İkinci el aracın satıştan önceki pert kaydı gizli ayıp sayılabilir; Yargıtay’ın bu dosyada uyulan bozma ilamına göre satıcı, alıcıyı bilgilendirdiğini veya alıcının kaydı bildiğini ispatlayamazsa bu savunmayla sorumluluktan kurtulamaz. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 15 Mart 2023 tarihli kararında, Yargıtay’ın önceki bozma ilamına uyularak alıcı lehine verilen 17.000 TL bedel indirimini onadı. Satış 2010 yılında yapıldığı için uyuşmazlık 818 sayılı eski Borçlar Kanunu’na göre çözüldü; aracı dava sırasında üçüncü kişiye satan alıcının talebi de bedel indirimine dönüştü.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi pert kaydı nedeniyle verilen bedel indirimini neden onadı?
Daire, ilk derece mahkemesinin kendi önceki bozma ilamına uygun karar verdiğini tespit etti. Pert kaydına, hasar kayıtlarının tutulduğu Tramer sistemini araştırma yüküne ve ispat yüküne ilişkin ilkeler, kapatılan Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 2020 tarihli bozma ilamında yer alıyor; 3. Hukuk Dairesi bu ilamı kararında şöyle aktardı:
Karar metninden
“Yargıtay(Kapatılan) 13. Hukuk Dairesinin 12.03.2020 tarihli ve 2018/2082 E., 2020/3273 K. sayılı ilamında; dava konusu araç için 21.04.2009 tarihinde ağır hasara uğraması nedeniyle pert işlemi yapıldığı, davacının öğrendiği gizli ayıbı 19.09.2011 tarihli noterden düzenlenen ihtarname ile davalıya bildirdiği, davacının gizli ayıp nedeniyle derhal satıcılara ihbarda bulunmakla satılanı, kanun hükmü gereğince ayıplı haliyle kabul etmediği, aracın piyasa değerinden düşük satın alınmasının davacının ayıbı bildiğine karine teşkil etmeyeceği gibi davacının, satın aldığı araçla ilgili olarak Trafik Şube Müdürlüğünce tutulan kayıtları, aracın sigorta kayıtlarını, Tramer kayıtlarını inceleme ve Tramer’e sms atarak bilgi edinme yükümlülüğünün de olmadığı, dava konusu araçta bulunan ayıbın davacıdan gizlenmediğinin ispat yükünün davalı tarafta olduğu, davalı tarafın satış öncesinde davacıyı aracın pert olduğu konusunda bilgilendirdiği veya davacının bu hususu bildiğini yansız delillerle ispatlayamadığı gerekçesiyle bozulmuştur.”
Bozmaya uyulduktan sonra verilen kararı inceleyen 3. Hukuk Dairesi, satıcının temyiz itirazlarını şu gerekçeyle reddetti:
Karar metninden
“Temyizen incelenen karara esas alınan bilirkişi raporunda, somut olayın özelliğine göre yapılan tazminat hesabının uygun olduğu, davalının satış öncesinde davacıyı aracın pert olduğu konusunda bilgilendirdiği veya davacının bu hususu bildiğini ispatlayamadığı, kararın bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkan bulunmadığı, bozmanın kapsamı dışında kalarak kesinleşmiş olan yönlere ilişkin taraflarca ileri sürülen sebeplerin incelenmesinin artık mümkün olmadığı anlaşılmakla; davalının temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun kararın onanmasına karar vermek gerekmiştir.”
Hüküm fıkrası
“Davalı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,”
3. Hukuk Dairesi Tramer ve ispat yükü ilkelerini yeniden tartışmadı. İlk derece mahkemesi bozmaya uyduğu için bu yönler alıcı yararına usulî kazanılmış hak oluşturdu; Daire’nin denetimi esas olarak tazminat hesabına ve bozmaya uygunluğa yöneldi.
Pert kaydı açık ayıp mı, gizli ayıp mı sayıldı?
