Ceza Hukukunda Uzlaştırma Nedir? 2026

Uzlaştırma Nedir? (Ceza Hukukunda Uzlaştırma / Türk Hukukunda Uzlaştırma)

Uzlaştırma, Türk Ceza Hukuku sisteminde mağdur ile fail arasında bir diyalog ve anlaşma sürecini ifade eden ve adli makamların gözetimi altında yürütülen bir çözüm yoludur. Ceza Muhakemesi Kanununun 253. ve devamı maddeleriyle düzenlenen uzlaştırma, taraflar arasındaki uyuşmazlığın yargılamaya gerek kalmaksızın çözülmesini; bu yolla mağdurun zararının giderilmesini ve failin işlediği fiilin sonuçlarını üstlenerek telafi etmesini amaçlar.

Uzlaştırmanın kapsamı, Ceza Muhakemesi Kanununda (CMK) 24 Kasım 2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanunla yapılan, 2 Aralık 2016’da yayımlanarak yürürlüğe giren değişiklikle genişletilmiştir. Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse devlet soruşturma veya kovuşturmadan vazgeçer.

Uzlaştırmada Şikayet Şartı ve Yeterli Şüphe

Uzlaştırma, kural olarak şikayete tabi suçlar bakımından devreye girer; ancak kanunda sayılan bazı suçlarda, şikayete tabi olup olmadığına bakılmaksızın da uygulanır.

Uzlaştırma sürecinin başlatılabilmesi için öncelikle suçun, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 253. maddesi kapsamında uzlaşmaya elverişli bir suç olması gerekmektedir. Şayet işlenen suç şikayete tabi bir suçsa, uzlaştırma sürecinin başlatılabilmesi için mağdurun şikayette bulunması zorunludur. Şikayet şartı gerçekleşmemişse, uzlaştırma sürecine başlamak mümkün değildir.

Yeterli şüphe, uzlaştırma sürecinin başlaması için diğer bir koşuldur. CMK’nın 253/4. maddesi uyarınca dosya, soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tabi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin bulunması hâlinde uzlaştırma bürosuna gönderilir. Yeterli şüphe bulunmadığı takdirde uzlaştırma yoluna gidilmez ve Cumhuriyet Savcısı kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verir; bu karara itiraz için kovuşturmaya yer olmadığına dair (KYOK) karara itiraz yazımızı inceleyebilirsiniz. CMK 253/8 uyarınca uzlaşma teklifinde bulunulması veya teklifin kabul edilmesi, delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir.

Savcılığa suç duyurusu/şikayeti hakkında detaylı bilgi almak için tıklayınız.

Uzlaştırma Kapsamındaki Suçlar Nelerdir?

Uzlaştırma yalnızca belirli suçlarda uygulanır. Bu suçlar genel olarak şikayete tabi suçlardır; şikayete tabi olmayan bazı suçlar ise Türk Ceza Kanunu (TCK) ve özel kanunlarda açıkça uzlaştırma kapsamına alınmıştır.

Türk Ceza Kanununda Uzlaştırmaya Tabi Suçlar:

1. Kasten Yaralama Suçu (TCK Madde 86 ve Madde 88): Suçun basit hali uzlaştırma kapsamına girer; nitelikli kasten yaralama durumunda ise uzlaştırma mümkün değildir.
2. Taksirle Yaralama Suçu (TCK Madde 89): Failin dikkatsizliği, tedbirsizliği veya mesleki kurallara aykırı hareketi sonucu başkasının yaralanmasıyla oluşan bu suç uzlaştırma kapsamındadır.
3. Tehdit Suçu (TCK Madde 106/1): Bu suçun basit hali uzlaştırmaya tabidir.
4. Konut Dokunulmazlığının İhlali Suçu (TCK Madde 116): Bir kişinin konutuna, işyerine veya eklentilerine rızası olmadan girilmesi ya da buradan çıkılmaması hâlinde oluşan bu suç uzlaştırmaya tabidir.
5. İş ve Çalışma Hürriyetinin İhlali Suçu (TCK Madde 117/1 ve Madde 119/1c): Bu suçlar da uzlaştırmaya dahildir.
6. Hırsızlık Suçu (TCK Madde 141, 144/1, 167/2): Basit hırsızlık (TCK 141) ile şikayete bağlı olan 144/1 ve 167/2 halleri uzlaştırmaya tabidir.
7. Kişilerin Huzur ve Sükununu Bozma Suçu (TCK Madde 123/1): Bir kimseyi rahatsız etmek amacıyla ısrarla telefonla aramak veya gürültü yapmak gibi fiillerle oluşan bu suç uzlaştırma kapsamındadır.
8. Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçu (TCK Madde 134/1, 2): Bu suç da uzlaştırma kapsamındadır.
9. Mala Zarar Verme Suçu (TCK Madde 151): Basit hali uzlaştırmaya tabidir.
10. Güveni Kötüye Kullanma Suçu (TCK Madde 155): Üçüncü fıkradaki hal hariç olmak üzere uzlaştırma kapsamındadır.

