeki paylar birlikte dikkate alınır. Dava iki taraflı olduğundan kazanan veya kaybeden taraf yoktur; yargılama giderleri ve vekâlet ücreti de taraflara payları oranında yükletilir.
Ortaklığın giderilmesi davasında kıymet takdirine itiraz edilebilir mi?
Dava konusu malın değeri, mahkemenin atadığı bilirkişilerce yapılan kıymet takdiriyle belirlenir ve bilirkişi raporu mahkemeye sunulur. Belirlenen değer, malın paylaşımında veya satışında dikkate alınır. Taraflardan biri kıymet takdirine itiraz ederse itiraz mahkemece değerlendirilir ve gerekirse yeni bir kıymet takdiri yapılır.
Ortaklığın giderilmesi davasının tarafları kimlerdir?
Davacı taraf, ortaklığın giderilmesini talep eden paydaş veya paydaşlardır; davalı taraf ise davacı dışında kalan diğer paydaşlardır. Davacı, dava açarken tüm paydaşları davaya dahil etmek zorundadır. Paydaşlardan birinin ölümü hâlinde mirasçılık belgesine göre mirasçılarının davaya katılması sağlanmadan işin esası incelenmez.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 2019/697 E., 2021/4324 K. sayılı kararında, güncel tapu kaydında malik görünen bazı kişiler davaya katılmadan verilen satış kararını taraf teşkili sağlanmadığı için bozmuş; mahkemenin güncel tapu kaydını temin ederek taraf teşkilini denetlemesi ve hükümde taşınmazların ada ve parsel numaralarını açıkça göstermesi gerektiğini belirtmiştir. Taraf teşkili, tapu kayıtları ve arabuluculuk aşaması birlikte yürütüldüğünden süreç bir gayrimenkul avukatı desteğiyle planlanabilir.
Dava sırasında taşınmazın tapu bilgilerinde yanlışlık çıkarsa ne yapılır?
Dava konusu olan taşınmazın tapu bilgilerinde bir hata veya eksiklik tespit edilirse, mahkeme bu durumu değerlendirir ve gerekli görülmesi halinde taraflara bu hatanın düzeltilmesi için belirli bir süre verir ve yetki sağlar. Bu düzeltme işlemleri tamamlandıktan sonra davaya devam edilir.
Davacı feragat ederse ortaklığın giderilmesi davası reddedilir mi?
Ortaklığın giderilmesi davası çift yönlü bir dava olduğundan, davacı feragat etse bile dava reddedilmez. Diğer paydaşlar davaya devam etmek isterse, mahkeme davaya devam ederek esas hakkında karar verir.
Kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulu taşınmazda ortaklığın giderilmesi istenebilir mi?
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 7. maddesine göre kat mülkiyetine veya kat irtifakına tabi taşınmazın tamamında ortaklığın giderilmesi istenemez. Ancak bağımsız bölümler, bağımsız bir taşınmaz gibi dava konusu olabilir ve bunlarda ortaklığın giderilmesi istenebilir.
Ağaç ve yapıların (muhdesat) kime ait olduğu tartışmalıysa ne yapılır?
Eğer dava konusu taşınmaz üzerindeki ağaç veya yapıların kime ait olduğu konusunda bir anlaşmazlık varsa, hakim bu konuda muhdesatın aidiyetinin tespiti için ek bir dava açılması gerektiğine karar verebilir. Bu dava sonuçlanana kadar mevcut dava bekletici mesele olarak kabul edilir.
Muhdesat paydaşlardan birine aitse ne yapılır?
Eğer muhdesat (ağaç veya yapı) paydaşlardan birine aitse ve bu konuda tapuda bir şerh varsa ya da paydaşlar arasında bu konuda bir anlaşmazlık yoksa, arz ve muhdesatın değeri ayrı ayrı hesaplanır. Toplam değere oranla her paydaşın payı belirlenir ve satış bedeli bu şekilde dağıtılır.
Paydaşlar aynen taksimde anlaşırsa hâkim satışa karar verebilir mi?
Tüm paydaşlar malın aynen taksim edilmesi konusunda anlaşmışlarsa ve sadece kimin hangi parçayı alacağına karar verememişlerse, hakim satış yoluna gitmez. Paydaşların oybirliği ile aldığı kararlara hakim müdahale edemez.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.