Borç ödendiği hâlde icra dosyası kapanmadıysa ödeme kaydı, kalan borç, harçlar ve hacizlerin kaldırılmasına ilişkin işlemler ayrı ayrı incelenmelidir.
Dekontun bulunması, paranın doğru takip dosyasına işlendiğini veya bütün haciz kayıtlarının kaldırıldığını tek başına göstermez. Önce ödemenin kime yapıldığı belirlenmeli, ardından dosyadaki hesap ve son işlemler karşılaştırılmalıdır. Bu rehber, özel hukuk alacaklarına ilişkin icra takibi içindir; vergi borcu kaynaklı elektronik haczin çözümü aynı süreç değildir.
Borç ödendiği hâlde icra dosyası kapanmadıysa ilk adım nedir?
İlk olarak ekranda gördüğünüz kaydın icra dairesini, yılını ve esas numarasını ödeme belgesiyle eşleştirin. Aynı alacaklıya ait birden fazla takip veya borç bulunabilir. Bankadan çıkan tutarın doğru alıcıya ulaşması kadar, hangi borca sayıldığının anlaşılması da gerekir. Açık görünen kayıt için hemen ikinci kez ödeme yapmak yerine önce bu eşleşmeyi açıklığa kavuşturun.
Dosyanın durumunu, tahsilat hareketlerini ve hesap tarihini birlikte inceleyin. Ödeme henüz ilgili kayıtta görünmüyorsa işlemin bulunması; ödeme görünmesine rağmen bakiye varsa kalan kalemin açıklanması gerekir. Bakiye kalmadığı belirtilmesine rağmen haciz sürüyorsa bu kez kaldırma işlemi ve ilgili kurumun kaydı araştırılır. Böylece birbirinden farklı üç sorun aynı başvuruda belirsiz bırakılmaz.
Tarafı olduğunuz takibin bilgilerine ulaşmak için UYAP Vatandaş Portalı üzerinden dosya sorgulama yolundan yararlanabilirsiniz. Portalda göremediğiniz hesap veya evrakı ilgili daireden isteyin. Bir kaydın listede bulunmasıyla dosyanın güncel açık veya kapalı durumu aynı bilgi değildir; son işlem ve kararın içeriğine de bakın.
Ödeme icra dairesine mi, alacaklıya mı yapıldı?
2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu m.9, icra dairelerine yapılacak nakdî ödemelerin daire adına açılmış banka hesabına yapılmasını düzenler. Ödeme bu yoldan yapıldıysa dekonttaki alıcı, açıklama, işlem tarihi ve tutarı tahsilat kaydıyla karşılaştırın. Dosya numarasının eksik veya yanlış yazılması ihtimalinde, transfer belgesini sunarak ödemenin hangi kayda işlendiğinin açıklanmasını isteyin.
Para doğrudan alacaklıya veya onun adına tahsile yetkili kişiye verildiyse dosya dışı, uygulamadaki adıyla haricen ödeme söz konusudur. Bu durumda bankadaki hareketin yanında alacaklının hangi dosya için ne kadar tahsilat kabul ettiği de önemlidir. Tahsil bildiriminin dosyaya sunulup sunulmadığını ve ödemenin hesaptan düşülüp düşülmediğini kontrol edin. Borçlu da kendi ödeme belgelerini sunabilir; ancak alacaklının itiraz ettiği bir ödeme, yalnız dekont verilerek her durumda tartışmasız hâle gelmez.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.103 uyarınca borçlu makbuz isteyebilir; borcun tamamı ödenmişse borç senedinin geri verilmesini veya iptalini de talep edebilir. Kısmi ödemede makbuz ve ödemenin senede işlenmesi gündeme gelir. Yazılı bir anlaşma veya ibra belgesi varsa yalnız başlığını değil, hangi alacakları ve dosyaları kapsadığını okuyun. Belgede ana borç, faiz ve giderlerin durumu açık değilse bütün kalemlerin sona erdiğini varsaymayın.
Kalan borç ve harç hesabı nasıl açıklığa kavuşturulur?