Özel Kanunlarda Uzlaştırmaya Tabi Suçlar:

1. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu’na Aykırılık (6750 Sayılı Kanun Madde 16/1): Bu kanunda yer alan suçlar uzlaştırmaya tabidir.
2. İcra ve İflas Kanunundaki Suçlar: İcra ve İflas Kanununun çeşitli maddelerinde düzenlenen suçlar (örneğin, İcra ve İflas Kanunu Madde 331, 332, 333/a) uzlaştırma kapsamına girmektedir.
3. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki Suçlar (5846 Sayılı Kanun Madde 71 ve 72): Bu kanunda düzenlenen bazı suçlar da uzlaştırma kapsamındadır.
4. Türk Ticaret Kanunundaki Haksız Rekabet Suçları (Türk Ticaret Kanunu Madde 62/1-a,b,c,d): Bu suçlar uzlaştırmaya tabi olabilir.

Uzlaştırmaya Tabi Olmayan Suçlar

Bazı suçlar, şikayete bağlı olsalar bile niteliklerinden dolayı uzlaştırma kapsamı dışında bırakılmıştır. Bu suçlarda klasik ceza yargılaması yürütülür.

Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar:

TCK’da yer alan cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar uzlaştırma kapsamında değildir. Örneğin:

• Cinsel Saldırı (TCK Madde 102/1)
• Çocukların Cinsel İstismarı (TCK Madde 103)
• Reşit Olmayanla Cinsel İlişki (TCK Madde 104)

Israrlı Takip Suçu:

Israrlı takip suçu (TCK Madde 123/A), mağdurun huzurunu bozacak şekilde sürekli olarak takip edilmesi veya rahatsız edilmesi durumunda oluşur ve uzlaştırma kapsamında değerlendirilmez.

Hakaret Suçu:

Hakaret suçunda (TCK Madde 125), soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olsa bile CMK 253/3 uyarınca uzlaştırma yoluna gidilemez.

Ön Ödeme Kapsamında Kalan Suçlar:

Ön ödeme kapsamındaki suçlar (TCK Madde 75), failin belirli bir para cezasını ödemesi durumunda soruşturmanın sona erdirilmesine olanak tanır. Bu suçlar uzlaştırmaya tabi değildir.

Uzlaştırma Kapsamında Olan ve Olmayan İki Suçun Birlikte İşlenmesi

CMK’nın 253/3. maddesine göre, uzlaştırma kapsamına giren bir suç ile bu kapsama girmeyen başka bir suç aynı mağdura karşı birlikte işlendiğinde, uzlaştırma hükümleri uygulanmaz. Örneğin uzlaştırma kapsamındaki tehdit suçu, aynı mağdura karşı cinsel saldırı suçuyla birlikte işlenmişse, her iki suç için de uzlaştırma yoluna gidilemez ve klasik ceza yargılaması yürütülür. Ancak ön ödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına giren bir suç aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2022/24077 Karar sayılı ilamında, uzlaştırma kapsamındaki kişilerin huzur ve sükununu bozma suçunun (TCK Madde 123) uzlaştırma kapsamında olmayan cinsel taciz suçu (TCK Madde 105) ile birlikte işlendiği durumda uzlaştırma hükümlerinin uygulanamayacağı; ancak cinsel taciz suçundan beraat kararı verilmesi halinde huzur ve sükunu bozma suçunun uzlaştırma kapsamında değerlendirilebileceği belirtilmiştir. Bu nedenle suçun niteliği yargılama sırasında değişirse, uzlaştırma kapsamı yeniden değerlendirilmelidir.

