Hatalı ekspertizde tazminat hesabı, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 5 Ekim 2023 tarihli kararına göre nispi metotla yapılmalıdır. Daire, ekspertiz şirketinin yalnız rapor ücretiyle sorumlu olduğu savunmasını reddetti. Ancak aracın ayıpsız değerini satış bedeline eşit kabul edip 150.000 TL’lik düz farka hükmeden kararı, yalnız davalı şirketin temyizi üzerine oy çokluğuyla bozdu.
Yargıtay hatalı ekspertiz davasında hükmü hangi gerekçeyle bozdu?
Daire, ekspertiz şirketinin sorumluluğa ilişkin itirazlarını reddetti; bozma yalnız tazminatın hesap yöntemi yönündendir. Kararın değerlendirme bölümü şöyledir:
Karar metninden
“Davalının, sorumlu olmadığına, ekspertiz ücret bedeli ile sınırlı olarak sorumlu olduğuna, zararın ispatlanamadığına, tazminatın şartlarının oluşmadığına ilişkin sair temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.”
“İlk Derece Mahkemesince hükme esas alınan ve Bölge Adliye Mahkemesince de doğru olduğu kabul edilen bilirkişi raporunda aracın davaya konu ekspertiz raporundaki özellikleri ile satış bedelinin 850.000,00 TL, ekspertiz raporunda belirtilen özellikler ile birlikte kaputunun ve tavanının da boyalı olduğu değerin ise 700.000,00 TL olarak belirlenip aradaki 150.000,00 TL’lik farkın tazminat olarak hükmedildiği böylece araçta oluşan değer azalmasının tespiti yapılırken yukarıda yer verilen nisbi yöntemin yanlış şekilde yorumlandığı anlaşılmış olup, dava konusu aracın satış tarihi itibariyle satılanın, ayıpsız ve ayıplı değerleri arasındaki oranın, satış bedeline yansıma miktarı belirlenerek sonucu dairesinde karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.”
Hüküm fıkrası
“1. Davalı vekilinin sair temyiz itirazlarının REDDİNE,
2. Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, davalı vekilinin temyiz itirazının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,”
“05.10.2023 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.”
Sonuç iki parçalıdır: ekspertiz şirketinin rapor ücretiyle sınırlı sorumluluk savunması reddedildi, ancak 150.000 TL’lik tazminat hesap yöntemi nedeniyle bozuldu. Karar oy çokluğuyla verildi; Yargıtay’ın yayımladığı karar metninde karşı oy yazısı yer almadığından ayrışan üyenin hangi noktada çoğunluktan ayrıldığı metinden anlaşılamıyor.
Ekspertiz şirketi hatalı rapordan neden sorumlu tutuldu?
Daire, uyuşmazlığa uygulanacak hukuk olarak 6502 sayılı Kanun’un ayıplı hizmete ilişkin hükmünü ve ekspertiz işletmesinin sorumluluğunu düzenleyen yönetmelik hükmünü gösterdi. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 15. maddesi ayıplı ifa edilen hizmette tüketiciye hizmetin yeniden görülmesi, ücretsiz onarım, ayıp oranında bedelden indirim veya sözleşmeden dönme seçimlik haklarını tanır. Tüketici bunlardan biriyle birlikte Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre tazminat da isteyebilir.
Araç satışının yapıldığı tarihte İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik yürürlükteydi. Bu Yönetmelik’in 15 Ağustos 2020’de değiştirilen 14. maddesinin beşinci fıkrası, ekspertiz işletmesini rapordaki bilgilerin taşıtın gerçek durumunu yansıtmamasından sorumlu tutuyordu. Eski Yönetmelik, 27 Ağustos 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik ile yürürlükten kaldırıldı. Yeni Yönetmelik’in 16. maddesinin beşinci fıkrası aynı kuralı korur: “Ekspertiz işletmesi, ekspertiz raporundaki bilgilerin taşıtın gerçek durumunu yansıtmamasından sorumludur.” Aynı fıkra, aldatıcı ve yanıltıcı ekspertiz raporlarında tüketicinin ayıplı hizmete ilişkin haklarını saklı tutar.
Ekspertiz şirketi, ayıplı maldan yalnız satıcı, üretici ve ithalatçının sorumlu olduğunu, kendisinin en çok 400 TL’lik rapor ücretini iade edebileceğini savunmuştu. Daire bu savunmaları ayrıca gerekçe göstermeden yerinde görmedi; ilk derece mahkemesinin 6502 sayılı Kanun’un 15. maddesine dayanan sorumluluk kabulü bu yönüyle bozma kapsamı dışında kaldı.
Ekspertizde orijinal görünen tavan ve kaputun boyalı olduğu nasıl anlaşıldı?
Davacı, 2015 model ve 83.545 kilometredeki aracı 24 Eylül 2020’de bir otomotiv şirketinden 850.000 TL’ye satın aldı. Davacının anlatımına göre aynı gün davalı şirketten aldığı ekspertiz raporunda tavanın orijinal olduğu, motor kaputunun uç kısmında boyasız onarım bulunduğu yazıyordu. 10 Ekim 2020’de aracı satmak isteyince başka bir şirketten aldığı iki ayrı raporda kaputun ve tavanın boyalı olduğu belirtildi. Ayıpların ve değer kaybının tespiti için açılan ayrı dosyada alınan 30 Mart 2021 tarihli rapor, tavanı ve kaputu boyalı araçta 150.000 TL değer kaybı oluşacağını belirledi.
