Çek Karşılıksız Çıkarsa Ne Yapılır? Hamilin Hakları 2026

Çek karşılıksız çıkarsa ne yapılır, hamil hangi adımları izler?

Çek karşılıksız çıkarsa ne yapılır: önce çekin kanunî ibraz süresi içinde bankaya sunulduğundan emin olun, ardından bankadan karşılıksızdır işlemi ve banka sorumluluk tutarını isteyin. Sonraki adım, çekin aslı veya bankanın verdiği onaylı fotokopiyle keşideciye ve cirantalara karşı icra takibi başlatmaktır; üç yıllık zamanaşımı ibraz süresinin bitiminden işler.

Sıra şöyledir: çeki ibraz süresinde bankaya götürmek, bankadan çek üzerine işlem yazdırmak ve çekin aslını ya da onaylı fotokopisini almak, bankanın ödemesi gereken tutarı istemek, kambiyo senetlerine özgü takibi açmak. Takip usulünün ayrıntıları kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yazısında anlatılır; burada yalnız hamilin çek öncesi ve takip öncesi adımları ele alınır.

Ceza yolu ayrıdır. 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesi hamilin şikâyeti üzerine adli para cezası öngörür; keşidecinin ve şirket yetkilisinin sorumluluğu şirket çeki karşılıksız çıkarsa kim sorumlu yazısında işlenir. Tahsil için icra yolu ise bu yazıdaki adımlarla ilerler.

Karşılıksız çıkan çek ne zamana kadar bankaya ibraz edilmelidir?

Süre, çekin ödeneceği yere göre değişir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 796. maddesi çek düzenlendiği yerde ödenecekse on günü, başka bir yerde ödenecekse bir ayı, başka bir kıtada ödenecekse üç ayı ibraz süresi olarak belirler. Süre, çekteki düzenleme tarihinin ertesi günü başlar.

Son gün resmî tatile rastlarsa süre izleyen ilk iş gününe uzar. Mücbir sebep varsa ibraz ve protesto süreleri de uzar; engeli gösteren belgeleri saklayın.

İleri tarihli çekte kanunî süre yine çekteki düzenleme tarihine göre hesaplanır. 5941 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre düzenleme tarihinden önce bankaya ibraz edilen çek hakkında hukukî takip yapılamaz; ileri tarihli çek için takip yapılabilmesi, çekin kanunî ibraz süresi içinde ibraz edilmesine ve karşılıksızdır işlemi yapılmasına bağlıdır. Çeki yalnız vade gününü bekleyip geç götürmek bu nedenle hak kaybı doğurabilir.

Bankada karşılıksızdır işlemi nasıl yapılır, hamil ne talep etmelidir?

Hamil talep ederse banka, çekin arka yüzüne ibraz tarihini, hesabın durumunu, ödediği miktarı ve ibraz edenin adını yazar. İşlemi banka yetkilisi ile ibraz eden imzalar. Bankanın ödediği tutar düşüldükten sonra karşılıksız kalan miktar açıkça belirtilir. Kanun işlem için hamilin talebini ve imzasını arar; talebinizi çeki sunarken açıkça dile getirmeniz, tercihen yazılı yapmanız önerilir.

Banka kendi yükümlülüğündeki tutar dâhil kısmî ödeme yaparsa çekin aslı bankada kalır; çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi ücretsiz verilir. Bu fotokopiyle müracaat borçlularına karşı kambiyo senetlerine özgü takip yoluna başvurulabilir, icra mahkemesinde ispat aracı olarak da kullanılabilir; mahkeme veya icra dairesi isterse çekin aslı bankaca gönderilir. Kısmî ödemeyi kabul etmezseniz karşılıksızdır işlemi yine yapılır, ancak çekin aslı imzanız alınarak size geri verilir.

Karşılıksızdır işlemi, banka yükümlülüğü dışında kalan kısımla sınırlıdır. Çek bedelinin bankaca ödenen bölümü çekten düşülür, takip kalan alacak üzerinden yürür.

Karşılıksız çekte banka hamile ne kadar öder?