Çocuklar Bakımından Uzlaştırma

CMK 253/1-c’ye göre, mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, adli süreçteki çocuklar bakımından ayrıca üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar da uzlaştırma kapsamındadır. Ancak cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (TCK Madde 102, 104, 105) gibi ağır suçlar bu kapsamın dışındadır.

Çocukların ceza sorumluluğu TCK Madde 31’e göre değerlendirilir. 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu bulunmadığından uzlaştırma süreci uygulanamaz. 12-15 yaş aralığındaki çocuklar için, fiilin anlam ve sonuçlarını algılayıp algılayamadıkları ve davranışlarını yönlendirme yetenekleri tespit edilerek ceza sorumlulukları belirlenir; bu gruptaki çocuklar için uzlaştırma süreci uygulanabilir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin bir kararında (2019/12108) da failin yaş küçüklüğü ve sağır-dilsizlik gibi nedenlerle kusur yeteneğinin bulunmadığı durumlarda uzlaştırma hükümlerinin uygulanamayacağı, bu durumda güvenlik tedbirlerinin uygulanabileceği belirtilmiştir.

CMK Madde 253/4’e göre şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması halinde uzlaşma teklifi kanuni temsilcisine yapılır ve müzakereler teklifi kabul eden kanuni temsilci ile yürütülür; Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 8/2. maddesi de kanuni temsilcilerin sürece katılımını düzenler. Örneğin, 15 yaşındaki bir çocuk mala zarar verme suçu işlemişse, uzlaşma teklifi çocuğun velisine veya kanuni temsilcisine yapılır.

Uzlaştırma İlkeleri

• İradilik İlkesi: Tarafların sürece katılması ve teklifi kabul etmesi gönüllülük esasına dayanır; taraflar uzlaşma sağlanana kadar süreçten vazgeçebilir.
• Gizlilik İlkesi: Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin 6. maddesi uyarınca uzlaştırmacı ve diğer katılımcılar, müzakerelerde öğrendikleri bilgileri üçüncü kişilerle paylaşamaz; CMK 253/20 uyarınca müzakereler sırasında yapılan açıklamalar hiçbir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz.
• Tarafsızlık İlkesi: Yönetmeliğin 6/a maddesi uyarınca uzlaştırmacı, görevini dürüstlük kuralları çerçevesinde bağımsız ve tarafsız olarak yerine getirir; çıkar çatışması varsa görevine devam etmemelidir.
• Adalet ve Denge İlkesi: Uzlaştırmacı, pazarlık gücü daha zayıf olan tarafın dezavantajlı duruma düşmemesi için taraflar arasında denge kurmalıdır.
• Özgür İrade ve Bilgilendirme İlkesi: Uzlaşma teklifinde bulunulan kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve teklifi kabul veya reddetmesinin hukuki sonuçları anlatılır; bilgilendirme tarafların yaş, olgunluk ve eğitim düzeyi dikkate alınarak yapılır.

Soruşturma Evresinde Uzlaştırma

Uzlaştırma kural olarak soruşturma evresinde başlar. Suç uzlaştırma kapsamındaysa ve iddianame düzenlenmesi için yeterli şüphe varsa Cumhuriyet savcısı dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir. Uzlaştırma kapsamına giren bir suç, kapsama girmeyen bir suçla birlikte soruşturuluyorsa, Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’ne göre kapsama girmeyen suç hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiğinde dosya, bu karara itiraz süresinin geçmesi veya itirazın reddedilmesi sonrasında uzlaştırma bürosuna gönderilir.