Uygulamada kapak hesabı denilen tarihli dosya dökümünü isteyin. Ana alacağı, işlemiş faizi, takip giderlerini, varsa vekâlet ücretini ve harçları ayrı ayrı görün. Önceki ödemelerin hangi tarihte ve hangi tutarda hesaba alındığını inceleyin. Sadece iki farklı günün toplamını karşılaştırmak, bakiye farkının nedenini açıklamaz; eksik tahsilat kaydı ile farklı hesap günü ayrı sorunlardır.
İcra ve İflâs Kanunu m.15’te harç ve masrafların, kanunda aksi yazmadıkça borçluya ait olduğu belirtilir. Bu genel kural, dosyada görülen her masrafın doğruluğunu veya bütün ücretlerin tek bir yüzdeyle bulunacağını göstermez. Faiz satırında uyuşmazlık varsa icra dosyasında işlemiş faiz denetimi harç hesabından ayrı yapılır.
492 sayılı Harçlar Kanunu m.28 tahsil harcının ödeme zamanını; aynı Kanuna bağlı (1) sayılı tarife ise tahsil şekli ve takip aşamasına göre harcı düzenler. Bu nedenle tebligat, haciz ve satış aşaması bilinmeden internetteki tek bir oranı dosya borcuna uygulamak doğru değildir. Makbuzdaki harç türünün ve hesabın hangi aşamaya dayandığının açıklanmasını isteyin.
Kanunun 23. maddesinde takipten vazgeçmede, vazgeçilen miktara ait tahsil harcının yarısı öngörülür; haczedilen mal satılıp paraya çevrildikten sonraki vazgeçmede harç tam alınır. Bu hüküm, her dosya dışı ödeme için koşulsuz aynı indirim sonucunu vermez. Ayrıca 29/A maddesinde Merkezî Takip Sistemi üzerinden haciz aşamasına geçilmeden sonuçlanan takipler için özel düzenleme bulunur. Harç yükümlülüğünü doğuran işlem ve varsa istisna belirlenmelidir. Kanunun 32. maddesindeki sonraki işlemlerle ilgili ödeme kuralı da somut dosyanın kapsamında değerlendirilir.
Dosya kapansa da banka, maaş ve mal hacizleri sürer mi?
Banka hesabına, maaşa, araca veya taşınmaza ilişkin haciz kayıtlarını dosyanın genel durumundan ayrı inceleyin. Ödemenin dosyaya yansıması, ilgili kuruma hangi kaldırma işleminin gönderildiğini tek başına göstermez. Daireye başvururken devam eden haczi ve ilgili kurumu belirtin; kaldırma kararı veya yazısı varsa tarihini, gönderildiği yeri ve sonucunu sorun. Haczin kaldırılması için kullanılan “fek” ifadesi de bu işlemi anlatır.
Banka hesabındaki kısıtlama sürüyorsa bankadan bunun hangi daire ve dosya numarasına dayandığını öğrenin. Başka bir dosyadan haciz veya farklı bir hukuki nedene dayanan kısıtlama varsa, yalnız ödediğiniz takibin kapanması bütün kayıtları çözmeyebilir. Maaş kesintisinde de işverene ulaşan son yazıyı, kesinti dönemini ve gönderilen tutarı karşılaştırın; dekontun bulunmasına dayanarak işverenden her türlü kesintiyi durdurmasını beklemeyin.
Araç ve taşınmaz bakımından güncel kayıt üzerindeki haczin hangi takibe ait olduğunu belirleyin. Kaldırma işleminin gönderildiği bilgisi ile kayıtta gerçekten sonuçlandığı bilgisi ayrı doğrulanmalıdır. İlgili daire ve kurum arasındaki işlem tamamlanmadan belirli bir günde bütün hacizlerin kalkacağını söylemek mümkün değildir. Bu inceleme, haczin kapsamı veya başka hak sahiplerinin hakları tartışmalıysa onların değerlendirilmesini de gerektirir.
Ödeme kabul edilmiyor veya işlem yapılmıyorsa hangi yol izlenir?
