Vekaletname Nedir, Vekalet Sözleşmesinden Farkı Nedir?
Vekaletname, bir kişinin başka bir kişiye kendi adına belirli hukuki işlemleri yapma ve üçüncü kişiler karşısında kendisini temsil etme yetkisi verdiğini gösteren belgedir. Dava takibi, tapu, araç satışı, banka, miras ve resmî kurum işlemlerinde kullanılır. Her temsil yetkisinin mutlaka noterlikte verilmesi gerekmez; işlem için özel bir şekil öngörülmüşse buna uyulmalıdır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 502. maddesinde düzenlenen vekalet sözleşmesi, vekilin bir işi görmeyi veya işlemi yapmayı üstlenmesine ilişkindir. Sözleşme, tarafların ücret, masraf, talimat ve sorumluluklarını; vekaletname ise temsil yetkisinin dışarıya açıklanmasını ve belgelendirilmesini ilgilendirir. Belgenin düzenlenmesi, bu iç ilişkideki bütün koşulların kararlaştırıldığını tek başına göstermez.
Örneğin taşınmazın belirli bir bedelin altında satılmaması yönündeki talimat ile taşınmazı satmaya yetki veren vekaletname farklı işlev görür. Vekilin talimata uyma borcu ile üçüncü kişi karşısındaki temsil yetkisinin kapsamı ayrı değerlendirilmelidir. Bu nedenle yalnız belgeyi değil, yapılacak işin koşullarını da açıkça belirlemek önemlidir.
Vekaletname Hangi İşlemler İçin ve Kime Verilebilir?
Vekaletname, temsil yoluyla yapılabilen işler için verilir. Yetki belirli bir işlem, mal veya süreyle sınırlandırılabilir. “Genel vekaletname” ifadesi, her işlemi sınırsız yapma yetkisi anlamına gelmez. TBK m.504 uyarınca vekaletin kapsamı sözleşmede açıklanmamışsa görülecek işin niteliğine göre belirlenir; üçüncü kişilere açıklanan temsil yetkisi bakımından TBK m.41 de dikkate alınır.
- Taşınmaz alımı, satımı, kiraya verilmesi, tapu ve kadastro işlemleri.
- Araç satışı, banka, sigorta, vergi ve sosyal güvenlik başvuruları.
- Dava, icra, arabuluculuk, miras ve şirket işlemleri.
Her işlem bakımından vekilin taşıması gereken nitelikler aynı değildir. Avukatlık Kanunu m.35 kapsamında mahkemeler önünde başkasına ait hakları mesleki olarak dava ve savunma yoluyla takip etmek kural olarak baroya kayıtlı avukatlara aittir. Bir yakına banka işlemi için yetki verilmesi, ona avukat gibi dava takip etme yetkisi kazandırmaz. Avukatın görev ve temsil alanı bu ayrımla değerlendirilmelidir. Kişinin kendi işini takip etmesi ise ayrı bir konudur; kanundaki özel hükümler saklıdır.
Örneğin yalnız belirli bir aracın satılması, bir taşınmazdaki miras payının intikali veya belirli banka hesabındaki işlemler için yetki tanınabilir. Suç duyurusu veya trafik cezasına itiraz gibi farklı başvurularda da hangi işin takip edileceği baştan açıklanmalıdır.
Noterden Vekalet Nasıl Verilir, Hangi Belgeler Hazırlanır?
Vekalet veren kişi, geçerli kimlik belgesi ve vekilin kimlik bilgileriyle noterliğe başvurarak yapılacak işi açıklar. Vekilin de aynı anda hazır bulunması gerekmez. Noterlik Kanunu m.84–86 kapsamında düzenleme şeklindeki işlemde ilgilinin kimliği ve gerçek isteği belirlenir; hazırlanan tutanak okunur ve içeriği kabul edildikten sonra imzalanır. Okuma veya yazma imkânı bulunmayanlar için m.87’deki tanıklı usul uygulanır. Tapuda işlem yapılmasını gerektiren vekaletnameler m.89 gereğince düzenleme şeklinde hazırlanır.
Başvuru öncesinde şu bilgiler hazırlanmalıdır:
- Vekalet verenin kimlik belgesi; vekilin adı, soyadı ve kimliğini belirlemeye yarayan bilgiler; avukatsa baro ve büro bilgileri.