Uzlaştırmacı Görevlendirilmesi ve Uzlaşma Teklifi:

Dosyanın uzlaştırma kapsamında olduğu tespit edilirse uzlaştırma bürosu bir uzlaştırmacı görevlendirir. Suçun işlendiği tarihten itibaren en az bir aylık bir süre geçmeden uzlaşma teklifi yapılamaz. Uzlaşma teklifi taraflara yazılı olarak iletilir ve teklifi kabul edip etmemek tamamen tarafların iradesine bağlıdır.

Uzlaştırma Raporu ve Sonuçları:

Uzlaşma sağlanırsa uzlaştırmacı, tarafların edimlerini ve ne suretle uzlaşıldığını ayrıntılı olarak gösteren ve tarafların imzalarını taşıyan bir rapor düzenleyerek uzlaştırma bürosuna verir. Rapor kendiliğinden hüküm doğurmaz: Cumhuriyet savcısı, uzlaşmanın tarafların özgür iradelerine dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu belirlerse raporu onaylayarak soruşturma dosyasında muhafaza eder.

Uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini yerine getirmesi durumunda, Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Edimin yerine getirilmesi ileri bir tarihe bırakılmışsa, bu durumda kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. Bu süreçte, edimin yerine getirilip getirilmediği büro tarafından takip edilir ve erteleme süresince zamanaşımı işlemez.

Kovuşturma Aşamasında Uzlaştırma

Kamu davası açıldıktan sonra suçun uzlaştırma kapsamında olduğunun anlaşılması halinde de uzlaştırma yoluna gidilir. Bu durum, soruşturmada suçun hukuki niteliğinin tam olarak belirlenememesinden ya da kanun değişikliğiyle suçun uzlaştırma kapsamına alınmasından kaynaklanabilir. Mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir ve uzlaştırma, soruşturma evresindeki usule göre yürütülür. Mahkemenin gönderme kararında uzlaştırma işlemlerinin yapılacağı kişiler ve uzlaştırmaya tabi suçlar açıkça belirtilmelidir; Cumhuriyet savcısı bu eksikliklerin giderilmesini mahkemeden talep edebilir.

Uzlaşma Sonuçları ve Hukuki Etkileri:

Kovuşturma aşamasında uzlaşmanın sağlanması durumunda, mahkeme sanığın edimini defaten yerine getirmesi halinde davanın düşmesine karar verir. Edimin yerine getirilmesi ileri bir tarihe bırakılmışsa, takside bağlanmışsa veya süreklilik arz ediyorsa durma kararı verilir ve durma süresince zamanaşımı işlemez. Uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse mahkeme yargılamaya kaldığı yerden devam eder.

Uzlaştırma Sürecinde Zamanaşımı

CMK 253/21 uyarınca şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenden birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihten itibaren, uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve en geç uzlaştırmacının raporunu düzenleyerek uzlaştırma bürosuna verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez.

Uzlaşma teklifinin reddedilmesi, süresi içinde cevap verilmemesi, taraflardan birinin müzakerelere katılmaktan kaçınması veya müzakereler sırasında uzlaşmadan vazgeçtiğini bildirmesi hâlinde uzlaştırma girişimi sonuçsuz kalır ve durmuş olan zamanaşımı kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Kimler Uzlaştırmacı Olabilir?

Uzlaştırmacı, şüpheli veya sanık ile mağdur ya da suçtan zarar gören arasındaki uzlaştırma müzakerelerini tarafsız olarak yöneten kişidir. Uzlaştırmacılar, hukuk fakültesi mezunlarının yer aldığı ve Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden, uzlaştırma bürosu tarafından görevlendirilir.

Uzlaştırma Süreci Ne Kadar Sürer?

Uzlaştırmacı, dosya içindeki belgelerin kendisine teslim edilmesinden itibaren en fazla otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini tamamlamalıdır. Bu süre, her defasında yirmi günü aşmamak üzere en fazla iki kez daha uzatılabilir. Böylece uzlaştırma süreci toplamda en fazla yetmiş gün sürebilir.

Uzlaştırmada Edim Konuları Neler Olabilir?

