Kooperatiften çıkarılan ortağın hakları nelerdir?
Kooperatiften çıkarılan ortak, çıkarma kararına süresinde itiraz edebilir; karar kesinleşirse ödediği parayı ayrıldığı yılın bilançosuna göre geri isteyebilir. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 16. maddesi çıkarma kararına karşı itiraz yolunu ve üç aylık süreyi düzenler.
Kanunun 17. maddesi ise ayrılan veya çıkarılan ortağın mali haklarını belirler. Bu yazıda çıkarma, kendiliğinden düşme ve istifa ayrımı, itiraz yolu, kararın kesinleşmesine kadar süren haklar ve paranın tahsili sırayla anlatılır.
Kooperatif ortağı hangi sebeplerle çıkarılabilir?
Ortak, yalnız anasözleşmede açıkça yazılı bir sebeple çıkarılabilir; anasözleşmede yer almayan bir gerekçeyle verilen karar bu nedenle geçerli sayılmaz. Çıkarma kararını, yönetim kurulunun teklifi üzerine genel kurul verir; anasözleşme bu yetkiyi yönetim kuruluna da bırakabilir.
Karar gerekçeli yazılır ve ortaklar defterine işlenir. Kararın onaylı örneği, on gün içinde noter aracılığıyla ortağa tebliğ edilmek üzere notere tevdi edilir. Tebliğ tarihi, itiraz süresinin başlangıcı olduğu için tebligat zarfını ve kararın kendisini saklayın.
Yargıtay uygulamasında çıkarmanın hukuki bir sebebe ve usule dayanması aranır; özellikle aidat borcunda çıkarmadan önce ortağa ihtar yapılıp yapılmadığına bakılır. Bu nedenle kararın gerekçesini anasözleşmedeki sebep maddesiyle karşılaştırın.
Aidat borcu yüzünden ortaklık kendiliğinden düşer mi?
Evet, ancak yalnız kanundaki usul tamamlanırsa. 1163 sayılı Kanun’un 27. maddesi, kooperatifin aidat gibi mali yükümleri ortaktan yazılı olarak ve makul bir süre vererek istemesini öngörür. İstek elden, taahhütlü mektupla yapılır; bunlar mümkün olmazsa ilanla duyurulur. Ortak ilk isteğe uymaz ve ikinci istekten sonra bir ay içinde de ödemezse ortaklığı kendiliğinden düşer. Anasözleşme ihtar için ayrıca noter yolunu şart koşmuş olabilir.
Düşme, çıkarma kararından farklıdır: çıkarmada karar organı sebebi değerlendirip karar verir, düşmede ise kanunun saydığı şartlar gerçekleşince sonuç doğar. Düşme borcu silmez; ödenmemiş aidatlar ortaklık sona erse de kooperatifin alacağı olarak kalır. Kooperatif bu alacak için icra takibi başlatırsa ödeme emrine süresinde icra takibine itiraz edilmesi gerekir. Kat mülkiyetindeki aidat alacağı ise başka bir kanuna tabidir; apartman aidatı kurallarıyla karıştırılmamalıdır.
Çıkarma kararına üç ay içinde nasıl itiraz edilir?
Kanun, tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açılmasına izin verir. Süre tebliğ günüyle başlar; kararı öğrenmeniz ya da defterde görmeniz süreyi başlatmaz. Üç ay içinde ne genel kurula ne de mahkemeye başvurulursa çıkarma kararı kesinleşir.
Kesinleşen karar artık itiraza konu edilemez ve iade alacağı bu andan sonra gündeme gelir. Tebliğ aldığınız gün tarihi not edin, tebliğ zarfını ve kararın örneğini saklayın ve süreyi tebliğ gününden itibaren hesaplayın.
İtiraz dilekçesinde çıkarma sebebinin anasözleşmede yazılı olup olmadığı, kararın gerekçeli olup olmadığı, aidat için yazılı istek yapılıp yapılmadığı ve tebligat usulüne uyulup uyulmadığı ileri sürülebilir. Bunları gösteren ihtar, dekont ve kooperatif yazışmalarını dosyaya ekleyin.
Çıkarma kararında genel kurula itiraz mı, iptal davası mı?
Hangi yolun açık olduğu, kararı kimin verdiğine bağlıdır. Karar yönetim kurulunca verilmişse ortak, üç ay içinde noter aracılığıyla yönetim kuruluna tebliğ edeceği yazıyla ilk genel kurula itiraz edebilir. Karar zaten genel kurulca verilmişse genel kurula itiraz yolu yoktur; mahkemeye doğrudan başvurulur.
