Emekli maaşı haczine muvafakat, icra takibi kesinleştikten sonra verilirse geçerlidir; ödeme emrinin alındığı gün aynı dilekçeyle sürelerden feragat edilerek verilen muvafakat geçersizdir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 25 Haziran 2025’te bu ölçütü benimsedi ve ölüm aylığının tamamına konulan haczi geçerli sayan bölge adliye mahkemesinin direnme kararını oy çokluğuyla bozdu. Karar, borçlunun Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) aylığı için icra dairesine verdiği haciz iznine ilişkindir; bankanın kredi talimatına dayanan blokesi ayrı bir içtihadı birleştirme kararıyla çözüldü.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu aynı gün verilen muvafakatte direnme kararını hangi gerekçeyle bozdu?
Kurul, SGK aylıklarına ilişkin muvafakat kuralını özel hüküm saydı ve muvafakatin verildiği anı belirleyici buldu:
Karar metninden
“Dolayısıyla İİK’nın 83/a maddesindeki genel kuralın aksine “takibin kesinleşmesinden sonra olmak koşulu ile” borçlunun haciz tarihinden önceki muvafakatinin geçerli olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.”
“Şu hâle göre borçlu tarafından aynı dilekçe ile borcun kabul edilerek hacze muvafakat edilmesi, takibin kesinleşmesiyle aynı tarihte olduğundan, başka bir deyişle borçlu tarafından verilen muvafakat icra takibinin kesinleşmesinden sonra olmadığından 18.02.2009 tarihli ve 5838 sayılı Kanun’un 32. maddesi ile değişik 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesine uygun değildir ve geçersizdir.”
Kurul’a göre takip, borçlunun sürelerden feragat ettiği dilekçeyle kesinleşti; aynı dilekçedeki muvafakat bu yüzden kesinleşmeden sonra verilmiş sayılmadı. Görüşmelerde, takip borçlunun beyanıyla kesinleştiği için tarihlerin aynı olmasının önemsiz olduğu ve direnme kararının onanması gerektiği savunuldu; bu görüş çoğunlukça benimsenmedi:
Hüküm fıkrası
“Borçlu vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK’nın 364/2. maddesinin göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 371. maddesi gereğince BOZULMASINA,”
“Dosyanın Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 373/2. maddesi uyarınca kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,”
“25.06.2025 tarihinde oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi.”
Emekli ve ölüm aylığı muvafakat olmadan hangi borçlar için haczedilebilir?
Yalnız SGK’nın 88. madde kapsamındaki alacakları ve nafaka borçları için. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 93. maddesi, sigortalıların ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödeneklerinin devir ve temlik edilemeyeceğini, bu iki borç dışında haczedilemeyeceğini düzenler. Ölüm aylığı, Kanun’un 32. maddesine göre ölen sigortalının hak sahiplerine bağlandığından bu kuralın içindedir. Borçlu vekili şikâyet dilekçesinde “emekli maaşı” ifadesini kullanmıştı; Kurul ise muvafakatin ve haczin SGK’dan alınan ölüm aylığına ilişkin olduğunu tespit etti.
Fıkraya 28 Şubat 2009’da Resmî Gazete’de yayımlanan 5838 sayılı Kanun’la bir cümle eklendi. Buna göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczi talebi, borçlunun muvafakati yoksa icra müdürü tarafından reddedilir. Bu cümle o tarihten beri değişmedi; 31 Temmuz 2026’da yayımlanan 7589 sayılı Kanun da 93. maddeye dokunmadı.
SGK aylığının koruması ücretinkinden geniştir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 83. maddesi, maaş ve ücretlerin borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra, dörtte birinden az olmamak üzere haczedilebileceğini düzenler; maaş haczi bu sınırla yapılır. İİK’nin 82. maddesi ise özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen malları hacizden ayrık tutar. SGK aylığı için uygulanan özel kural 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesidir.
Haciz muvafakatinin takip kesinleştikten sonra verilmesi neden aranır?
Çünkü haczedilmezlikten önceden vazgeçen anlaşmalar geçersizdir. İİK’nin 83/a maddesi, 82 ve 83. maddelerde yazılı mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmaların muteber olmadığını düzenler. Kurul, 5510 sayılı Kanun’daki muvafakat cümlesini bu genel kural karşısında esasa ilişkin özel hüküm saydı. Muvafakat takip kesinleştikten sonra verilmişse, haciz tarihinden önce verilmiş olması geçerliliğini etkilemez.
Kurul, haczedilmezlik kurallarının amacını borçlu ve ailesinin mutlak yoksulluğa düşerek Devlet yardımına muhtaç hâle gelmesini önlemek olarak açıkladı. Muvafakat cümlesinin de borçlu lehine konulduğunu belirtti. Bu cümleden önce icra müdürü alacaklının talebiyle SGK aylığını haczediyor, borçlu haczi ancak icra mahkemesine şikâyetle kaldırtabiliyordu.
Ödeme emrini PTT’den elden alan borçlunun dosyasında mahkemeler nasıl karar verdi?
