Zorunlu müdafi, kişinin istemi aranmadan baro tarafından görevlendirilen avukattır; çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul ya da sağır ve dilsiz şüphelilerde ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda atanır. Bu hâllerin dışında baro avukatı, şüphelinin müdafi seçemeyeceğini söylemesi ve istemesi üzerine görevlendirilir. Kendi avukatınızı seçtiğinizde baro avukatının görevi sona erer.
Zorunlu müdafi nedir, CMK 150’ye göre hangi hâllerde atanır?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 150. maddesi müdafi görevlendirmesini iki yola ayırır. Birinci yolda şüpheliden önce müdafi seçmesi istenir; seçemezse ve isterse baro avukat görevlendirir. İkinci yolda kişinin istemi aranmaz, çünkü kanun savunmasız kalmasını kabul etmez.
İstem aranmaksızın atama üç durumda yapılır: şüpheli veya sanık çocuksa, kendisini savunamayacak derecede malulse ya da sağır ve dilsizse veya hakkında alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan soruşturma ya da kovuşturma yürütülüyorsa. Çocuğun ifadesi ve çocuk mahkemesi süreci ayrıca çocuğun suça sürüklenmesi yazısında anlatılır.
Atamanın bir şartı daha vardır: Yönetmeliğin 5. maddesine göre istem aranmayan hâllerde de atama, kişinin zaten bir müdafii yoksa yapılır. Kişi kendi avukatıyla ifadeye geliyorsa baro ayrıca avukat görevlendirmez.
Baro avukatı atanması için istem gerekir mi?
Üç zorunlu hâlin dışında gerekir. Kanun, ifade alınmadan önce şüpheliye müdafi seçme hakkının bildirilmesini ve seçecek durumda değilse baronun müdafi görevlendireceğinin söylenmesini ister. Şüpheli avukatı olmadığını belirtip baro avukatı isterse görevlendirme istek üzerine yapılır; istemediğini söylerse baro avukatı atanmaz.
Soruşturmada görevlendirmeyi ifadeyi alan makam veya sorguyu yapan hâkim, kovuşturmada ise mahkeme barodan ister. Avukatı soruşturmanın yapıldığı yerin barosu belirler. İfadeye çağrıldıysanız müdafi seçme hakkı ifade öncesinde bildirileceği için kendi avukatınızı önceden belirleyip ifadeye onunla gitmeniz mümkündür.
İstem aranmayan hâllerde ise şüphelinin avukat istememesi atamayı gereksiz kılmaz; kanun bu hâllerde istem aramaz.
Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suç ne demektir?
Ölçüt, suç maddesinde öngörülen hapis cezasının alt sınırına bakar; üst sınır ya da somut olayda verilebilecek ceza belirleyici değildir. Örneğin kanun maddesi “iki yıldan on yıla kadar hapis” öngörüyorsa alt sınır iki yıldır ve bu suç zorunlu müdafilik kapsamına bu ölçütle girmez. Alt sınır tam beş yılsa da “beş yıldan fazla” şartı sağlanmaz.
Bu nedenle suçun adı değil, hakkınızda uygulanan kanun maddesinin hapis alt sınırı belirleyicidir. Somut suçun alt sınırı ilgili kanun maddesinden okunur.
Baro avukatı atandıktan sonra kendi avukatımı tutabilir miyim?
Evet. Kanunun 156. maddesinin üçüncü fıkrası, şüpheli veya sanığın sonradan müdafi seçmesi hâlinde baro tarafından görevlendirilen avukatın görevinin sona ereceğini düzenler. Yönetmeliğin 7. maddesi de kişinin kendine müdafi seçmesini görevin sona erme sebepleri arasında sayar.
Yönetmelik aynı maddede görevlendirilen müdafiin azledilemeyeceğini de söyler. Baro avukatıyla yolları ayırmanın yolu azil değil, kendi avukatınızı seçmektir. Kanun, geçişi seçim anına bağlar; baro avukatının görevi sona erdiğinde seçilen avukat müdafilik görevini üstlenir.
Zorunlu müdafi ifade sırasında neler yapabilir, avukatsız ifade ne olur?
Şüpheli soruşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiin yardımından yararlanabilir. İfade alınırken en çok üç avukat hazır bulunabilir. Avukatın şüpheli ile görüşme, ifade sırasında yanında bulunma ve hukuki yardım sağlama hakkı kısıtlanamaz; bu hükümler baro avukatı için de seçilmiş avukat için de aynıdır.
Şüpheli müdafiiyle her zaman, başkalarının duyamayacağı ortamda görüşebilir ve bunun için vekâletname aranmaz. Bazı ağır suçlarda gözaltındaki şüphelinin müdafiiyle görüşmesi hâkim kararıyla yirmi dört saat kısıtlanabilir; bu süre boyunca ifade alınamaz.
Müdafi hazır bulunmaksızın kolluk tarafından alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Bu kuralın uygulamadaki etkisi karakolda avukatsız verilen ifadenin delil değeri yazısında ayrıca işlenir.
Zorunlu müdafi ücretini kim öder, mahkûmiyette sanıktan alınır mı?
Baro avukatına yapılacak ödeme Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Tutar, avukatlık asgari ücret tarifesinden ayrı olarak her yıl hazırlanan CMK tarifesine göre belirlenir. Müdafi ve Vekillerin Görevlendirilmeleri ile Yapılacak Ödemelerin Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik’in 5. maddesi bu ödemenin yargılama giderlerinden sayılacağını ve mahkûmiyet hâlinde kişiden tahsil edileceğini öngörür; müdafi seçemeyen şüpheliye bu durum görevlendirmeden önce hatırlatılır.
8 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan ve 1 Ocak 2026’dan geçerli olan tarifeye göre soruşturma evresi için 4.027 TL, sulh ceza hâkimliği için 6.273 TL, asliye ceza mahkemesinde görülen dava için 6.904 TL, ağır ceza mahkemesi için 12.387 TL ödenir. Seri muhakeme usulünde tutar 2.883 TL’dir. Soruşturma ve kovuşturma için ayrı ücret ödenir.
Giderlerin sanıktan alınıp alınmayacağını dava sonucu belirler. Mahkûmiyette 5271 sayılı Kanun’un 325. maddesi yargılama giderlerinin sanığa yükletilmesini öngörür. Beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararında ise 327. madde uyarınca kişi yalnız kendi kusurundan doğan giderleri öder. Sonuç sanık lehine olduğu hâlde giderlerin ona yükletilmesi hakkaniyete aykırı görülürse mahkeme giderleri kısmen veya tamamen Hazineye yükleyebilir.
Gözaltındaki kişinin yakını baro avukatı ve kendi avukatı için ne yapabilir?
Kanun, yakalanan kişinin yakınlarından istediğine yakalandığının derhâl bildirilmesini ister. Gözaltına alınan kişi bu hakkı kullanarak yakınına durumu iletebilir.
Müdafi seçme yetkisi kural olarak şüphelinindir. Kanun yakına ayrı bir seçme yetkisi tanımaz; yalnız kanunî temsilci varsa şüpheliye veya sanığa müdafi seçebilir. Çocuğun velisi bu nedenle çocuk adına avukat seçebilir, ancak yetişkin bir şüphelinin eşi, annesi veya kardeşi şüphelinin onayı olmadan baro avukatını değiştiremez.
Şüphelinin müdafiiyle görüşmesi için vekâletname aranmaz. Baro avukatı atanmışsa geçiş, şüphelinin kendi avukatını seçmesiyle gerçekleşir; soruşturma ve ifade aşamasında savunma desteği için bir Ankara ceza avukatı seçilebilir.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.