Genel kurula itiraz edilirse yönetim kurulu kararına karşı dava açılamaz. Ancak genel kurulun itiraz üzerine vereceği karara karşı dava hakkı saklıdır. Yani genel kurula giden ortak, o organın sonucunu bekler ve olumsuz bir karar çıkarsa yeniden dava yoluna başvurabilir. İlk genel kurul toplantısına kadar geçecek zamanı hesaba katın: kooperatif genel kurulu toplanmazsa ya da ortak yalnız genel kurul yolunu seçip sonucu beklemek isterse, davayı kaçırma riski doğabilir.
Doğrudan dava açmak isteyen ortak için kanun, kanundan doğan hukuk davalarını ticari dava sayar ve basit yargılama usulünü uygular; bu hüküm 1163 sayılı Kanun’un 99. maddesinde yer alır. Görevli ve yetkili mahkemeyi dava açmadan önce belirleyin.
Çıkarma kararı kesinleşene kadar ortaklık hakları sürer mi?
Evet. Çıkarma kararı kesinleşmeyen ortağın yerine yeni ortak alınamaz; bu kişinin ortaklıktan doğan hak ve yükümlülükleri karar kesinleşinceye kadar devam eder. Ortak bu süre içinde de aidat ve diğer ödemelerle yükümlüdür. Ödeme yapmamak, yeni bir düşme veya çıkarma gerekçesi doğurabilir.
Bu nedenle itiraz süreci sürerken ödemelerin yapılması, ortaklığın devamını isteyen kişi için önemlidir. Mahkeme çıkarma kararını iptal ederse ortaklığın nasıl sürdüğü verilen hükmün kapsamına göre belirlenir.
Kooperatiften çıkarılan ortağa ne kadar para iade edilir?
1163 sayılı Kanun’un 17. maddesi çıkarılan ortağın haklarının anasözleşmede gösterileceğini, bu hakların yedek akçeler hariç ayrıldığı yılın bilançosuna göre hesaplanacağını öngörür. İade tutarı bu nedenle kooperatifin bilançosundaki rakamlara ve anasözleşmeye bağlıdır.
Yargıtay uygulamasında çıkarılan ortak, ödediği aidatları ilgili yıl bilançosuna göre masraf hissesi düşülmüş hâliyle alır. Aynı uygulamada ödenen paraya yeniden değerleme ya da endeksleme yapılmaz ve üyelik döneminden doğan geç ödeme faizi istenemez. Masraf hissesinin tutarı bilançodan anlaşılır; bilançoyu ve genel kurul tutanağını kooperatiften isteyin.
Sermaye veya mevduatından yoksun kalacağı bir şartla çıkarılan ortak bu şarta bağlı kalmaz: kanun bu tür şartı hükümsüz sayar. Anasözleşmede ayrılan ortağın payının iade edilmeyeceğine ilişkin bir madde varsa bu hüküm, ortağı kanundaki hakkından yoksun bırakamaz.
Kooperatif parayı vermezse zamanaşımı ve dava yolu nedir?
Kanun, kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek iade ve ödemelerin genel kurul kararıyla en çok üç yıl geciktirilebileceğini öngörür. Çıkan ve çıkarılan ortakların alacakları, istenebilecekleri günden başlayarak beş yılda zamanaşımına uğrar. Yargıtay uygulamasında iade, bilançonun genel kurulca kabulünden bir ay sonra istenebilir hâle gelir; zamanaşımı bu andan sonra işlemeye başlar. Ödeme günü ve ertelemenin geçerli olup olmadığı anasözleşmeye ve genel kurul kararına bağlıdır.
Kooperatif ödemezse konusu para olan alacak davasından önce arabulucuya başvurmak kural olarak dava şartıdır; bu kural 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesinde yer alır. Arabulucu altı hafta içinde sonuçlandırır; süre en çok iki hafta uzar. Anlaşma sağlanmazsa ticari dava açılır ve basit yargılama usulü uygulanır. Çıkarma kararının iptali davasının bu şarta tabi olup olmadığı ayrıca değerlendirilir, çünkü bu dava para alacağı davası değildir.
Başvurudan önce şu belgeleri toplayın: tebliğ tarihini gösteren çıkarma kararı, anasözleşmenin çıkarma ve iade maddeleri, ödeme dekontları, ihtar yazıları ve ayrıldığınız yılın bilançosu. Süre, iade ve dava yolu konularında Ankara’da gayrimenkul hukuku alanında çalışan bir avukatın dosyayı inceleyerek yol göstermesi mümkündür.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.