- İşleme konu taşınmazın tapu bilgileri, aracın ruhsat bilgileri veya banka hesabını belirleyen bilgiler.
- Şirket adına işlemde temsil yetkisini gösteren belgeler; işlem türüne göre imza sirküleri, sicil kaydı veya yetki kararı.
Gerekli kimlik, temsil ve fotoğraf belgeleri işlem türüne göre önceden sorulmalıdır. Özellikle tapu, boşanma ve araç işlemlerinde fotoğraf hazırlığı önem taşır. Örneğin Boston Başkonsolosluğunun 2026 noterlik bilgi notu, tapu işlemleri, boşanma ve araç alım satım vekaletnameleri için iki vesikalık fotoğraf ister. Türkistan Başkonsolosluğunun bilgi notunda son altı ayda çekilmiş iki renkli fotoğraf aranır. Bu uygulama ayrıntıları bütün noterlik ve temsilcilikler için tek bir fotoğraf ölçüsü veya belge listesi olarak genellenmemelidir.
İmzadan önce özellikle satış bedelini alma, başkasını vekil tayin etme, sulh, feragat, ibra veya bağışlama yetkileri kontrol edilmelidir. İstenmeyen yetkilerin çıkarılması, işlemin ve varsa sürenin açık yazılması sonradan çıkabilecek anlaşmazlıkları azaltır.
Yurt Dışından Vekaletname Nasıl Verilir?
Yurt dışında Türk büyükelçiliği veya başkonsolosluğunun noterlik birimine randevuyla başvurulabilir. Başvuru sahibi şahsen hazır bulunur; kimlik veya statüsüne uygun Mavi Kart ile vekilin bilgilerini ve işleme ilişkin belgeleri sunar. Avukat için baro ve büro bilgileri, araç için ruhsat, taşınmaz için tapu bilgileri hazırlanmalıdır. Şirket adına başvuruda temsil yetkisini gösteren belgeler de gerekir.
Yabancı ülke makamınca düzenlenecek vekaletnamelerde, belgenin Türkiye’de kullanılacağı işlem için şekil ve tasdik koşulları ayrıca incelenmelidir. Apostil veya konsolosluk tasdiki gerekip gerekmediği ülkeye ve uygulanacak anlaşmaya bağlıdır; Türkçe tercüme ihtiyacı da baştan belirlenmelidir. Özellikle tapu işlemlerinde apostil, vekaletnamenin işlem için gerekli içeriğini ve şeklini tek başına tamamlamaz.
Belge düzenlenmeden önce kullanılacağı kurumdan işlem için gereken yetkilerin öğrenilmesi yararlıdır. Miras paylaşımı ve intikal işlemlerinde de yapılacak iş açıkça belirtilmelidir. Konsoloslukların belge ve fotoğraf listeleri farklılaşabildiğinden başvurulacak temsilciliğin güncel bilgi notu esas alınmalıdır.
Vekaletnamenin Süresi ve Özel Yetki Gerektiren İşlemler
Vekaletnameler için her durumda geçerli bir yıllık süre yoktur. Belgede süre sınırı varsa buna uyulur. Süre yazılmaması ise yetkinin hiçbir zaman sona ermeyeceği anlamına gelmez; geri alma, ölüm ve diğer sona erme nedenleri ayrıca değerlendirilir.
TBK m.504’e göre özel yetki gerektiren işlemlere dava açma, sulh, hakeme başvurma, kambiyo taahhüdü, bağışlama, kefalet ve taşınmazın devri veya bir hakla sınırlandırılması örnek verilebilir. Bu örnekler tam liste değildir; yapılacak iş için gereken yetki açıkça belirlenmelidir.
Davaya vekalette Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 74. maddesi ayrıca uygulanır. Örneğin sulh, hâkimin reddi, davanın tamamen ıslahı, yemin teklif etme veya yemini kabul, iade ya da reddetme, başkasını tevkil, haczi kaldırma, tahkim, alternatif uyuşmazlık çözümüne başvurma, davadan veya kanun yollarından feragat ve karşı tarafın davasını kabul için açık yetki gerekir. Bu sayım da örnek niteliğindedir.
Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davaların hem açılması hem takibi için hangi hak hakkında yetki verildiği açıklanmalıdır. Genel dava takip yetkisi bu koşulu kendiliğinden karşılamaz. Ön inceleme ve devam eden dava aşamalarında yapılacak işlemler yönünden belgenin kapsamı kontrol edilmelidir.
