Kamu davasının açılmasının ertelenmesi, savcının yeterli şüphe bulunan bir dosyada iddianame düzenlemeyi beş yıl bekletmesi anlamına gelir. Beş yıl içinde kasıtlı suç işlenmezse dosya kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla kapanır, işlenirse dava açılır. Karar size tebliğ edildiyse itiraz süresi iki haftadır.
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi nedir, hangi suçlarda verilir?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 171. maddesi, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda savcıya bu yetkiyi verir. Savcı, yeterli şüphe bulunmasına rağmen kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteleyebilir. Karar mahkemeden değil, soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısından çıkar.
Kanun bazı suçları baştan kapsam dışı bırakır. Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar için erteleme yoluna gidilmez. Ayrıca örgüt suçları, kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği veya kamu görevlisine görevinden dolayı karşı işlenen suçlar, asker kişilerin işlediği askerî suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar maddenin dışındadır. Bu nedenle ilk iş, isnat edilen suçun üst sınırına ve bu listeye bakmaktır.
Erteleme kararı için hangi şartlar birlikte aranır?
Maddenin üçüncü fıkrası dört şart sayar ve dördünün birlikte bulunmasını ister:
- Şüpheli daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasıyla mahkûm olmamış olmalıdır.
- Şüphelinin yeniden suç işlemekten çekineceği kanaati oluşmalıdır.
- Davanın ertelenmesi, şüpheli ve toplum açısından yargılamaya göre daha yararlı olmalıdır.
- Savcının tespit ettiği zarar aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazminle tamamen giderilmelidir.
İlk üç şart savcının dosyadaki değerlendirmesine dayanır. Dördüncüsü ise somut bir ödevdir: zararı şüpheli değil savcı tespit eder ve giderimin tamamlanması gerekir. Geçmişte kasıtlı suçtan hapis cezası bulunan kişi için bu yol baştan kapanır.
Ertelenen dosya sabıka kaydına veya adli sicile işlenir mi?
Erteleme kararı, mahkûmiyet kaydı gibi adli sicile işlenmez. CMK’nin 171. maddesinin beşinci fıkrası, bu kararların özel bir sisteme kaydedilmesini öngörür. Kayıt yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim ya da mahkeme isterse kullanılır.
5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu’nun 6. maddesinin birinci fıkrası aynı sonucu verir: kamu davasının açılmasının ertelenmesine ilişkin kararlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet başsavcılığı tarafından istenmesi hâlinde verilmek üzere kaydedilir. Mahkûmiyet sonucu oluşan adli sicil kaydı ise bu özel rejimin dışında kalır.
Beş yıllık erteleme süresinde yeni suç işlenirse ne olur?
Süre içinde kasıtlı bir suç işlenirse savcı kamu davasını açar. Kasıtlı suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Madde, ihlal sebebi olarak yalnız kasıtlı suçu yazar; taksirli suç ve kabahat bu fıkranın metninde ihlal sebebi olarak geçmez.
Madde erteleme süresi için imza, denetim veya benzeri bir yükümlülük de saymaz. Bu tür tedbirler adli kontrol kararlarının konusudur ve erteleme kararıyla birlikte otomatik gelmez. Uzlaşmada edim takside bağlanmışsa erteleme kararı CMK’nin 171. maddesindeki şartlar aranmaksızın verilir; edim yerine getirilmezse, süre içinde kasıtlı suç işlenmesi şartı aranmaksızın kamu davası açılır (CMK’nin 253. maddesinin 19. fıkrası).
Erteleme süresi dolunca dosya ne olur, zamanaşımı işler mi?
Beş yıllık süre kasıtlı suç işlenmeden dolarsa savcı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir ve dosya burada kapanır. CMK’nin 171. maddesinin dördüncü fıkrasına göre erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Yani bu beş yıl, dava zamanaşımı süresinin içinde geçmiş sayılmaz.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 66. maddesi, beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlarda dava zamanaşımını sekiz yıl olarak belirler. Süre hesaplanırken kanundaki cezanın üst sınırı esas alınır. Erteleme öncesinde geçen süre ayrıca hesaplandığı için kişiye özel zamanaşımı tarihi dosyadaki olay tarihine ve işlem tarihlerine bakılarak çıkarılır.
Erteleme kararına itiraz edilebilir mi, süre ve merci nedir?
Evet. Suçtan zarar gören de şüpheli de erteleme kararına itiraz edebilir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 173. maddesi itiraz süresini iki hafta olarak belirler; süre, kararın tebliğinden başlar.
İtiraz dilekçesi, kararı veren savcının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine verilir. Dilekçede olaylar ve deliller gösterilir. Hâkimlik istemi yerinde bulursa savcı iddianame düzenler. İstemi yerinde bulmazsa gerekçeli bir kararla reddeder, itiraz edeni giderlere mahkûm eder ve dosyayı savcıya gönderir.
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi ile HAGB ve KYOK arasındaki fark nedir?
Üç kararın farkı, dosyanın hangi aşamada olduğunda ve şüphenin düzeyinde yatar. Erteleme savcılıkta, yeterli şüphe varken ve dava açılmadan verilir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ise yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemediğinde veya kovuşturma olanağı bulunmadığında verilir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması mahkeme hükmünden sonra gündeme gelir. Yani erteleme dava açılmadan önce, HAGB yargılama bittikten sonra devreye girer. Erteleme süresi sorunsuz dolduğunda verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararı da bu nedenle yeterli delil bulunmadığı için verilen KYOK’tan farklı bir dayanağa sahiptir.
Erteleme için zarar nasıl giderilir, avukat ne yapar?
Zararın tutarını savcı tespit eder. Giderim, kanunda sayılan üç yoldan biriyle yapılır: aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazminat ödemesi. Zararın tamamı karşılanmadıkça dördüncü şart gerçekleşmiş sayılmaz, bu nedenle ödemenin eksiksiz ve kayıtlı yapılması gerekir. Ödeme belgelerini ve zarar gören tarafın aldığını gösteren yazıları dosyaya sunmak, savcının tespit ettiği zararın karşılandığını göstermeye yarar.
Erteleme önerilen dosyada Ankara ceza avukatının işi, şüphelinin şartları dosyada nasıl karşıladığını, kapsam dışı suç bulunup bulunmadığını ve itiraz süresinin ne zaman başladığını denetlemektir. İtiraz yoluna gidilecekse dilekçede olayların ve delillerin eksiksiz gösterilmesi gerekir; sonuç ise savcının ve hâkimliğin dosyadaki değerlendirmesine bağlıdır.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.