İlk derece mahkemesi pert kaydının aracın sicilinde görüldüğünü kabul ederek bunu açık ayıp saymış ve alıcının ayıbı satın alırken bilebilecek durumda olduğuna karar vermişti. Yargıtay’ın 2020 tarihli bozma ilamı ise kaydı, alıcının sonradan öğrendiği gizli ayıp olarak nitelendirdi.
3. Hukuk Dairesinin 818 sayılı Kanun’un 198. maddesini açıklarken belirttiği ölçüte göre gizli ayıp, dava zamanaşımı süresi içinde ve ortaya çıktıktan sonra dürüstlük kuralına uygun en kısa sürede satıcıya bildirilir; ayıbın açık mı gizli mi olduğu belirlenirken ortalama bir tüketicinin bilgisi esas alınır. Bu dosyada alıcı, pert kaydını aracı satmak istediği kişiden öğrenmiş ve satıcıya noter ihtarnamesi göndermişti; 2020 tarihli bozma ilamı bu bildirimi yeterli buldu.
Alıcı Tramer kaydına bakmadıysa satıcı sorumluluktan kurtulur mu?
Bu dosyada kurtulamadı. Satıcı, hasar kaydını alıcıya önceden söylediğini ve aracın rayiç değerin çok altında satıldığını savunmuştu. Bozma ilamı, alıcının trafik kayıtlarını, sigorta kayıtlarını veya Tramer kayıtlarını araştırma yükümlülüğü bulunmadığını belirtti.
Aynı ilama göre aracın piyasa değerinin altında alınması, alıcının ayıbı bildiğine karine sayılmaz. Ayıbın alıcıdan gizlenmediğini satıcı ispatlar; bu dosyada satıcı, alıcıyı bilgilendirdiğini yansız delille gösteremedi. Örneğin satış sözleşmesine aracın pert kaydının bulunduğu açıkça yazılmışsa satıcının bilgilendirme savunması belgeyle desteklenmiş olur.
Pert kayıtlı araç davası mahkemelerde nasıl ilerledi?
Alıcı, 2004 model aracı 29 Temmuz 2010’da noter satış sözleşmesiyle 52.000 TL’ye satın aldı. Aracı satmak istediğinde, anlaştığı kişi aracın Nisan 2009’da pert kaydı bulunduğunu tespit ederek vazgeçti. Alıcı 19 Eylül 2011’de satıcıya noter ihtarnamesi gönderdi, 30 Eylül 2011’de de sözleşmenin feshi ve bedelin iadesi istemiyle dava açtı.
Dava, asliye hukuk mahkemesi ile kapatılan 13. Hukuk Dairesi arasında üç kez gidip geldi. İlk ret kararı 18 Kasım 2014’te usulden bozuldu. Mahkeme 19 Mart 2015’te eski Borçlar Kanunu’ndaki bir yıllık sürenin dolduğu gerekçesiyle davayı yeniden reddetti. 13. Hukuk Dairesi 19 Haziran 2017’de, dava ayıbın hileyle gizlendiği iddiasına dayandığı için 818 sayılı Kanun’un 207. maddesinin değil, on yıllık zamanaşımını düzenleyen 125. maddesinin uygulanacağını belirterek bu kararı da bozdu.
Mahkeme 28 Kasım 2017’de, aracın 10.000 TL ucuza alındığını ve alıcının seçimlik hakkını bedel indirimi olarak zaten kullandığını kabul ederek davayı üçüncü kez reddetti; bu karar 12 Mart 2020’de bozuldu. Bozmaya uyan mahkeme, alıcının aracı dava sürerken 29 Ağustos 2013’te üçüncü kişiye sattığını gözeterek talebi bedel indirimi olarak değerlendirdi. Bilirkişi incelemesine göre satış tarihindeki rayiçlerle hesaplanan 17.000 TL’nin dava tarihinden itibaren yasal faiziyle satıcıdan alınmasına karar verildi. Kararı satıcı temyiz etti; 3. Hukuk Dairesi hükmü oy birliğiyle onadı.
