Ceza davasında tanık duruşmaya gitmezse sonuç, mazeretini önceden bildirip bildirmediğine bağlıdır; gidemeyecek tanık engelini gecikmeden kendisini çağıran mahkemeye bildirmelidir. Usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeret bildirmeden gelmeyen tanık hakkında zorla getirme uygulanır ve gelmemesinin yol açtığı giderler kendisine ödettirilebilir. Çağrının nasıl yapıldığı, mazeretin içeriği ve sonradan açıklanan haklı neden bu sonucun değerlendirilmesinde önem taşır.
Ceza davasında tanık duruşmaya gitmezse ne olur?
Tanık duruşmaya katılamayacağını öğrenir öğrenmez çağrı belgesindeki mahkeme ve dosya bilgilerini kontrol edip mazeretini o mahkemeye iletmelidir. Yalnızca duruşmaya gitmemek, mazeretin mahkemeye ulaştığı anlamına gelmez. Bildirimin kayda alındığını izlemek, özellikle duruşma günü yaklaşmışsa önemlidir. Mazereti değerlendirecek merci davaya bakan mahkemedir; tanığın kendiliğinden yeni bir duruşma günü belirleme yetkisi yoktur.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 43. maddesine göre tanık kural olarak çağrı kâğıdıyla çağrılır ve bu kâğıtta gelmemenin sonuçları bildirilir. Kanun telefon, telgraf, faks ve elektronik posta gibi yollarla çağrıya da izin verir; ancak yalnız bu araçlarla yapılan çağrıya, çağrı kâğıdına bağlanan sonuçlar uygulanmaz. Bu ayrım, dosyadaki başka bir usul işleminden veya ayrıca verilen zorla getirme kararından bağımsız olarak değerlendirilmelidir. Çağrının kaynağı ve biçimi hakkında tereddüt varsa mahkeme kaleminden dosya bilgileriyle doğrulama istenebilir.
Gidemeyen tanık mazeretini hangi mahkemeye nasıl bildirir?
CMK’nin 44. maddesi mazeret bildirimi için belirli bir şekil öngörmez; ancak mazeretin, tanığı çağıran mahkemeye hitaben yazılı olarak bildirilmesi ispat bakımından yararlıdır. Adalet Bakanlığının tanıklık rehberi de gelemeyen tanığın durumu derhal çağrıldığı mahkemeye yazılı iletmesini önerir. Çağrı kâğıdında mahkeme adı ve dosya numarası bulunduğundan dilekçenin doğru dosyayla ilişkilendirilmesi mümkündür. Başka bir makamı bilgilendirmek, davaya bakan mahkemeye bildirim yapıldığını tek başına göstermez.
Kısa bir mazeret dilekçesinde şu bilgiler açıkça yer almalıdır:
- Çağıran mahkemenin adı ile çağrıdaki dosya numarası,
- Tanığın adı, ulaşılabilecek iletişim bilgisi ve çağrıldığı duruşma tarihi,
- Katılmaya engel durumun ne olduğu, ne zaman ortaya çıktığı ve ne kadar süreceği,
- Varsa durumu destekleyen rapor, yolculuk veya görev belgesi gibi ekler.
Örneğin duruşma günü hastanede tedavi görecek tanık, tedavi tarihini gösteren belgeyi ekleyerek katılım engelini somutlaştırabilir. Belge sunulması mazeretin kendiliğinden kabul edildiği anlamına gelmez. Bildirimi mümkün olduğunca duruşmadan önce yapmak, mahkemenin tanığın dinlenmesine ilişkin düzenlemeyi zamanında değerlendirmesine yardımcı olur. Elden teslim, posta veya erişimi doğrulanmış resmî başvuru yolu kullanıldığında alındı ya da kayıt bilgisini saklamak yararlıdır; her tanığın elektronik dilekçe gönderme yetkisi bulunduğu varsayılmamalıdır.
Tanık mazeretsiz gelmezse zorla getirilir mi, giderleri kim öder?
CMK 44. madde, usulüne uygun çağrılıp mazeretini bildirmeden gelmeyen tanığın zorla getirilmesini ve gelmemesinin sebep olduğu giderlerin kendisine ödettirilmesini düzenler. Zorla getirme, tanığın ifadesinin alınması için yetkili makam önüne getirilmesine yönelik usul işlemidir. Gider de her dosyada aynı tutarda sabit bir ceza değildir; gelmemenin yol açtığı masraflar takdir edilir. Bu nedenle mahkemenin çağrı ve mazeret kayıtları somut dosya üzerinden incelenmelidir.