Önce sorun türünü ayırın: alacaklı ödemenin borcu bitirdiğini mi reddediyor, yoksa dairede istenen işlem mi yapılmıyor? Bunların başvuru yolu aynı değildir. Ödeme ve tebliğ tarihleriyle birlikte takip türünü belirlemek gerekir. İlamsız icra takibi başlangıcında ödeme emrine itiraz ile kesinleşmiş takipteki ödeme iddiası birbirinin yerine kullanılamaz.
Genel haciz yoluyla takipte, kesinleşmeden sonraki dönemde borcun ve ona bağlı kalemlerin ödendiği iddiası bakımından İcra ve İflâs Kanunu m.71 önem taşır. Maddede belirtilen noterden tasdikli veya imzası kabul edilmiş belgeyle ispat koşulu sağlanırsa icra mahkemesinden takibin iptali her zaman istenebilir. Her banka dekontunun bu özel belge koşulunu kendiliğinden karşıladığı söylenemez. Ödemenin zamanı, açıklaması ve alacaklının kabulü ayrıca değerlendirilir.
İlamlı takipte ise İcra ve İflâs Kanunu m.33’ün ayrı süre ve belge koşulları vardır. İcra emrinin tebliğinden önceki ve sonraki ödeme iddialarını aynı kurala bağlamayın. Senede özgü takip veya başka özel yol söz konusuysa o takibin kuralları incelenmelidir. Borcun ödenmesi konusunda esaslı uyuşmazlık varken dosya memuruna verilmiş bir talebin bütün yargısal başvuruların yerini tuttuğunu varsaymak hak kaybına yol açabilir.
Dairenin kanuna aykırı veya olaya uygun olmayan işlemi için İcra ve İflâs Kanunu m.16 kapsamında kural olarak işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet söz konusudur. Bir hakkın yerine getirilmemesi veya işin sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde ise aynı madde her zaman şikâyet imkânı tanır. Açık bir ret işlemini yalnız “bekleme” olarak değerlendirip süreyi geçirmeyin. Şikâyet süresi, dosyanın kapanması için öngörülmüş bir bekleme süresi değildir.
Başvuruda hangi belgeler sunulmalı, sonuç nasıl doğrulanmalı?
Daireye sunulacak açıklama, ne zaman ve kime ödeme yapıldığını, buna rağmen hangi kaydın sürdüğünü ve hangi işlemin istendiğini anlaşılır biçimde göstermelidir. Dosya numarasını ve iletişim bilgilerinizi başvuruda doğru yazın. Elinizdeki belgeleri tarih sırasıyla hazırlamak, aynı tutarın iki kez hesaba alınması veya bir ödemenin atlanması ihtimalini görmeyi kolaylaştırır.
- Ödemenin alıcısını, tarihini, tutarını ve açıklamasını gösteren dekont veya makbuz.
- Ödeme öncesi ve sonrası alınabilen tarihli, kalemlere ayrılmış dosya hesapları.
- Varsa ödeme anlaşması, ibra belgesi ve alacaklının tahsil bildirimi.
- Ödenmiş harçlara ait makbuzlar ve devam eden hacizlerin dosya/kurum bilgileri.
- İşlem talebi, verilmiş karar, gönderilmiş kaldırma yazısı ve varsa kurum cevabı.
Başvuru sonrasında yalnız talebin kayda alınmasını yeterli görmeyin. Ödemenin hesaba işlendiğini, kalan tutarın açıklığa kavuştuğunu, dosyanın son durumunu ve her haciz için ilgili kaydın sonucunu yeniden inceleyin. İcra ve İflâs Kanunu m.144, tamamen ödenmiş alacağa ait senedin borçluya verilmesini; ilamların icrasında ise borçlu isterse tamamen veya kısmen icra edildiğini gösteren belgenin verilmesini düzenler. Bu iki belgenin kapsamı aynı değildir.
Hazırladığınız belgeleri ve sonuç yazılarını birlikte saklayın. Ödemenin kapsamı veya başvuru yolu tartışmalıysa Ankara icra hukuku hizmetleri kapsamındaki inceleme, dosyanın kendi evrakı üzerinden yapılır.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.