Açığa alma kararı iptal davası, kararın size yazılı olarak bildirildiği günü izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır. Açığa alma, hukuken görevden uzaklaştırma tedbiridir; süresi, aylık durumu ve göreve dönüş şartları 657 sayılı Kanun’da ayrı ayrı düzenlenmiştir. Bu yazı 657 sayılı Kanun kapsamındaki devlet memurlarını anlatır; emniyet, öğretim elemanları, hâkim ve savcılar gibi özel kanuna tabi görevliler için ayrı hükümler uygulanır.
Memur açığa alınırsa ne olur, görevden uzaklaştırmaya kim karar verir?
Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezası değil, ihtiyati tedbirdir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 137. maddesi, kamu hizmetinin gerektirdiği hâllerde görevi başında kalmasında sakınca görülen memurun uzaklaştırılabileceğini ve bu tedbirin soruşturmanın her safhasında alınabileceğini öngörür. Memur henüz hakkında bir ceza verilmeden, soruşturma sürerken görevinden ayrılmış olur.
Kararı atamaya yetkili amir, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, vali ve kaymakam verebilir. Hakkında mahkemelerce ceza kovuşturması yapılan memur da bu yetkililerce uzaklaştırılabilir. Uzaklaştırmayı izleyen on iş günü içinde soruşturmaya başlanması gerekir; bu süre içinde soruşturma başlamamışsa karar hukuka uygunluk yönünden tartışmaya açıktır.
Disiplin cezası ise soruşturma sonunda ayrıca verilir. Kesin disiplin cezasına karşı izlenecek yol için memur disiplin cezasına itiraz ve iptal davası yazısına bakılabilir.
Açığa alınan memurun aylığı ne kadar ödenir?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 141. maddesi aylık konusunda şu ifadeyi içerir: görevden uzaklaştırılan ve görevi ile ilgili olsun olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memura bu süre içinde aylığının üçte ikisi ödenir.
Aynı madde, bu memurların kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam edeceğini söyler. Uzaklaştırma sona erip memur 143. maddedeki hâllerden biriyle göreve dönerse kesilmiş olan üçte biri ödenir ve görevden uzakta geçen süre kademe ilerlemesi ile derece yükselmesinde değerlendirilir.
Kendi durumunuzda hangi tutarın ödendiğini öğrenmek için kurumun özlük ve mali işler birimine yazılı başvurun; maaş kesintisi uygulanmışsa dayanak olarak gösterilen madde ve fıkra bu yazıda belirleyici olur.
Açığa alma ne kadar sürer, disiplin ve ceza kovuşturmasında süre nasıl işler?
Süre, tedbirin hangi kovuşturma için alındığına göre değişir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 145. maddesine göre disiplin kovuşturması gerektiği için yapılan uzaklaştırma en çok üç ay sürebilir. Bu sürenin sonunda hakkında karar verilmemişse memur görevine başlatılır.
Ceza kovuşturması nedeniyle uzaklaştırılan memur için kanun sabit bir üst sınır değil, düzenli inceleme öngörür. Yetkili amir ilgilinin durumunu iki ayda bir inceler, görevine dönüp dönmemesi hakkında karar verir ve bu kararı ilgiliye yazıyla tebliğ eder.
Örneğin aynı fiil hem disiplin hem ceza soruşturmasına konu olmuşsa, tedbirin hangi gerekçeyle alındığı sürenin hangi kurala bağlanacağını belirler; karar metnindeki dayanak bu yüzden dikkatle okunmalıdır.
Açığa alınan memur göreve ne zaman geri döner?
Soruşturma sonunda memurluktan çıkarma veya başka bir cezai işlem gerekmediği anlaşılırsa tedbir 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 142. maddesi gereği derhal kaldırılır.
143. madde ise karar kesinleştikten sonra göreve dönüşü düzenler. Memurluktan çıkarma dışında başka bir disiplin cezası verilenler, yargılamanın men’ine veya beraate karar verilenler, hükümden önce kovuşturması genel afla kaldırılanlar ve memurluğa engel olmayan bir cezası ertelenenler için bu kararların kesinleşmesi üzerine tedbir kalkar. Ceza dosyasındaki beraat kararı bu nedenle istinaf veya temyiz sürecinde değil, kesinleştiğinde göreve dönüş sağlar.
144. madde amire ayrı bir imkân tanır: soruşturmaya konu fiiller hizmeti sürdürmeye engel olmuyorsa 140., 142. ve 143. maddenin a, b ve c bentlerindeki hâllerde alınan tedbir her zaman kaldırılabilir. Ceza yargılaması süren memurun durumunu izlemek için ceza dosyasındaki gelişmelerin takibi de gerekir.
Açığa alma kararı iptal davası kaç gün içinde açılır?
657 sayılı Kanun’un uzaklaştırma maddelerinde ayrı bir dava süresi yoktur; bu nedenle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesindeki genel kural uygulanır. İdare mahkemesinde dava açma süresi 60 gündür ve idari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
2577 sayılı Kanun’un 8. maddesi süreleri düzenler: tatil günleri süreye dahildir, son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. Bildirim tarihini gösteren tebligat zarfını veya imzalı tebellüğ belgesini saklayın.
Dilekçede kararı veren makamın yetkisi, on iş günü içinde soruşturma başlatılıp başlatılmadığı ve tedbirin kamu hizmeti bakımından gerçekten gerekli olup olmadığı ileri sürülebilir. İptal talebinin yanında kararın uygulanmasından doğan zararın giderilmesi isteniyorsa bu, ayrıca tam yargı davası yoluyla gündeme gelir. Genel dava usulü için iptal davası rehberi ayrıntı verir.
Görevden uzaklaştırma kararına itiraz kabul edilir mi, yürütmeyi durdurma istenebilir mi?
Dava açmak, uzaklaştırma kararının uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. 2577 sayılı Kanun’un 27. maddesinin birinci fıkrası bunu açıkça söyler; tedbirin uygulanmasının durması için dilekçede yürütmenin durdurulması ayrıca istenmelidir.
Mahkeme, kararın uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız bir zararın doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, savunma alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmeyi durdurabilir. İki şart birlikte aranır; yalnız maaş kaybı veya yalnız hukuka aykırılık iddiası bu istemin kabulü için yeterli sayılmaz.
Yürütmenin durdurulması istemine ilişkin karara, tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir. İstemin kabul edilip edilmeyeceği tedbirin gerekçesine, soruşturmanın aşamasına ve memurun görevinin niteliğine göre değişir. Karar verilmeden önce idarenin 145. maddedeki üç aylık süreyi veya iki aylık inceleme yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini dilekçeye eklemek, uyuşmazlığın hukuka aykırılık yönünü somutlaştırır.
Dava dilekçesine tedbir kararını, bildirim tarihini gösteren belgeyi ve soruşturma emrini eklemek gerekir; bu belgelerle Ankara idare hukuku avukatı desteğinde dava ve yürütmeyi durdurma istemi birlikte hazırlanabilir.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.