Uzlaştırma sürecinde taraflar arasında kararlaştırılabilecek edimler şunlar olabilir:

• Suçtan kaynaklanan maddi veya manevi zararın tamamen ya da kısmen tazmin edilmesi veya eski hale getirilmesi.
• Mağdurun veya suçtan zarar görenin haklarına halef olan üçüncü kişilerin maddi veya manevi zararlarının tazmini veya eski hale getirilmesi.
• Bir kamu kurumu veya kamu yararına hizmet veren özel bir kuruluşa veya yardıma muhtaç kişilere bağış yapılması.
• Mağdurun veya suçtan zarar görenin gösterdiği bir kamu kurumu veya özel bir kuruluşun belirli hizmetlerinin geçici süreyle yerine getirilmesi.
• Topluma faydalı birey olmayı sağlayacak bir programa katılım sağlanması.
• Mağdurdan veya suçtan zarar görenden özür dilenmesi.

Tek bir edim kararlaştırılabileceği gibi birden fazla edim üzerinde de uzlaşılabilir; taraflar herhangi bir edim kararlaştırmaksızın da uzlaşabilirler.

Uzlaşmanın Hukuki Sonuçları Nelerdir?

Soruşturma aşamasında uzlaşmanın gerçekleşmesi ve edimin yerine getirilmesi durumunda, şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir ve bu karar adli sicile kaydedilmez. Aksi halde kamu davası açılır. Kovuşturma aşamasında ise uzlaşmanın gerçekleşmesi ve edimin yerine getirilmesi halinde, sanık hakkında düşme kararı verilir ve adli sicile kaydedilmez. Aksi takdirde yargılamaya devam edilir. Uzlaşmanın sağlanması halinde, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz ve açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır. Failin edimini yerine getirmemesi durumunda ise uzlaştırma raporu veya uzlaşma belgesi, İcra ve İflas Kanunu’nda belirtilen ilam mahiyetindeki belgelerden sayılır.

Uzlaştırmacı Ücretinden ve Diğer Masraflardan Kim Sorumludur?

Uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri yargılama giderlerinden sayılır; uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde bu giderler Devlet Hazinesi tarafından karşılanır ve şüpheli ya da sanık bu masrafları ödemez. Mağdur, katılan veya suçtan zarar gören bu giderlerden sorumlu tutulamaz.

Uzlaşma teklifini kabul eden mağdur haklarından vazgeçmiş olur mu?

Hayır. Mağdur veya suçtan zarar görenin uzlaşma teklifini kabul etmesi ve uzlaştırma görüşmesine katılması, haklarından feragat ettiği anlamına gelmez; mağdur süreç boyunca haklarını savunabilir.

Uzlaşma görüşmesine katılan şüpheli veya sanık suçu kabul etmiş olur mu?

Hayır. Şüpheli veya sanığın uzlaşma teklifini kabul etmesi ve uzlaştırma sürecine katılması, suçu kabul ettiği anlamına gelmez.

Uzlaştırma Müzakerelerine Kimler Katılabilir?

Uzlaştırma müzakereleri gizli yürütülür; müzakerelere yalnızca şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Kanunda sayılan bu kişiler dışında, tarafların üzerinde anlaştıkları kişiler veya uzmanlar müzakerelere katılamaz.

Uzlaşma Teklifini Kim Yapar?

Uzlaşma teklifini, uzlaştırma bürosu tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı yapar. Soruşturma veya kovuşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı, hakim ya da adli kolluk görevlileri uzlaşma teklifinde bulunamazlar.

Şüpheli, Mağdur veya Suçtan Zarar Gören, Kendisine Uzlaşma Teklifinde Bulunulduktan Sonra Kararını Hemen Vermek Zorunda mıdır?

Hayır. Kendisine uzlaşma teklifinde bulunulan kişi, kararını teklif tarihinden itibaren yedi gün içinde bildirebilir. Bu süre içinde kararını bildirmeyen kişi, teklifi reddetmiş sayılır.

Bir Uzlaştırma Dosyası İçin Birden Fazla Uzlaştırmacı Görevlendirilebilir mi?

Evet, bir dosya için birden fazla uzlaştırmacı görevlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı, dosyanın niteliği ve tarafların sayısını göz önünde bulundurarak birden fazla uzlaştırmacı görevlendirilmesine karar verebilir.

Av. Muhammet Ali BEYHAN