Ekspertiz şirketi, aracın 16 günde yaklaşık 1.000 kilometre yol yaptığını, hasarların bu sürede oluşmuş olabileceğini ve bu markada boya kalınlığının yanıltıcı ölçülebildiğini ileri sürdü. Tüketici mahkemesi davayı kabul ederek 150.000 TL’ye hükmetti; araca ait sigorta hasar kayıtlarının 20 Nisan 2018 ve öncesine ait olduğunu da gerekçesinde belirtti. Bölge adliye mahkemesi, ekspertiz incelemesinin kaporta ve boyayı kapsadığını ve raporda gösterilmeyen boyanın sonradan oluştuğunun ispat edilemediğini kabul ederek istinaf başvurusunu esastan reddetti.
Hatalı ekspertizde tazminat hesabı nispi metotla nasıl yapılır?
Nispi metot, ayıplı satışta bedelden indirilecek tutarı bulmak için kullanılan yöntemdir; Daire bu davada ekspertiz şirketinden istenen zararı da bu yöntemle belirledi. Aracın satış tarihindeki ayıpsız ve ayıplı rayiç değerleri ayrı ayrı belirlenir. Ayıplı değerin ayıpsız değere oranı satış bedeline uygulanır; satış bedeli ile bulunan tutar arasındaki fark zararı verir.
Daire yöntemi şöyle tarif etti: “satılanın, tarafların kararlaştırdıkları satış bedeli gözetilmeksizin, satış tarihi itibariyle gerçek ayıpsız rayiç değeri ile, ayıplı haldeki rayiç değeri ayrı ayrı belirlenerek, bu iki değerin birbirine bölünmesi suretiyle elde edilecek oran, satış bedeline uygulanmaktadır.”
Örneğin satış tarihinde ayıpsız rayiç değeri 800.000 TL, boyalı hâldeki değeri 680.000 TL olan araç 850.000 TL’ye alınmışsa oran yüzde 85 olur; 850.000 TL’nin yüzde 85’i 722.500 TL ettiğinden zarar 127.500 TL çıkar. İki rayiç değer arasındaki düz fark ise 120.000 TL’dir.
İncelenen dosyadaki bilirkişi raporu, ekspertiz raporundaki özellikleriyle aracın değerini satış bedeliyle aynı tutarda, 850.000 TL olarak kabul etmişti. Kaputu ve tavanı da boyalı hâldeki değeri 700.000 TL bulmuş ve aradaki farkı tazminat saymıştı. Bölge adliye mahkemesi bu tutarı nispi metoda uygun gördü, Daire ise nispi yöntemin yanlış yorumlandığı sonucuna vardı. Ayıpsız değer satış bedeline eşit alındığında oran yöntemi de aynı 150.000 TL’yi verir. Bu nedenle yeniden yapılacak hesap, Daire’nin tarif ettiği gibi satış bedelinden bağımsız belirlenecek rayiç değerlere bağlıdır.
Hatalı ekspertiz davasında bozmadan sonra tüketici mahkemesi ne yapar?
Bozma, bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararına ilişkindir. Bu nedenle 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 373. maddesi uyarınca bölge adliye mahkemesi kararı kaldırıldı ve dosya ilk derece mahkemesine gönderildi; karar örneği bölge adliye mahkemesine iletildi. Tüketici mahkemesi bozmaya uyarsa tazminatı Daire’nin tarif ettiği oranla yeniden belirler; bunun için rayiç değerlerin satış tarihine göre yeniden tespiti gerekebilir.
Bozmaya uygun verilen yeni karara karşı temyiz yoluna başvurulabilir. Mahkeme kararında direnirse ve bu karar temyiz edilirse direnme kararını önce bozmayı veren Daire inceler; Daire direnmeyi yerinde görmezse dosya Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna gider. Ekspertiz şirketinin sorumluluğuna ilişkin itirazlar reddedildiğinden yeniden yapılacak yargılama esas olarak hesap yöntemine ilişkindir.
Boyalı parçayı göstermeyen ekspertiz raporunda alıcı neyi kanıtlamalı?
Önce raporda yazanla aracın gerçek durumu arasındaki farkı ve bu farkın rapor tarihinde var olduğunu gösterin. Bu dosyada satış ve rapor aynı gündü, başka şirketlerden alınan iki rapor 16 gün sonra düzenlendi ve ekspertiz incelemesinin kaporta ile boyayı kapsadığı anlaşıldı. Araç onarılmadan veya elden çıkmadan mahkemeden ayıplı araçta delil tespiti istenirse aracın o günkü durumu bilirkişiyle kayda geçirilir.
Zarar kalemini de nispi metoda uygun kurun: bilirkişiden satış tarihindeki ayıpsız ve ayıplı rayiç değerleri ayrı ayrı belirlemesini ve oranı satış bedeline uygulamasını isteyin. Rapor ücretinin iadesi ve ayıplı hizmete ilişkin diğer seçimlik haklar ekspertiz şirketinin sorumluluğu çerçevesinde istenir; aracın ayıbı nedeniyle satıcıya karşı haklar bundan ayrı bir taleptir.
Ekspertiz hizmetini tüketici sıfatıyla alan kişinin tüketici davasına 6502 sayılı Kanun’un 73. maddesi uyarınca tüketici mahkemesi bakar. Tüketici hakem heyetinin görevine girmeyen uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak, aynı Kanun’un 73/A maddesine göre dava şartıdır.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.