Ceza davasındaki bu hüküm, hukuk davası tanıkları için Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 245. maddesinde yer alan disiplin para cezasıyla karıştırılmamalıdır. CMK 44, tanığın sırf duruşmaya gelmemesi bakımından böyle bir para cezası öngörmez. Tanığın çağrı üzerine gelip sebepsiz yere tanıklıktan veya yeminden çekinmesi ise CMK 60’ta ayrıca düzenlenen farklı bir durumdur; gelmeme sorusunun yerine geçirilmemelidir.
Tutuklu işlerde CMK 43 ayrıca tanık için zorla getirme kararı verilmesine imkân tanır. Dolayısıyla her zorla getirme kararını yalnız daha önceki bir duruşmaya gidilmemiş olmasıyla açıklamak doğru olmaz. Kişiye ulaşan belgenin çağrı kâğıdı mı, karar mı olduğu ve hangi gerekçeye dayandığı kontrol edilmelidir.
Haklı neden sonradan bildirilirse ne değişir?
Mazeret önceden bildirilememiş olabilir. CMK 44’e göre zorla getirilen tanık, önceki yokluğunu haklı gösterecek nedenleri sonradan bildirirse aleyhine hükmedilen giderler kaldırılır. Bu düzenleme, bildirimin içeriği ve haklı nedeni ortaya koyan belgelerle birlikte değerlendirilir. Sonradan açıklama yapılmış olması, her usul kararının kendiliğinden geçersiz sayılması veya mazeretin mutlaka kabul edilmesi sonucunu doğurmaz.
Tanık, nedenini öğrendiği veya belgeleyebildiği anda çağıran mahkemeye dosya numarasını belirterek yazılı açıklama sunabilir. Örneğin beklenmedik bir sağlık müdahalesi nedeniyle önceki gün haber verilememişse müdahale tarihini gösteren belge, gecikmenin nedenini açıklayabilir. Mahkeme somut olaya göre karar verir; kanunda bu bildirim için her olaya uygulanacak tek bir belge listesi veya otomatik kabul kuralı bulunmaz.
CMK 44’te 7331 sayılı Kanun’la yapılan değişiklik uyarınca zorla getirme kararı, iletişim bilgileri dosyada varsa telefon, telgraf, faks veya elektronik posta yoluyla da tanığa bildirilebilir. Bu, ilk çağrının biçimiyle aynı mesele değildir. Değişiklik 14 Temmuz 2021’de yayımlanan kanunda yer almış, ilgili hüküm 1 Eylül 2021’de yürürlüğe girmiştir.
Tanıklıktan çekinme hakkı mazeretten nasıl ayrılır?
Mazeret, tanığın belirli bir duruşma gününde hazır bulunamamasının nedenidir. Tanıklıktan çekinme ise kanunun belirli kişilere veya belirli bilgiler bakımından tanıdığı ayrı bir haktır. CMK 45, şüpheli veya sanıkla kanunda gösterilen yakınlık ilişkileri bulunan kişileri; CMK 46 ise bazı meslekler bakımından edinilen bilgileri düzenler. Bu hakka sahip olabileceğini düşünen kişinin çağrıyı yanıtsız bırakması yerine durumunu mahkemeye bildirmesi gerekir.
Örneğin sanığın eşi olmak, duruşma günü seyahat engeli yaşamakla aynı hukukî gerekçe değildir. İlkinde tanıklıktan çekinme hakkının kapsamı, ikincisinde katılamama nedeninin bildirilmesi gündemdedir. Bu ayrım, mazeret dilekçesinde yanlış gerekçeye dayanılmasını önler.
Başka şehirde veya uzun süre gelemeyen tanık nasıl dinlenebilir?
Başka şehirde yaşamak tek başına tanığın çağrıyı yok saymasına izin vermez. CMK 180, hastalık, engellilik veya giderilmesi mümkün olmayan başka nedenle tanığın uzun ve önceden bilinmeyen bir süre duruşmada hazır bulunamayacağının anlaşılması hâlinde mahkemenin naip hâkim ya da istinabe yoluyla dinlemeye karar verebilmesini öngörür. Mahkemenin yargı çevresi dışında oturduğu için getirilmesi zor olan tanık bakımından da bu yol uygulanabilir. Aynı madde büyükşehir belediye sınırları içindeki istinabe kararına ayrıca sınırlama getirir.
Kanundaki koşullar çerçevesinde aynı anda sesli ve görüntülü iletişimle dinleme olanağı varsa bu yöntem de uygulanır. Hangi yolun uygun olduğuna tanık tek başına karar vermez; koşullar ve teknik imkân mahkemece değerlendirilir. Başka yerde dinlenme gereksinimi, istinabe koşulları gözetilerek mazeret dilekçesinde somut nedenleriyle açıklanabilir. Mahkemeden yeni bir karar gelmedikçe mevcut çağrının durumu ayrıca takip edilmelidir.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.