Karar eski Borçlar Kanunu’na göre verildi; bugün pert kaydında hangi TBK hükümleri uygulanır?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) 1 Temmuz 2012’de yürürlüğe girdi. 6101 sayılı Türk Borçlar Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 1. maddesine göre bu tarihten önceki işlemlere kural olarak yapıldıkları dönemdeki kanun uygulanır; satış 2010 yılında yapıldığı için Yargıtay 818 sayılı Kanun’un 198. ve 125. maddelerini esas aldı. Aşağıdaki karşılıklar kararın söylediği değil, bugün benzer bir olayda uygulanacak hükümlerdir.
Bugün benzer bir olayda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 223. maddesi uygulanır: alıcı satılanı imkân bulur bulmaz gözden geçirir, olağan gözden geçirmeyle ortaya çıkmayan ayıbı ise anlaşıldığı anda hemen satıcıya bildirir. TBK 222 satıcıyı alıcının bildiği ayıplardan sorumlu tutmaz; alıcının yeterli gözden geçirmeyle görebileceği ayıplardan ise satıcı, ancak böyle bir ayıp bulunmadığını ayrıca üstlenmişse sorumludur. Bu dosyada uyulan 2020 tarihli bozma ilamı, 818 sayılı Kanun’a göre Tramer araştırmasını alıcının yükümlülüğü saymamıştı; pert kaydının görülebilir ayıp sayılıp sayılmayacağı bugün bu ikinci cümleye göre tartışılır.
Zamanaşımı bakımından bugün TBK 231 uygulanır. Ayıptan doğan davalar satılanın alıcıya devrinden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar; satıcı satılanı ayıplı olarak devretmekte ağır kusurluysa bu süreden yararlanamaz. TBK 225’e göre ağır kusurlu satıcı, ayıbın kendisine süresinde bildirilmediğini ileri sürerek de sorumluluktan kurtulamaz.
Seçimlik haklar TBK 227’de düzenlenir: sözleşmeden dönme, bedelde indirim, ücretsiz onarım ve imkân varsa ayıpsız benzeriyle değiştirme. TBK 228’e göre alıcı satılanı başkasına devretmişse yalnız değerdeki eksikliğin satış bedelinden indirilmesini isteyebilir. Bu dosyadaki bedel indirimi sonucu bugün de bu hükümle aynıdır.
Pert kaydını satıştan sonra öğrenen alıcı neleri ispatlamalı?
Önce kaydı öğrendiğiniz tarihi ve bunu nasıl öğrendiğinizi gösteren belgeyi saklayın; bildirimi gecikmeden ve ispat edilebilir biçimde, örneğin noter ihtarnamesiyle yapın. Bu dosyada Yargıtay’ın 2020 tarihli bozma ilamı, alıcının kaydı öğrendikten sonra gönderdiği noter ihtarnamesini ayıplı malı kabul etmediğinin göstergesi saydı.
Satış sözleşmesini, ilan metnini ve satıcıyla yazışmaları dosyaya koyun; satıcının bilgilendirme savunmasına karşı bu belgelerde pert kaydına dair bir ifade bulunmadığı gösterilir. Aracın durumu ve değer farkı bilirkişiyle belirlenir; araç elden çıkmadan önce ayıplı araçta delil tespiti istemek, sonradan yapılacak hesaplamayı kolaylaştırır.
Satıcı aracı ticari veya meslekî amaçla satan bir galeriyse ve alıcı aracı kişisel amaçla almışsa, alıcı 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 3. maddesindeki tanıma göre tüketici sayılabilir; bu durumda uyuşmazlık, 6502 sayılı Kanun’un kapsamına giren tüketici uyuşmazlıkları arasına girer. Kararda ise satıcının tacir olduğuna ilişkin bir bilgi yer almıyor ve dava asliye hukuk mahkemesinde görüldü.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.