Alacaklı, 28 Aralık 2017’de borçlu aleyhine kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlattı. Borçlu ödeme emrini 29 Aralık 2017’de PTT şubesine giderek elden aldı. Aynı gün icra müdürlüğüne verdiği dilekçede takibe itiraz etmediğini, sürelerden feragat ettiğini ve SGK’dan aldığı ölüm aylığının tamamına haciz konulmasına muvafakat ettiğini bildirdi. Alacaklı vekilinin aynı tarihli talebi üzerine icra müdürlüğü 10 Ocak 2018’de aylığın tamamını haczetti.
Borçlu vekili, müvekkilinin haciz korkusuyla tebligatı elden aldığını ileri sürdü. Muvafakatin kaldırılmasını, bu kabul edilmezse kesintinin dörtte bire indirilmesini istedi. İlk derece mahkemesi 17 Ekim 2022’de şikâyeti kabul etti ve haczi kaldırdı. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 19. Hukuk Dairesi ise 15 Şubat 2023’te bu kararı kaldırıp şikâyeti reddetti; ona göre feragat sonuç doğurmuş, muvafakat takip kesinleştikten sonra verilmişti.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 27 Şubat 2024’te bu kararı bozdu ve ilk derece kararının isabetli olduğunu, istinaf isteminin esastan reddi gerektiğini belirtti. Bölge adliye mahkemesi, muvafakat ile kesinleşmenin aynı anda olmadığı gerekçesini ekleyerek önceki kararında direndi. Borçlu vekilinin temyizi üzerine dosya Hukuk Genel Kurulu’na geldi.
Hukuk Genel Kurulu kararından sonra ölüm aylığındaki haciz ne olur?
Dosya kararı veren bölge adliye mahkemesine döner ve mahkeme Kurul’un kararına uymak zorundadır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 373. maddesi, bölge adliye mahkemesinin yeniden esas hakkında verdiği karar bozulunca dosyanın kararı veren veya uygun görülen başka bir bölge adliye mahkemesine gönderileceğini düzenler. Aynı madde Hukuk Genel Kurulu kararına uymayı zorunlu tutar; Kurul dosyayı kararı veren mahkemeye gönderdi. İcra mahkemesi kararlarının temyizinde HMK, İİK’nin 364. maddesinin yollamasıyla uygulanır.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin bozma gerekçesine göre yapılacak iş, alacaklının istinaf başvurusunu esastan reddetmektir. Bu durumda ilk derece mahkemesinin ölüm aylığındaki haczi kaldıran kararı yerinde kalır.
Kredi sözleşmesindeki talimatla bankanın emekli maaşına koyduğu bloke bu karardan etkilenir mi?
Hayır; iki karar farklı sorulara cevap verir. Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu 21 Mart 2025 tarihli kararında (E. 2022/2, K. 2025/1) şu sonuca oy çokluğuyla vardı: tüketici kredisi nedeniyle verilen hapis, takas, mahsup ve benzeri talimatlarla banka emekli maaşına doğrudan bloke koyabilir. Büyük Genel Kurul’a göre bu uyuşmazlıklarda cebri icra işlemi değil, borcun ifa biçimine ilişkin bir yetki söz konusudur.
Aynı kararda, emekli maaşının cebri icra yoluyla haczedilemeyeceği ve aksine önceden yapılan anlaşmaların takip başlamamış olsa da geçersiz olduğu açık kanun hükmü olarak kabul edildi. Bloke talimatının bağlayıcılığını hâkim, borçlar hukuku ve tüketici hukuku ilkelerine göre somut olayda denetler. Hukuk Genel Kurulu’nun 2025/393 sayılı kararı ise icra dosyasında icra müdürlüğüne verilen haciz muvafakatine ilişkindir.
Aynı gün verilen muvafakate karşı icra mahkemesinde neye dikkat edilir?
Şikâyet dilekçesinde ödeme emrinin tebliğ tarihini, sürelerden feragat tarihini ve muvafakat tarihini birlikte gösterin. İİK’nin 16. maddesi icra dairesi işlemlerine karşı icra mahkemesine şikâyet yolunu düzenler; bu dosyada borçlu bu yola başvurdu ve ilk derece mahkemesi haczi kaldırdı. Kurul geçersizliği muvafakatin zamanına bağladı; borçlunun haciz korkusuyla hareket ettiği iddiasını ayrıca incelemedi.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi de ödeme emrinin icra dairesinde tebliğ edildiği gün, sürelerden feragatle birlikte verilen muvafakati geçersiz sayan kararı 3 Ekim 2023’te oy birliğiyle onadı (E. 2022/13775, K. 2023/5567). Takip kesinleştikten sonra verilen muvafakat ise Kurul’un ölçütüne göre geçerlidir ve haciz bu muvafakate dayanabilir.
Geçersizlik sebeplerini ilk şikâyette birlikte ileri sürün. Hukuk Genel Kurulu 20 Kasım 2024 tarihli kararında (E. 2024/283, K. 2024/564), aynı takip dosyasında, aynı taraflar arasında, aynı haciz işlemine ve aynı muvafakatin geçersizliğine dayanan önceki şikâyet reddedilip kesinleşmişse yeni şikâyetin kesin hüküm nedeniyle reddedileceğini kabul etti. Emekli aylığındaki haczin kaldırılması gibi icra uyuşmazlıklarında sonuç, dosyadaki tebliğ, feragat ve muvafakat tarihlerinin sırasına bağlıdır.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.