HMK m.75 uyarınca aynı dava için birden fazla vekil görevlendirildiğinde her biri kendisine verilmiş yetkileri diğerinden bağımsız kullanabilir; aksini öngören sınırlamalar karşı tarafa karşı geçersizdir. Bu bağımsızlık, m.74’te aranan eksik özel yetkiyi tamamlamaz. Dava dışındaki banka, tapu veya diğer temsil ilişkilerine bu sonuç genellenemez.
2026 Yılında Vekaletname Ücreti Nasıl Belirlenir?
2026 Yılı Noterlik Ücret Tarifesi m.1’e göre noter ücreti, Harçlar Kanunu uyarınca alınan harcın yüzde 30’udur ve bir noterlik işleminde 58,82 TL’den az olamaz. Bu rakam vekaletnamenin toplam bedeli değildir.
Tarifede yazı ücreti, dairede kalan nüsha ile verilen asıl ve örneklerin her sayfası için 80,68 TL; dışarıda hazırlanıp onama veya tebliğ için getirilen belgelerin karşılaştırılması için, asıllar hariç, sayfa başına 80,68 TL olarak düzenlenmiştir. Çevirme ücreti sayfa başına 667,67 TL’dir; on veya daha az satırlı sayfalarda bunun yarısı alınır. Bu kalemler her işlemde birlikte doğan tek bir paket ücret değildir.
Ödenecek toplam tutar belgenin içeriğine, sayfa ve nüsha sayısına, çeviri ihtiyacına, uygulanacak harç ve diğer giderlere göre değişir. İşlem konusu ve istenen nüsha sayısıyla noterlikten hesaplama istenebilir. Noterlik gideri ile hukuki hizmet karşılığı olan avukat vekalet ücreti birbirinden farklıdır.
Vekaletname İptali ve Yetkinin Kötüye Kullanılması
Temsil yetkisini geri almak isteyen kişi azilname düzenlenmesi için noterliğe veya yurt dışında konsolosluğun noterlik birimine başvurabilir. Kimlik belgesi, vekilin bilgileri ve önceki vekaletnamenin tarihi, düzenlendiği yer ve yevmiye numarası hazırlanmalıdır.
TBK m.512 taraflara vekalet sözleşmesini tek taraflı sona erdirme imkânı tanır; uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf, bundan doğan zararı gidermekle yükümlüdür. M.513’e göre sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça ölüm, ehliyet kaybı veya iflas sözleşmeyi sona erdirir. Vekalet verenin menfaatleri tehlikedeyse işleri devralabilecek duruma gelinmesine kadar geçici devam yükümlülüğü doğabilir.
Sözleşmenin sona ermesiyle üçüncü kişilere açıklanmış temsil yetkisinin etkileri aynı değildir. TBK m.42’ye göre daha önce üçüncü kişilere bildirilen yetkinin geri alındığı onlara bildirilmezse geri alma iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Bu nedenle vekile ve belgenin kullanıldığı ilgili kurumlara bildirim yapılması önemlidir.
Vekil, TBK m.505–508 çerçevesinde talimatlara uymalı, sadakat ve özen göstermeli, yaptığı işin hesabını vermeli ve ilişki nedeniyle aldıklarını teslim etmelidir. Satış parasının verilmemesi veya açık talimata aykırı işlem yapılması bu borçlar bakımından değerlendirilir. Ödeme kayıtları, verilen talimatlar ve işlem belgeleri korunmalıdır. Taşınmaz işleminde tapu iptali ve tescil davası koşulları ile vekile yöneltilecek hesap verme veya tazminat talepleri ayrı incelenir; yalnız yetkinin kötüye kullanıldığı iddiası işlemin kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmez.
Türkiye Noterler Birliğinin e-Devlet Kişi Vekaletnameleri Sorgulama hizmeti kayıt kontrolü için kullanılabilir. Kaydın görünmesi, belgedeki yetkilerin belirli bir işlem için yeterli olduğunu tek başına göstermez.
Av. Muhammet Ali BEYHAN
Bu konuda sorunuz mu var?
Bu yazının konusuyla ilgili genel nitelikteki sorunuzu aşağıdaki formdan iletebilirsiniz. Sorular yayımlanmadan önce incelenir; yalnız yanıtlanan sorular bu bölümde görünür.