A) Maaş Haczi Nedir ?
Maaş haczi İİK’ nın 355. maddesinde şöyle ele alınmıştır: “Devlet işlerinde veya hususi müesseselerde bulunan borçlu memur veya müstahdemlerin maaş ve ücretlerinden kesilmesi için icra dairelerinden yapılacak tebligatın kanuni muhatapları haczin icra edildiğini ve borçlunun maaş ve ücreti miktarını nihayet bir hafta içinde bildirmeğe ve borç bitinceye kadar icra dairesinin tebligatı mucibince haczolunan miktarı tevkif edip hemen daireye göndermeğe mecburdurlar“
Maaş haczi, alacaklının borcunu tahsil edebilmesi için başvurduğu hukuki bir süreçtir. Bu süreçte, borçlunun aldığı maaşın bir kısmı, icra yoluyla elde edilerek borcun tahsili sağlanır. Bu durum, borçlunun kamu veya özel sektörde çalışmasına bakılmaksızın uygulanabilir. İcra takip süreci sonucunda, borçlu olan kişinin maaşı, ikramiye, prim gibi hakları, alacaklının alacağı doğrultusunda haczedilebilir. Haczedilecek miktar, borçlu ve ailesinin geçinmesi için gerekli tutar düşüldükten sonra belirlenir; İİK m.83 uyarınca bu miktar maaşın dörtte birinden az olamaz. İşçi ücretlerinde ise İş Kanunu m.35, nafaka alacaklarının hakları saklı kalmak üzere, aylık ücretin dörtte birinden fazlasının haczini yasaklar; iki kural birlikte uygulandığından nafaka dışındaki borçlar için işçi ücretinin dörtte biri haczedilir.
İşverenin işçiye ödemekle yükümlü olduğu asıl maaş dışındaki ek ücretler, örneğin prim, ikramiye, kardan pay alma ücreti gibi unsurlar da 1/4 oranında haczedilebilir. Kıdem ve ihbar tazminatı ise aylık ücret niteliğinde olmadığından, Yargıtay uygulamasında doğmuş ve ödenebilir hâle gelmiş olmaları koşuluyla tamamının haczine engel bir hüküm bulunmadığı kabul edilmektedir; henüz doğmamış tazminat üzerine önceden haciz konulamaz. Yıllık izin ücretinin haczedilebilecek kısmı ise somut olayın özelliklerine ve yargı kararlarına göre değerlendirilir.
Meslek hastalığı veya iş kazası sebebiyle işçiye ödenen tazminatlar genellikle haczedilemez. Geçici iş göremezlik veya kısa çalışma ödeneği gibi ödemelerin de haczi mümkün değildir.
B) Nafaka ve Maaş Haczi
Nafaka alacakları, diğer alacaklardan ayrıcalıklı olarak kabul edilir ve maaş haczi için öncelikli bir konumda bulunur. Nafaka alacakları için maaş haczi uygulandığında, her ay düzenli olarak ödenmesi gereken nafaka miktarı kadar borçlunun malvarlığı haczedilir. Birikmiş nafaka alacağı ise Yargıtay uygulamasında diğer adi alacaklar gibi değerlendirilir; maaş üzerinde daha önce konulmuş bir haciz varsa, o haciz sona erdikten sonra sırası geldiğinde işlem görür.
C) Birden Fazla Maaş Haczi ve Nafaka İstisnası
Borçlu, birden fazla alacaklıya borçlu olabilir ve bu durumda borçlunun maaşı üzerinde birden fazla haciz bulunabilir. İİK 83. maddesine göre bu hacizler sıraya konur; sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez. Birden fazla alacaklı varsa, alacaklılar bu sırayla maaş hacziyle alacaklarını tahsil eder. Nafaka alacakları bu kuralın bir istisnasını oluşturur; Yargıtay uygulamasına göre işlemekte olan aylık nafaka için, maaş üzerinde daha önce konulmuş haciz bulunsa bile birinci sırada kesinti yapılır ve kalan maaşın dörtte birinden az olmamak üzere belirlenen kısmı önceki haciz alacaklısına ödenir.
Yargıtay 23. Hukuk Dairesi 2016/6275 E. ve 2020/712 K. sayılı kararında, işveren kurumun maaş hacizleri için yaptığı bu sıralamanın İİK 140/1 anlamında bir sıra cetveli niteliği taşımadığını belirtmiştir.
D) Maaş Haczi Ne Zaman Sona Erer ?
Maaş haczi, borç kesintilerle tamamen ödenince sona erer. Bu sürenin uzunluğu, borcun miktarına ve sırada önde bekleyen başka haciz bulunup bulunmamasına göre değişir.
E) İşverenin Maaş Haczi Uygulaması ve Sorumlulukları
Ödeme emrindeki süre geçip takip kesinleştikten sonra borç ödenmemişse, alacaklının talebi üzerine işverene maaş haczi yazısı tebliğ edilir. Haciz yazısını alan işveren, bir hafta içinde haczin icra edildiğini ve borçlunun maaş miktarını icra dairesine bildirmek, borç bitinceye kadar haczedilen miktarı maaştan keserek icra dairesine göndermekle yükümlüdür. İşverenin bu süreci uygulamaması durumunda, İİK 356. maddesi uyarınca işveren borçlunun maaşından kesilmeyen miktar kadar sorumlu olacaktır.
Eğer işçi işten ayrılırsa, işveren durumu derhal icra dairesine bildirmelidir; aksi halde işveren hakkında soruşturma başlatılabilir.
F) Maaş Haczine İtiraz ve Çalışanın Hakları
İşverene maaş haczi bildirimi geldikten sonra, borçlu işçi bazı durumlarda itirazda bulunabilir. Örneğin, borçlu borcunu ödemişse veya maaş haczi öncesi gönderilen ödeme emri kendisine tebliğ edilmemişse, işçi bu durumu belirterek maaş haczi kesintisini kaldırabilir.
Nafaka alacağı dışındaki bir borç için işçinin aylık ücretinin 1/4’ünden fazlası haczedilirse işçi, bu işleme karşı icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurabilir.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.