Süresinde ibraz edilen çekte hesapta karşılık hiç yoksa banka, her çek yaprağı için Merkez Bankası’nın belirlediği tutarı öder; çek bedeli bu tutardan azsa bedeli öder. Karşılık kısmen varsa, çek bedeli belirlenen tutar veya altındaysa banka kısmi karşılığı bu tutara tamamlar; çek bedeli belirlenen tutarı aşıyorsa kısmi karşılığa ek olarak o tutarı öder. Her iki hâlde ödeme çek bedelini aşamaz. Eski basım çeklerde banka kısmi karşılığı eski basım için belirlenen tutara tamamlar. Tutarı her Ocak ayında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası belirler ve Resmî Gazete’de yayımlar.

29 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/4 sayılı Tebliğ, tutarı yeni basım çek yapraklarında 16.350 TL, eski basım çek yapraklarında 14.200 TL olarak belirlemiştir. Tebliğ 29 Ocak 2026’da yayımlanmış, 30 Ocak 2026’da yürürlüğe girmiştir. Çekin hangi basımdan olduğunu çek defterinden belirleyin; tutar buna göre değişir. Önceki yıllara ait daha düşük tutarlar günceli yansıtmaz.

Banka ödemeyi geciktirirse 5941 sayılı Kanun’un 3. maddesi günlük binde üç gecikme cezası öngörür. Bankanın bu sorumluluğu, çek yaprağının baskı tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmemişse sona erer. Çek bedeli banka tutarını aşıyorsa kalan bölüm için keşideci ve cirantalara başvurulur.

Keşideci ve cirantalara karşı kambiyo takibi nasıl başlatılır?

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 167. maddesi çek alacaklısına, alacak rehinle güvence altına alınmış olsa bile kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapma imkânı tanır. Takip talebine çekin aslı ile borçlu sayısınca tasdikli örnek eklenir. Çek bu yolun dışında kalırsa alacak, genel ilamsız icra takibi ile de istenebilir.

Çekin kambiyo senedi niteliğini ve vadesini inceleyen icra dairesi, Kanun’un 168. maddesi uyarınca ödeme emri gönderir. Ödeme emrinde borçluya on gün ödeme süresi, beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet ve imzaya veya borca itiraz süresi bildirilir. Borca itiraz icra mahkemesine yapılır; icra takibine itiraz hâlinde borçlunun hangi yola başvurduğuna göre süreç değişir.

Hamil, süresinde ibraz edilen ve ödenmemesi protesto, muhatap bankanın çek üzerine yazdığı tarihli beyan veya takas odası beyanıyla sabit olan çekte cirantalara, keşideciye ve diğer borçlulara başvurabilir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 810. maddesi başvuruda çek bedelini, ibraz gününden işleyen faizi, giderleri ve en çok binde üç komisyonu istemeye imkân verir. Ankara’da takip açılacaksa talep ve eklerin eksiksiz sunulması ile ödeme emri sonrası şikâyet ve itiraz sürelerinin izlenmesi, Ankara icra avukatı hizmetinin kapsamındaki işlerdendir.

İbraz süresi geçtiyse çek bedeli istenebilir mi, çek zamanaşımı ne zaman dolar?

Cirantalara, keşideciye ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakkı kanunda çekin süresinde ibraz edilmesi ve ödenmemesinin sabit olması şartına bağlanmıştır; bu nedenle ibraz süresi, hem başvurma hakkının hem zamanaşımının başlangıcı bakımından belirleyicidir. Bu başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 814. maddesindeki bu süre, 6273 sayılı Kanun’la altı aydan üç yıla çıkarılmıştır. Süre, çekin vade gününden değil, ibraz süresinin bittiği günden hesaplanır.

Örneğin on günlük süre içinde ibraz edilmesi gereken çek geç sunulduysa, zamanaşımının başlangıcı bankaya götürdüğünüz gün değil, o on günün bittiği gündür. Son gün tatile rastlarsa süre ilk iş gününe uzar; mücbir sebepte süreler uzar.

Bir çek borçlusunun diğerine karşı hakkı ise çeki ödediği veya kendisine karşı dava açıldığı tarihten üç yıl sonra zamanaşımına uğrar. Takip açıldıktan sonra borçlu süre geçtiğini ileri sürerse icra takibinde zamanaşımı itirazı yazısındaki sürece göre cevap verilir. İbraz süresi kaçırılmış çek için hangi yolun açık kaldığı, çekin tarihleri ve borçlunun konumu incelenerek belirlenir.

Av. Muhammet Ali BEYHAN